Кіріспе
Неміс-американдық скрипкашы, дирижер және оркестрлеуші Теодор Томас (11 қазан 1835 – 4 қаңтар 1905) – неміс-американдық скрипкашы, дирижер және оркестрлеуші. Ол Америкадағы алғашқы белгілі оркестрлік дирижер саналады және Чикаго симфониялық оркестрінің негізін қалаушы және тұңғыш музыкалық жетекшісі болды (1891–1905).
Theodore Thomas (October 11, 1835January 4, 1905) was a German American violinist, conductor, and orchestrator. He is considered the first renowned American orchestral conductor and was the founder and first music director of the Chicago Symphony Orchestra (1891–1905).
Ерте өмір
Теодор Кристиан Фридрих Томас 1835 жылы 11 қазанда Германияның Эсенс қаласында Иоганн Август Томастың ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы София Геттинген қаласындағы дәрігердің қызы болған. Ол музыка білімін негізінен өте қабілетті скрипкашы болған әкесінен алды. Алты жасында ол қоғамдық концерттерде скрипкада орындаған. Оның әкесі қалалық штудтпфайфер (музыкалық жетекші) болды, сонымен қатар мемлекеттік шаралар үшін музыканы да дайындаған.
Мансап
Томас кішкентай кезінен скрипкаға қызығушылық танытты, ал он жасқа келгенде ол отбасын асыраушы болды, тойларда, кештерде, тіпті таверналарда өнер көрсетті. 1845 жылы Иоганн Томас және оның отбасы Америкада беделді музыкант үшін жақсы өмір бар екеніне көз жеткізіп, мүліктерін жинап, Нью-Йорк қаласына алты апталық сапарға шықты. 1848 жылы Томас әкесімен бірге Әскери-теңіз оркестріне қосылды, бірақ 1849 жылы әкесі оны қаржылық тұрғыдан қолдауды тоқтатты, ол өз жолын өзі таңдады. Көп ұзамай Томас бірнеше оркестрдің тұрақты мүшесі болды, олардың ішінде Парк, Боуэри және Нибло оркестрлері бар еді. Содан кейін ол Америка Құрама Штаттарында скрипкалық концерттер берді. Осы кезеңде Томас өзінің жеке менеджері, билет сатушы және жарнама агенті болды. Ол оңтүстікке дейін, Миссисипи штатына дейін сапар шекті. Томас 1850 жылы Нью-Йоркке оралды, Германияға оқуға барып, музыкалық білімін жетілдіруді жоспарлады; бірақ орнына Нью-Йоркте Карл Эккерт пен Луи Антуан Жюльенмен дирижерлік өнерді меңгерді. Ол сол жылы Дженни Линдті, 1852 жылы Генриетта Сонтагты, 1854 жылы Джулия Гризи мен Джузеппе Марионы сүйемелдеген оркестрде бірінші скрипкада ойнады. 1854 жылы он тоғыз жасында оны Филармониялық қоғамның оркестріне шақырды. Ол Ла Гранж, Мария Пиколомини және Тальбергтің қосылуымен ел бойынша гастрольдік сапарлар жасады. Осы уақытта 1855 жылы бірінші скрипкада өзі, екінші скрипкада Джозеф Мозентал, альтта Джордж Матска, виолончельде Карл Бергман және фортепианода Уильям Мейсон болған камералық музыка кештерінің сериясын Додворт академиясында бастады. Мейсон-Томас концерттері 1864 жылы Теодор Томас оркестрін құрғанға дейін жалғасты. 1864 жылы Томас оркестрімен жазғы концерттер сериясын бастады, біріншісі Нью-Йорк қаласында, кейін Филадельфияда, Цинциннатиде, Сент-Луисте, Милуокиде және ақырында Чикагода өтті. Оркестр үнемі гастрольдік сапарлар жасап, қаржылық қиындықтарға қарамастан, сыншылар мен тыңдаушылар тарапынан жоғары бағаланды. Мұндай сәтсіздіктердің бірі 1871 жылдың 9 қазанында болды, ол және оның оркестрі Чикагоға жаңа концерттік серияға келгенде, қаланың үлкен бөлігі өткен түнде өртеніп кеткенін, соның ішінде ол өнер көрсетуге тиіс Кросби опера үйі де қирағанын білді. Оркестр 1888 жылы таратылды. Томас сонымен қатар 1877-78 жылдары және 1879-1891 жылдары Нью-Йорк филармониясының музыкалық директоры, 1886 жылы Нью-Йорктегі қысқа ғұмырлы Америка опера компаниясының және 1862-1891 жылдары Бруклин филармония қоғамының музыкалық директоры болды. Ол 1878-1879 жылдары Цинциннати музыка колледжінің директоры, ал 1873-1904 жылдары Цинциннатидегі екі жылда бір рет өткізілетін мамыр фестивальдерінің дирижері болды. Вагнер концерттерінде Томас 1882 жылдан 1884 жылға дейін және 1887 жылдан 1888 жылға дейін өзі жетектеген Нью-Йорк қаласының әншілер хорын пайдаланды. Теодор Томас Рихард Вагнердің шығармаларын Америкада кеңінен танымал етуге үлкен үлес қосты және ол 1872 жылы Вагнер одағын құрды.
