Кіріспе
Британ армиясының генерал-майоры Стрингер Лоуренс (1698 жылдың ақпанында туған – 1775 жылдың 10 қаңтарында қайтыс болған) – ағылшын әскери қызметшісі, Форт-Уильямның тұңғыш бас қолбасшысы.
Major General Stringer Lawrence (February 1698–10 January 1775) was an English soldier, the first Commander in Chief of Fort William.
Шығу тегі
Лоуренс Англияның Херефорд қаласында Джон Лоуренстің және оның әйелі Мэридің ұлы ретінде дүниеге келді. Олардың екеуі туралы да көп мәлімет белгілі емес. Ол 1697 жылдың 27 ақпанында (ескі стиль бойынша) Херефордтағы Барлық Әулиелер шіркеуінде крещениеден өтті. Оның әулетіне қатысты мәліметтер бойынша, 1660 жылы «Джеймс Лоуренс, кіші, джентльмен» Херефорд қаласының бостандығына қабылданды және 1661 жылы қала мэрі болды. 1682 жылы «Джон Лоуренс, дәріханашы», ал 1702 жылы «Джон Лоуренс, сыра қайнатқыш» қала бостандығына ие болды. Биддульфтің (1901) пікірінше, осы соңғылардың бірі «Штрингер Лоуренстің әкесі болғанға ұқсайды». Барлық Әулиелер шіркеуінің жерлеу тізілімінде 1698 жылдың 13 қарашасында Майкл Стрингердің жерленгені тіркелген, осы фактіге сүйене отырып Биддульф (1901) Стрингердің оның анасының қыздық аты болғанын болжады.
Мансап
Ол 1727 жылы әскерге қабылданып, Гибралтар мен Фландрияда қызмет етті, сосын Куллоден шайқасына қатысты. 1748 жылы майор шеніне ие болып, тәжірибелі әскер адамдары ретінде танылған ол, Британ Ост-Индия компаниясының әскерлеріне басшылық ету үшін Үндістанға аттанды. Дюплекстің Оңтүстік Үндістанды француз билігіне көшіру жоспары іске асуға жақын болды, ал Форт-Сент-Дэвидке келгеннен кейін көп ұзамай Лоуренс белсенді қатыса бастады. Ол Куддалорда француз әскерлері жасаған шабуылға қарсы тұрып, оларды жеңді, бірақ 1748 жылы Пондичерриді қоршауға көмектесу үшін күштерге жетекшілік етіп бара жатқанда Арианкопангта (қазіргі Арианкуппам) француз атты әскерінің қарауылымен тұтқынға алынды. Ол француз тарапынан Экс-ла-Шапель бейбіт шарты жасалғанға дейін тұтқын күйінде болды. 1749 жылы ол Девикотаны басып алуға басшылық етті, сол шақта оның бағынышты офицерлерінің бірі Роберт Клайв (1725–1774), болашақ Британдық Үндістанның Бас қолбасшысы болды, осы оқиғадан бастап олардың өмір бойына созылған достығы құрылды. Клайв атаққа ие болғаннан кейін, Лоуренске де, оған да, егер оған құрметті қылыш сыйланса, оны қабылдамайтынын айтып, құрмет көрсетті, өйткені ол Үндістан армиясын құрған еді. 1750 жылы Лоуренс Англияға оралды, бірақ 1752 жылы Үндістанға қайта келді. Мұнда ол Клайвті Трихинополиге көмек көрсетуге арналған күштердің басшысы ретінде тапты. Жоғары шенді офицер ретінде Лоуренс басшылықты өз қолына алды, бірақ Клайвтың келесі операциялардағы үлесі үшін оған лайықты баға беруге тырысты, оған Трихинополиге көмек көрсету және француз қоршаушы күштерінің толығымен жеңілуі кірді. 1752 жылы ол Бахурда француздарды жеңіп, 1753 жылы Трихинополиді қайтадан босатып алды. Келесі он жеті ай бойы ол осы жерді қорғау үшін бірнеше шайқастар жүргізіп, соңында үш айлық уақытша келісімге келді, кейіннен ол шартты келісімге айналды. Корольдік әскердің бірінші бөлігі келгенге дейін ол Бас қолбасшы болып қызмет етті. 1757 жылы ол Вандивашке қарсы операцияларда қатысты, ал 1758–1759 жылдары Лалли басшылығымен француздардың қоршауы кезінде Мадрастағы Форт-Сент-Джорджтің басшысы болды. 1759 жылы нашар денсаулығына байланысты Англияға оралуға мәжбүр болды, бірақ 1761 жылы генерал-майор және Бас қолбасшы ретінде қызметін қайта бастады. Клайв ескі досының қарапайым табысын жылына 500 фунт стерлингтік жалақымен толықтырды. 1765 жылы ол Мадрас армиясын қайта ұйымдастыру жөніндегі кеңестің төрағасы болды және келесі жылы зейнетке шықты.
Зейнетақы, қайтыс болу және мұрагерлік
Ол Англияда зейнеткерлік жылдарын Девондағы Данчидок приходінің Холдон үйінде өзінің досы, 1-ші баронет сэр Роберт Палк (1717-1798) құрметті қонағы ретінде өткізді. Палк, Британдық Ост-Индия компаниясының офицері және Мадрас президенттігінің губернаторы болған. Ол 1775 жылдың 10 қаңтарында Лондонда қайтыс болды және Холдон үйінің приход шіркеуі – Девондағы Данчидок шіркеуінде жерленді. Лоуренс өзінің досы Палкқа 50 000 фунт стерлинг сомасындағы үлкен мүлікті мұра еткізді, зейнетке шыққанда ол Палктың қонағы болған еді. Палк Лоуренс есіміне еске алу ескерткіштерін орнатты, атап айтқанда Холдон үйіндегі 26 метрлік үшбұрышты "Лоуренс мұнарасын", онда Лоуренстің римдік генерал киіміндегі толық бой мүсіні және оның қызметі туралы мәліметтері жазылған үш ірі тақташа орналасқан, сондай-ақ Данчидок шіркеуіндегі қабырғалық ескерткіш салынды. Палк өзінің ұлы мен мұрагеріне Лоуренс есімін берді, бұл Палк отбасында дәстүрге айналды.
