Кіріспе

1959 жылы Джон Уиндхамның "Сыртқы шақырыс" романы – британ жазушысы Джон Уиндхамның ғылыми фантастикалық жинағы. Ол 1959 жылы төрт тараумен жарық көрді. 1961 жылы жеке әңгіме ретінде "Ғарыштың кеңдігі" деген атпен жарияланған бесінші тарау кейінгі басылымдарға қосылды. Романның авторлығына қатысты ерекше тарих бар. Ол Джон Уиндхам мен Лукас Паркс есімдерімен бірлесіп жазылған деп көрсетілген, бірақ бұл есімдердің екеуі де бір жазушыға тиесілі. Ол мансабының басында Лукас Паркс псевдонімін қолданған. Уиндхамның көптеген романдарынан өзгеше, "Сыртқы шақырыс" классикалық қатал ғылыми фантастика болып табылады, сондықтан баспагерлері бұл романды "әдеттегі Уиндхам стилінен" ерекшеленеді деп сап, Уиндхам мен Паркс авторлық құқығын пайдалануға шешім қабылдады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман 1994 жылдан 2194 жылға дейінгі болашақ тарихқа негізделген. Ол 50 жылдық интервалмен жазылған тараулар арқылы Күн жүйесін зерттеу, Жер орбитасындағы ғарыш станциялары, содан кейін Ай базалары, 2094 жылы Марсқа, 2144 жылы Венераға және астероидтарға қону туралы айтады. Бұл оқиға Трон отбасы арқылы баяндалады, оның бірнеше мүшесі ғарыш кеңістігін зерттеуде маңызды рөл атқарады, себебі олардың барлығы "сыртқа тартуды", ғарышқа тереңірек саяхаттауға деген құштарлықты сезінеді. Олардың барлығы "көктегі жұлдыздан әлсіз жұлдызға дейін, жұқа дауыстармен масалардың зарлағанын естиді" – деп Руперт Бруктың "Қызықты компания" кітабынан келтірілген цитата. 1994 жылы "Тикер" Трон британдық ғарыш станциясына жасалған совет зымыранының шабуылын тоқтату кезінде қаза табады және кейіннен Виктория кресімен марапатталады. 2044 жылы Кеңес Одағы мен Батыс арасындағы ірі ядролық соғыс Солтүстік жарты шардың көп бөлігін жояды. Оңтүстік жарты шардағы адамдар оны "Ұлы Солтүстік соғысы" деп атайды, ал осы атпен бұрын болған соғыс бұл салыстырғанда өте ұсақ болып көрінеді. Жүздеген жылдар өткен соң ғана, радиоактивтілік төмендегеннен кейін, оңтүстіктен келген экспедициялар қираған солтүстік жарты шарды зерттеуді бастап, қайта қоныстандыруға дайындалады. Бразилия әлемдегі басты держава ретінде қалады және "ғарыш – Бразилияның провинциясы" деп жариялайды. Алайда, Австралия ақырындап күшті бәсекелес болып шығады. Осының салдарынан, ағылшын және португал тілдері әлемдік (соңында, Күн жүйесі бойынша) басты тілдердің қатарына ілеседі. Соңында, ғарыш зерттеушілері жердегі екі державаның бақылауынан шығып, өздерін жай ғана "Ғарыш" деп аталатын үшінші ірі держава ретінде орнықтырады; Трон отбасы осы және көптеген басқа оқиғаларда маңызды рөл атқарады.

Негізгі тақырыптар

Сол кезеңдегі көптеген ғылыми-фантастикалық туындылар сияқты, бұл да жазылғаннан кейін көп ұзамай өз маңызын жойды. Бұл хикаяда Жер орбитасындағы алғашқы ғарыш станциялары 1990 жылдары салынады, ал алғашқы Айға қондырулар 2020 жылдары жүзеге асады. Марс марсиандар жоқ, шөл планета ретінде дұрыс сипатталған, бірақ каналдардың түбінде өсімдіктердің түрлері кездеседі (бұл табиғи құбылыс екені айтылады). Венера – сулы планета, онда белгілі бір қарапайым тіршілік формалары бар, олардың ең жетілгені – өкпелі балықтар. Сонымен қатар, 21-ші ғасырдың басында оқыған адам үшін қызықты жайт, Уиндхам 21-ші ғасырдың басында және ортасында саяси жағдай 1950 жылдардан бері көп өзгермейді деп есептейді (сол дәуірдегі ғылыми фантастикада жиі кездесетін болжам). КСРО әлі де бар, және ол Батыспен ірі ядролық соғыс жүргізе алады. Ұлыбритания АҚШ пен КСРО сияқты үлкен держава болуға тырысады, бірақ олардан сәл қалып қояды, алайда олардың танылуға лайық жалғыз қарсыласы осы екі ел. Оңтүстік Африкада ақ нәсілділердің үстемдігі сақталады, бірақ 2045 жылы көтеріліс кезінде олардың көп бөлігі қырылады, ал 2120 жыл шамасында болатын екінші көтеріліс үнді халқын елден қуады. Романның маңызды бөлігі – ғарыштағы әскери қақтығыстар, біріншіден Кеңес Одағы мен Батыс арасында, кейін Бразилия мен Австралия арасында болады.

Қабылдау

The Magazine of Fantasy & Science Fiction журналындағы шолу бағанасында Деймон Найт осы романды 1959 жылғы үздік 10 жанрлық романның бірі деп атады.