Чикаго симфониялық оркестрі
Томас Чикагода әрқашан ынталы қарсы алушылыққа ие болды. 1889 жылы Чикаголық кәсіпкер және Теодор Томас оркестрінің адал қолдаушысы Чарльз Норман Фэй Нью-Йоркте Томаспен кездесіп, егер оған тұрақты оркестр берілсе, Чикагоға келе ме деп сұрады. Томастың аңызға айналған жауабы: «Маған тұрақты оркестр берсе, тіпті тозаққа да барар едім». 1890 жылдың 17 желтоқсанында Фэй ұйымдастырған Оркестрлік қауымдастықтың алғашқы құрылтай жиналысы Чикаго клубында өтті. Бір жылдан кейін, 1891 жылдың 16 және 17 қазанында Томас басқарған Чикаго оркестрінің алғашқы концерттері Аудитория театрында өтті. Концертте Вагнердің «Фауст» увертюрасы, Чайковскийдің 1-ші фортепиано концерті Рафаэль Жозеффимен, Бетховеннің 5-ші симфониясы және Дворжактың гуситтік увертюрасы орындалды. Өзінің қызметінің барысында Томас Чикаголық тыңдаушыларға бірнеше жаңа туындыларды таныстырды, соның ішінде Антон Брукнер, Дворжак, Эдвард Эльгар, Александр Глазунов, Эдвард Григ, Жюль Массне, Бедрих Сметана, Чайковский және оның жақын досы Рихард Штраустың туындыларының АҚШ-тағы тұңғыш көрсетілімдері болды. Штраус оркестрдің алғашқы қонақ дирижері болды және 1904 жылдың сәуір айында Томастың шақыруымен әйелі Паулин де Айнамен бірге өнер көрсетті. Осы кезеңде ол басқа да жерлерде дирижерлік етті. Мысалы, 1887 жылдың 19 ақпанында Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында ол Сен-Санстың «Органдық симфониясының» (3-ші симфония) АҚШ-тағы тұңғыш көрсетілімін өткізді. Томас Аудитория театрына толық қанағаттанбады (оны тым кең деп санады және аптасына екі рет 4200-ден астам билет сату өте қиын болды), сондықтан Чикаголық сәулетші Дэниел Х. Бернхам жобалаған Оркестр залы аяқталғанда, тұрақты үйге ие болу арманы орындалды. Томас 1904 жылдың 14 желтоқсанында салтанатты концертке дирижерлік етті. Бірақ, арнау концертіне дайындық кезінде тұмау жұқтырғандықтан, ол жаңа залда тек екі апталық абоненттік концертке ғана дирижерлік етті. Денсаулығына қарамастан, ол 1904 жылдың Рождество қарсаңында сүйікті Чикаго оркестрін соңғы рет басқарды және 1905 жылдың 4 қаңтарында пневмониядан қайтыс болды. Оның орнын Фредерик Сток басты, ол 1905 жылы «Теодор Томас және Чикаго оркестрінің мүшелеріне» арналған «Eines Menschenlebens Morgen, Mittag, und Abend» симфониялық поэмасын жазды. Бұл туынды алғаш рет 1905 жылдың 7-8 сәуірінде орындалды.
