Ханс Райхенбах: өмір және философиялық еңбектері

Кіріспе

Неміс философы (1891–1953)
Гамбургте орта мектепті бітіргеннен кейін Ханс Райхенбах Штутгарттың техникалық жоғары мектебінде азаматтық инженерияны, ал Берлин, Эрланген, Геттинген және Мюнхен сияқты әртүрлі университеттерде физика, математика және философияны оқыды. Оның ұстаздарының арасында Эрнст Кассирер, Давид Гильберт, Макс Планк, Макс Борн және Арнольд Зоммерфельд болды.

Саяси белсенділік

Рейхенбах жастар қозғалысы мен студенттік ұйымдарда белсенділік танытты. Ол 1910 жылы Freistudentenschaft ұйымына қосылды. 1913 жылы Хохер-Майснерде өткен "Фридейтсхе Югенд" бас ұйымының құрылтай конференциясына қатысты. Ол университет реформасы, зерттеу еркіндігі және студенттік ұйымдарға антисемиттік идеологияның енуіне қарсы мақалалар жариялады. Оның ағасы Бернард осы белсенділікке атсалысып, Германия Коммунистік жұмысшылар партиясының мүшесі болды және Коммунистік Интернационалдың Атқару комитетінде осы ұйымды өкілдік етті. Ханс 1918 жылы Берлинде жарияланған Социалистік студенттік партиясының Платформасын жазды. Партия қараша революциясына дейін құпия сақталды, содан кейін ол ресми түрде құрылып, төрағасы болып тағайындалды. Ол сол кезде Карл Витфогель, Александр Шваб және тағы бір ағасы Германмен де бірлесіп жұмыс істеді. 1919 жылы оның "Student und Sozialismus: mit einem Anhang: Programm der Sozialistischen Studentenpartei" атты еңбегін Пролетариаттық мәдениет лигасының белсендісі Герман Шулер жариялады. Бірақ 1919 жылы Альберт Эйнштейннің лекцияларын тыңдағаннан кейін ол саяси ұйымдарға қатысуын тоқтатты.