Армеографиялық
Оның қарулары: Эрмин, қызыл түсті рагули айқышы, Вестминстер аббаттығы мен Данчидоктағы ескерткіштерінде түстіктерсіз, ал Данчидок шіркеуінің сакральдік экранында түстіктермен көрсетілген. Бұл 1665 жылы Лондонның лорд-мэрі болған сэр Джон Лоуренс (1692 жылы қайтыс болған) қарулары. 1839 жылы Лондон қаласының Бишопскейт ауданындағы Сент-Хелен шіркеуіндегі сэр Томас Грешемнің ескерткішінде осы қарулар көрінген, бұл Лоуренс әулетінің Аштон Холлдегі ежелгі қаруларынан айырмашылықты білдіреді. Олар сондай-ақ 1-ші барон Лоуренс (1811-1879), Үндістанның вице-королі Джон Лоуренстің қаруларында да қолданылған.
Вестминстер абатлығы
Шығыс Үндістан компаниясы Стрингерге ақ және түрлі-түсті мәрмәрден жасалған ескерткіш орнатты. Оны Вестминстер аббаттығының негізгі бөлігінің солтүстік қанатында орналастырған. Оның бюсті тұғырдың үстінде тұр, ал оның астында "6 наурыз 1697 жылы туған; 10 қаңтар 1775 жылы қайтыс болды" деген жазуы бар медаль бейнеленген. Сол жақта, төменде қанатты Даңқ бейнесі овалды қалқан ұстап тұр, онда: "Тәртіп орнатылды, бекіністер қорғалды, елді мекендер кеңейтілді, француз және үнді әскерлері жеңіліске ұшырады және Карнатик аймағында бейбітшілік орнатылды" деген жазу бар. Оң жақта, төменде – Шығыс Үндістан компаниясын бейнелейтін, шүмекке отырған әйел бейнесі. Ол Лоренстің бюстіне бағыттап көрсетіп тұр, ал оның аяқтарында түрлі француз және үнді тулары бейнеленген. Тұғырдың алдыңғы жағында Лоренстің геральдикалық гербы: Эрмин, қызыл түсті айқасқан рагули. Сондай-ақ тұғырдың бір бөлігінде қала мен лагерьдің рельефті бейнесі бар панель орналасқан, онда "Тричинполи" деп жазылған, осы қаланы Лоренс 1753 жылдың мамыр айынан 1754 жылдың қазанына дейін француздардан қорғаған. Қара мәрмәрден жасалған негіздегі басты жазу былай: "Шығыс Үндістан компаниясы генерал-майор Стрингер Лоренстің есіне, оның Коромадель жағалауындағы әскерлерін басқарған қызметі үшін алғыс білдіру ретінде MDCCXLVI жылдан MDCCLXVI жылға дейін орнатты".
"Erected by the East India Company to the memory of Major General Stringer Lawrence in testimony of their gratitude for his eminent services in the command of their forces on the coast of Coromandel from the year MDCCXLVI to the year MDCCLXVI".
Сыртқы істер және Комонвелл Кеңесі
1764 жылы Питер Шемейкерс (1691–1781) жасаған, нақты өлшемдегі мәрмәр мүсіні Лондонның Сыртқы істер және Достастық кеңсесінде орналасқан. Мүсіннің биіктігі 5 фут 8 дюйм (172 см) және ол римдік генерал киімін киген күйде бейнеленген. Бұл мүсін 1760 жылы Шығыс Үндістан компаниясының тапсырысымен жасалған және алдыңғы жағында: "Генерал-майор Стрингер Лоуренс. 1764" және бүйір жағында: "P. Scheemakers Ft" деп жазылған. Мүсіннің суреті Нейл, Дж. Г. С., Бірінші Мадрас Еуропалық полкінің тарихи жазбасы, Лондон, 1843 жыл, 205-бетте жарияланған.
Девон қаласында
Үшбұрышты Лоренс мұнарасы, қазір Халдон Белведері деп аталады, 1788 жылы сэр Роберт Палк Халдон үйінде Лоренс зейнеткерлікке шыққанда қонақ болғандықтан, оның есіне құрылған. Мұнараның бірінші қабатының ортасында Сыртқы істер және Ұлттар достастығы кеңсесіндегіге ұқсас Койд тасынан жасалған мүсін орналасқан, ал қабырғаларда Лоренстің өмірі мен қызметін баяндайтын үш үлкен жазулы тақта бар. Лондондағы Ұлттық портрет галереясындағы Томас Гейнсбороудың портретінің көшірмесі де бар. Лоренс Халдон үйінің приход шіркеуі – Дунчидоктағы Сент-Майкл шіркеуінде жерленді, онда Палк оған еске алу ескерткішін орнатты. Вестминстер аббаттығындағы үлкен ескерткіш сияқты, бұл да Уильям Тайлердің туындысы. Онда мрамордан жасалған профилі (төмендегі галереядағы фотосуретті қараңыз) және үш жазу бар.