Мұра
Музыка тарихшысы Джудит Тик былай деп жазады: "Теодор Томас өз заманда аңызға айналған, ал 1927 жылы журналист Чарльз Эдвард Расселдің Теодор Томас туралы өмірбаяны музыкант өмірбаяны үшін берілген жалғыз Пулитцер сыйлығын жеңіп алды". Томас сонымен қатар Вилла Кэзердің "Құстың әні" (1915) романының VI тарауында қысқаша кейіпкер ретінде пайда болады, онда ол өзінің жас кезіндегі қиындықтарды еске алады және сопрано Дженни Линд пен Генриетта Сонтагтың әнін тыңдау оның скрипкада ойнауына қалай әсер еткенін сипаттайды: Ол он бес жасындағы жазды Оңтүстік аймақтарында жалғыз серуендеп, кішкентай қалаларда скрипка концерттері бергенін айтты. Ол атпен саяхаттады. Қалаға келгенде, күні бойы кешкі концерті туралы хабарлаған плакаттарды іліп жүрді. Концерт алдында ол есіктің алдында тұрып, көрермендер келгенше билет ақысын жинады, содан кейін сахнаға шығып ойнады. Бұл – шаршаңқы, күнделікті күнкөріспен тіршілік. Ол күзде Нью-Йоркке келгенде, өте әлсіз болды. Осы жасөспірімдік ұйқыдан оны 1851 жылы Нью-Йоркте ән салған екі әйел – Дженни Линд пен Генриетта Сонтаг оятты. Олар оның өмірінде алғаш рет естіген ұлы суретшілер еді, және ол оларға деген қарызын ешқашан ұмытпады. . . Ол әр түн сайын оларды тыңдауға барып, олардың даусының сапасын скрипкасында қайта жасай алмады. Сол кезден бастап ол скрипка ішегі туралы түсінігін толығымен өзгертті, және ол скрипкасында әрқашан әндейтін, дірілдейтін дыбысқа ұмтылды, тіпті ең жақсы неміс скрипкашылары арасында да кең таралған қатты және біршама кедірген дыбыстан гөрі. Кейінгі жылдары ол скрипкашыларға ән салуды, ал әншілерге скрипканы оқып үйренуді кеңес берді. . . "Бірақ, әрине", - деп қосты ол, - Линд пен Сонтагтан алған ең бағалысы – нақты емес, абстрактілі нәрсе еді. Олардың шабыты оның үшін есептелеуге келмейтін. Олар маған итальяндық стильді алғаш рет сезіндірді, бірақ олардың маған қаншалықты әсер еткенін мен айта алмаймын. Ондай жаста мұндай әсерлер шығармашылыққа жетелейді. Мен өнеріме деген саналым осы кезден бастау алды деп ойлаймын. Томас өмір бойы әнші өнеріне қарыз екенін сезінгенін өтеуге тырысты. Мұндай әнді хордан ешкім шығара алмайды, және мектептерде, шіркеулерде және хор ұйымдарында ән деңгейін көтеру үшін одан артық ешкім еңбек етпеді.
He said he had spent the summer of his fifteenth year wandering about alone in the South, giving violin concerts in little towns. He traveled on horseback. When he came into a town, he went about all day tacking up posters announcing his concert in the evening. Before the concert, he stood at the door taking in the admission money until his audience had arrived, and then he went on the platform and played. It was a lazy, hand to mouth existence . and when he got back to New York in the fall, he was rather torpid . From this adolescent drowsiness the lad was awakened by two voices, by two women who sang in New York in 1851: Jenny Lind and Henrietta Sontag. They were the first great artists he had ever heard, and he never forgot his debt to them. . . Night after night he went to hear them, striving to reproduce the quality of their tone upon his violin. From that time his idea about strings was completely changed, and on his violin he tried always for the singing, vibrating tone, instead of the loud and somewhat harsh tone then prevalent among even the best German violinists. In later years he often advised violinists to study singing, and singers to study violin. . ." But, of course", he added, "the great thing I got from Lind and Sontag was the indefinite, not the definite, thing. For an impressionable boy, their inspiration was incalculable. They gave me my first feeling for the Italian style but I could never say how much they gave me. At that age, such influences are actually creative. I always think of my artistic consciousness as beginning then. All his life Thomas did his best to repay what he felt he owed to the singer's art. No man could get such singing from choruses, and no man worked harder to raise the standard of singing in schools and churches and choral societies.