Академиялық мансап

Рейхенбах 1915 жылы Эрланген университетінен философия мамандығы бойынша диплом алды және оның ықтималдық теориясы бойынша докторлық диссертациясы, “Реальность математикалық бейнелеуде ықтималдық туралы түсінік” (Der Begriff der Wahrscheinlichkeit für die mathematische Darstellung der Wirklichkeit) деп аталып, Пауль Хенсель мен Макс Нотердің ғылыми жетекшілігімен 1916 жылы жарияланды. Рейхенбах Бірінші дүниежүзілік соғыста Ресей майданында, неміс армиясының радио әскерінде қызмет етті. 1917 жылы ауруына байланысты әскери қызметтен босатылып, Берлинге оралды. Физик және инженер болып жұмыс істеген кезінде Рейхенбах 1917 жылдан 1920 жылға дейін Берлинде Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясы бойынша дәрістеріне қатысты. 1920 жылы Рейхенбах Штутгарттың Техникалық жоғары мектебінде Privatdozent ретінде сабақ беруді бастады. Сол жылы ол өзінің алғашқы кітабын жариялады (оның физикадағы біліктілігі Штутгарттың Техникалық жоғары мектебінде қабылданды), бұл кітап салыстырмалылық теориясының философиялық салдарына арналған, “Салыстырмалылық теориясы және априорлы білім” (Relativitätstheorie und Erkenntnis Apriori) деп аталды және Канттың синтетикалық априорлы түсінігін сынға алды. Кейіннен ол “Салыстырмалылық теориясының аксиоматизациясы” (1924), “Коперниктен Эйнштейнге дейін” (1927) және “Ғарыш пен уақыт философиясы” (1928) жариялады, соңғысы салыстырмалылық теориясына логикалық позитивистік көзқарасты ұсынды. Рейхенбах байланыс және координация аксиомаларын ажыратады. Байланыс аксиомалары – бұл Максвелл теңдеулері сияқты нақты физикалық нысандар арасындағы нақты қатынастарды анықтайтын ғылыми заңдар. Олар эмпирикалық заңдылықтарды сипаттайды. Координация аксиомалары – барлық нәрсені сипаттайтын және Эвклид геометриясы сияқты априорлы болып табылатын, байланыстардың қалай жүзеге асырылатынының “жалпы ережелері” болып табылатын заңдар. Мысалы, гравитациялық теңдеулердің байланыс аксиомалары арифметиканың координация аксиомаларына негізделген. Оның тағы бір айырмашылығы – “ашу контексі” мен “негіздеу контексі” арасындағы ерекшелік. Ғалымдар идеяларды қалай ойлап табады, олардың оларды негіздеу жолы әрқашан бірдей болмайды, сондықтан Рейхенбах оларды жеке зерттеу нысандары ретінде ажыратады. 1926 жылы Альберт Эйнштейн, Макс Планк және Макс фон Лауэнің көмегімен Рейхенбах Берлин университетінің физика факультетінде доцент болып тағайындалды. Оның оқыту әдістері танымал болды, өйткені оған оңай көңіл жеткізуге болатын, ал оның курстары талқылау мен пікірталасқа ашық болды. Бұл сол кезде өте сирек кездесетін жағдай еді, бірақ қазіргі кезде бұл кең таралған. 1928 жылы Рейхенбах “Берлин шеңбері” (Die Gesellschaft für empirische Philosophie) құрды. Оның мүшелері арасында Карл Густав Гемпель, Ричард фон Мизес, Давид Гильберт және Курт Греллинг болды. Вена шеңберінің манифестінде Рейхенбахтың 30 жарияланымы ұқсас авторлардың библиографиясында тізімделген. 1930 жылы ол Рудольф Карнаппен бірге “Эркненнис” журналын шығара бастады. 1933 жылы Адольф Гитлер Германияның рейхсканцлері болған кезде, Рейхенбах еврей тегіне байланысты үкіметтің “Жасы заңдары” бойынша Берлин университетіндегі қызметінен дереу босатылды. Рейхенбахтың өзі яһуди дінін ұстанбаған, ал анасы неміс протестанты болған, бірақ ол қиындықтарға тап болды. Осыдан кейін ол Түркияға көшіп, Стамбул университетінің философия факультетін басқарды. Ол ғылыми тақырыптар бойынша пәнаралық семинарлар мен курстарды енгізді, ал 1935 жылы “Ықтималдық теориясы” атты еңбегін жариялады. 1938 жылы Чарльз У. Морристің көмегімен Рейхенбах АҚШ-қа көшіп, Калифорния университетінің Лос-Анджелес филиалындағы философия факультетінде профессорлық қызметке орналасты. Рейхенбах UCLA-ны соғыстан кейінгі кезеңде АҚШ-тағы жетекші философия факультеті ретінде құруға көмектесті. Карл Хемпель, Хилари Патнэм және Уэсли Салмон оның ең көрнекті шәкірттері болды. Ол онда болған кезінде өзінің бірнеше ең танымал кітаптарын жариялады, соның ішінде 1944 жылы “Кванттық механиканың философиялық негіздері”, 1947 жылы “Символикалық логика элементтері” және 1951 жылы “Ғылыми философияның өрлеуі” (оның ең танымал кітабы). Рейхенбах 1953 жылдың 9 сәуірінде күтпеген жерден жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол сол кезде Лос-Анджелесте тұратын және уақыт философиясы мен ғылыми заңдардың табиғаты мәселелерімен айналысып жатқан еді. Осыған байланысты ол тілдегі уақыттың үш бөліктен тұратын моделін ұсынды, ол сөйлеу уақыты, оқиға уақыты және маңыздысы – сілтеме уақытын қамтиды, бұл тілшілерге уақыт сипатын сипаттау үшін пайдаланылады. Бұл еңбектің нәтижесінде екі кітап жарық көрді: “Уақыттың бағыты” және “Номологиялық мәлімдемелер мен рұқсат етілген амалдар”.