Неке және отбасы
Ол 1864 жылы Нью-Йоркте бірінші әйелі Мина Л. Родсқа үйленді. Ол Коннектикут штатының Фармингтон қаласындағы Мисс Портер мектебін бітіріп, кейін мұғалім болды. Олар Коннектикут штатының Фармингтон қаласында өткен камералық концерттерде танысты. Томас пен Миннаның бес баласы болды: Франц Томас, Марион Томас, Герман Томас, Гектор В. Томас және Д.Н.Б. Стургис. Ол екінші әйелімен 1890 жылы 7 мамырда Чикагодағы Аспен шіркеуінде үйленді. Роза Эмили Фэй – пастор Чарльз Фэйдің (1829 жылы Гарвард колледжін бітірген, епископтық дін қызметкері) және Эмили Хопкинстің қызы. Ол 1853 жылы Вермонт штатының Берлингтон қаласында дүниеге келді және 1929 жылы 19 сәуірде Массачусетс штатының Кембридж қаласында қайтыс болды. Ол күйеуінің қасына Массачусетс штатының Кембридж қаласында орналасқан Маунт-Оберн зиратында жерленген. Роза Нью-Йорк пен Чикаго журналдарында жарияланған көптеген сын-пікірлерге үлес қосып, дарынды әйел ретінде танымал болды; Чикагода әсемдік суретшісі ретінде белгілі болды. Оның үйлену тойы қоғамдағы маңызды оқиға болды. Ол әйгілі пианист Эми Фэйдің және 1862 жылы америкалық философ, логик, математик және ғалым Чарльз Сандерс Пирске үйленген Харриет Мелузина "Зина" Фэйдің әпкесі болды. Философ Пол Вайс Пирсті "америкалық философтардың ең түпнұсқасы және жан-жақтысы, сондай-ақ Американың ең ұлы логигі" деп атады. Ол сонымен қатар кәсіпкер Чарльз Норман Фэйдің әпкесі болды, ол Томасқа басты қолдау көрсетіп, Чикагодағы ірі оркестрді ұйымдастыруға көмектесті. Ол Вермонт епископтық епархиясының бірінші епискобы және Америка Құрама Штаттарының епископтық шіркеуінің сегізінші басшысы болған Джон Генри Хопкинстің немересі болды. Ол сондай-ақ Сэмюэл Прескотт Филлипс Фэйдің (1778–1856) немересі болды. Ол 35 жыл бойы Массачусетс штатының Миддлсекс округінің мұрагерлік судьясы болды және 28 жыл бойы Гарвард колледжінің Бақылау кеңесінде қызмет етті. Ол Конкордтағы (Массачусетс штаты) дәрігер доктор Абель Прескотттың үлкен немересі болды, ол 1775 жылы 19 сәуірде дабыл қақтырған екі американдық патриоттың әкесі болды. Оның бірінші туысы Харриет Элеонора Фэй, пастор Джеймс Смит Бушқа үйленген, адвокат, епископтық дін қызметкері және діни жазушы, Буш саяси әулетінің арғы атасы болды.
Өлім
1905 жылы 4 қаңтарда Иллинойс штатының Чикаго қаласында қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі Чикагодағы Сент-Джеймс епископтық соборында өтті және ол Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратына жерленді.
Ескерткіштер
Томас Чикаго қаласындағы Грант паркінде, Оркестр залының жанында мемориалдық ескерткіш және бақпен марапатталды.