Reichenbach received a degree in philosophy from the University of Erlangen in 1915 and his PhD dissertation on the theory of probability, titled Der Begriff der Wahrscheinlichkeit für die mathematische Darstellung der Wirklichkeit (The Concept of Probability for the Mathematical Representation of Reality) and supervised by Paul Hensel and Max Noether, was published in 1916. Reichenbach served during World War I on the Russian front, in the German army radio troops. In 1917 he was removed from active duty, due to an illness, and returned to Berlin. While working as a physicist and engineer, Reichenbach attended Albert Einstein's lectures on the theory of relativity in Berlin from 1917 to 1920. In 1920 Reichenbach began teaching at the Technische Hochschule Stuttgart as Privatdozent. In the same year, he published his first book (which was accepted as his habilitation in physics at the Technische Hochschule Stuttgart) on the philosophical implications of the theory of relativity, The Theory of Relativity and A Priori Knowledge (Relativitätstheorie und Erkenntnis Apriori), which criticized the Kantian notion of synthetic a priori. He subsequently published Axiomatization of the Theory of Relativity (1924), From Copernicus to Einstein (1927) and The Philosophy of Space and Time (1928), the last stating the logical positivist view on the theory of relativity. Reichenbach distinguishes between axioms of connection and of coordination. Axioms of connection are those scientific laws which specify specific relations between specific physical things, like Maxwell’s equations. They describe empirical laws. Axioms of coordination are those laws which describe all things and are a priori, like Euclidean geometry and are “general rules according to which the connections take place”. For example the axioms of connection of gravitational equations are based upon the axioms of coordination of arithmetic. Another distinction of his was between the 'context of discovery' and 'context of justification'. The way scientists come up with ideas is not always the same as the way they justify them, and so as separate objects of study Reichenbach distinguished between them. In 1926, with the help of Albert Einstein, Max Planck and Max von Laue, Reichenbach became assistant professor in the physics department of the University of Berlin. He gained notice for his methods of teaching, as he was easily approached and his courses were open to discussion and debate. This was highly unusual at the time, although the practice is nowadays a common one. In 1928, Reichenbach founded the so called "Berlin Circle" (Die Gesellschaft für empirische Philosophie; ). Among its members were Carl Gustav Hempel, Richard von Mises, David Hilbert and Kurt Grelling. The Vienna Circle manifesto lists 30 of Reichenbach's publications in a bibliography of closely related authors. In 1930 he and Rudolf Carnap began editing the journal Erkenntnis. When Adolf Hitler became Chancellor of Germany in 1933, Reichenbach was immediately dismissed from his appointment at the University of Berlin under the government's so called "Race Laws" due to his Jewish ancestry. Reichenbach himself did not practise Judaism, and his mother was a German Protestant, but he nevertheless suffered problems. He thereupon emigrated to Turkey, where he headed the department of philosophy at Istanbul University. He introduced interdisciplinary seminars and courses on scientific subjects, and in 1935 he published The Theory of Probability. In 1938, with the help of Charles W. Morris, Reichenbach moved to the United States to take up a professorship at the University of California, Los Angeles in its Philosophy Department. Reichenbach helped establish UCLA as a leading philosophy department in the United States in the post war period. Carl Hempel, Hilary Putnam, and Wesley Salmon were perhaps his most prominent students. During his time there, he published several of his most notable books, including Philosophic Foundations of Quantum Mechanics in 1944, Elements of Symbolic Logic in 1947, and The Rise of Scientific Philosophy (his most popular book) in 1951. Reichenbach died unexpectedly of a heart attack on April 9, 1953. He was living in Los Angeles at the time, and had been working on problems in the philosophy of time and on the nature of scientific laws. As part of this he proposed a three part model of time in language, involving speech time, event time and — critically — reference time, which has been used by linguists since for describing tenses. This work resulted in two books published posthumously: The Direction of Time and Nomological Statements and Admissible Operations.

Таңдалған жарияланымдар

1916 жыл. Реальдықты математикалық бейнелеу үшін ықтималдық түсінігі (Ph. Д. диссертациясы, Эрланген университеті). 1920 жыл. Арыштықтық теориясы және алдын ала түсінік (хабилитациялық диссертация, Штутгарт техникалық жоғары мектебі). 1922 жыл. "Қазіргі салыстырмалылық талқылауының жай-күйі". 1924 жыл. Салыстырмалылық кеңістігі мен уақыты туралы ілімнің аксиоматикасы. 1924 жыл. "Ньютон, Лейбниц және Хьюгенс қозғалыс теориясы". 1927 жыл. Коперник пен Эйнштейнге дейін. Әлем туралы түсініктердің өзгеруі. 1928 жыл. Ғарыш пен уақыт философиясы. 1930 жыл. Атом және Космос. Қазіргі заманғы физикалық әлемнің бейнесі. 1931 жыл. "Қазіргі табиғат философиясының мақсаттары мен жолдары". 1935 жыл. Ықтималдық есептеуі: ықтималдық есептеуінің логикалық және математикалық негіздерін зерттеу. 1938 жыл. Тәжірибе және болжам: білімнің негіздері мен құрылымын талдау. 1942 жыл. Коперник пен Эйнштейнге дейін. 1944 жыл. Кванттық механиканың философиялық негіздері. 1947 жыл. Символикалық логика элементтері. 1948 жыл. "Философия және физика" факультеттік зерттеу лекцияларында, 1946 жыл. 1949 жыл. "Салыстырмалылық теориясының философиялық маңызы" Шилпп, П. А., ред., Альберт Эйнштейн: ғалым-философ. 1951 жыл. Ғылыми философияның қалыптасуы. 1954 жыл. Номологиялық мәлімдемелер және рұқсат етілген амалдар. 1956 жыл. Уақыттың бағыты. 1959 жыл. Ғылымның қазіргі заманғы философиясы: Ханс Райхенбахтың таңдамалы еңбектері. 1978 жыл. Таңдамал жазбалар, 1909–1953: өмірбаяны мен автобиографиялық очерктердің таңдауымен (Вена шеңберінің жинағы). 1979 жыл. Ханс Райхенбах, логикалық эмпирицист (Синтез кітапханасы). 1991 жыл. Erkenntnis Orientated: Рудольф Карнап пен Ханс Райхенбахқа арналған жүз жылдық том. 1991 жыл. Логика, тіл және ғылыми теориялардың құрылымы: Карнап-Райхенбахтың жүз жылдығына арналған конференция материалдары, Констанц университеті, 1991 жылдың 21-24 мамыры.

1916. Der Begriff der Wahrscheinlichkeit für die mathematische Darstellung der Wirklichkeit (Ph. D. dissertation, University of Erlangen). 1920. Relativitätstheorie und Erkenntnis Apriori (habilitation thesis, Technische Hochschule Stuttgart). English translation: 1965. The theory of relativity and a priori knowledge. University of California Press. 1922. "Der gegenwärtige Stand der Relativitätsdiskussion." English translation: "The present state of the discussion on relativity" in Reichenbach (1959). 1924. Axiomatik der relativistischen Raum Zeit Lehre. English translation: 1969. Axiomatization of the theory of relativity. University of California Press. 1924. "Die Bewegungslehre bei Newton, Leibniz und Huyghens." English translation: "The theory of motion according to Newton, Leibniz, and Huyghens" in Reichenbach (1959). 1927. Von Kopernikus bis Einstein. Der Wandel unseres Weltbildes. English translation: 1942, From Copernicus to Einstein. Alliance Book Co.
1928. Philosophie der Raum Zeit Lehre. English translation: Maria Reichenbach, 1957, The Philosophy of Space and Time. Dover. 1930. Atom und Kosmos. Das physikalische Weltbild der Gegenwart. English translation: 1932, Atom and cosmos: the world of modern physics. G. Allen & Unwin, ltd.
1931. "Ziele und Wege der heutigen Naturphilosophie." English translation: "Aims and methods of modern philosophy of nature" in Reichenbach (1959). 1935. Wahrscheinlichkeitslehre: eine Untersuchung über die logischen und mathematischen Grundlagen der Wahrscheinlichkeitsrechnung. English translation: 1949, The theory of probability, an inquiry into the logical and mathematical foundations of the calculus of probability. University of California Press. 1938. Experience and prediction: an analysis of the foundations and the structure of knowledge. University of Chicago Press. 1942. From Copernicus to Einstein. Dover 1980:
1944. Philosophic Foundations of Quantum Mechanics. University of California Press. Dover 1998:
1947. Elements of Symbolic Logic. Dover 1980:
1948. "Philosophy and physics" in Faculty research lectures, 1946. University of California Press. 1949. "The philosophical significance of the theory of relativity" in Schilpp, P. A., ed., Albert Einstein: philosopher scientist. Evanston: The Library of Living Philosophers. 1951. The Rise of Scientific Philosophy. University of California Press. 1954. Nomological statements and admissible operations. North Holland. 1956. The Direction of Time. University of California Press. Dover 1971. 1959. Modern philosophy of science: Selected essays by Hans Reichenbach. Routledge & Kegan Paul. Greenwood Press 1981:
1978. Selected writings, 1909–1953: with a selection of biographical and autobiographical sketches (Vienna circle collection). Dordrecht: Reidel. Springer paperback vol 1:
1979. Hans Reichenbach, logical empiricist (Synthese library). Dordrecht: Reidel. 1991. Erkenntnis Orientated: A Centennial volume for Rudolf Carnap and Hans Reichenbach. Kluwer. Springer 2003:
1991. Logic, language, and the structure of scientific theories: proceedings of the Carnap Reichenbach centennial, University of Konstanz, 21–24 May 1991. University of Pittsburgh Press.