Кіріспе
Сұрақтармен байланысты сөйлем түрі
Сұрау сөйлем – әдетте сұрақ мағынасын білдіретін сөйлем түрі. Мысалы, ағылшын тіліндегі "Is Hannah sick?" сөйлемі "Hannah is sick?" деген хабарламалық сөйлемнен ерекшеленетін сұрау синтаксисіне ие. Сонымен қатар, сөйлем соңындағы сұрақ белгісі оқырманға сұрау көңіл-күйін көрсетеді. Сұрау сөйлемдер кейде тіркес ішінде қолданылуы мүмкін, мысалы: "Paul knows who is sick", мұнда "who is sick" сұрау сөйлемі "know" етістігінің толықтырғышы болып табылады. Тілдерде сұрақтарды құру тәсілдері әртүрлі. Егер тілде арнайы сұрау инфлекциялық формасы болса, ол сұрау грамматикалық көңіл-күйі деп аталады. Сұрау көңіл-күйі немесе басқа сұрау формалары аббревиатура арқылы белгіленуі мүмкін.
An interrogative clause is a clause whose form is typically associated with question like meanings. For instance, the English sentence "Is Hannah sick?" has interrogative syntax which distinguishes it from its declarative counterpart "Hannah is sick". Also, the additional question mark closing the statement assures that the reader is informed of the interrogative mood. Interrogative clauses may sometimes be embedded within a phrase, for example: "Paul knows who is sick", where the interrogative clause "who is sick" serves as complement of the embedding verb "know". Languages vary in how they form interrogatives. When a language has a dedicated interrogative inflectional form, it is often referred to as interrogative grammatical mood. Interrogative mood or other interrogative forms may be denoted by the glossing abbreviation .
Ерекшеліктері
Тілдер сұрақтар беретін (сұраулы сөйлемдер) және хабарлама беретін (баяндамалы сөйлемдер) сөйлемдерді ажырату үшін синтаксис пен прозодияны қолдануы мүмкін. Синтаксис – сөздердің тәртібін өзгерту немесе сұрақ сөздерін қосу сияқты грамматикалық өзгерістерді білдіреді; прозодия – сөйлеген кездегі интонацияның өзгеруін білдіреді. Кейбір тілдер сұраулы сөйлемдерді морфологиялық жолмен, яғни етістіктің түрін өзгерту арқылы белгілейді. Әрбір тіл осы әдістердің бірін немесе бірнешесін бірге қолдануы мүмкін.
Жауаптар
Сұрақтарға жауаптар көбінесе толық сөйлемдердің орнына эллипстік сөйлемдермен беріледі, себебі көп жағдайда тек қана арнайы сұралған ақпаратты жеткілікті екендігі себепті. (Жауаптың эллипсисін қараңыз.) Көптеген тілдерде (барлығында емес) ағылшын тіліндегі "иә" және "жоқ" сияқты жауап беруге арналған сөздер бар. Ағылшын тіліндегі "иә" және "жоқ" сөздеріне баламасы жоқ тілдерде, мысалы, қытай тілінде, сұрақтың мазмұнына сәйкес жауап беру қажет болуы мүмкін. Мысалы, 喜欢喝茶吗? (Do you like tea?) деген сұраққа 喜欢 (сөзбе-сөз "ұнайды") деп оң жауап, ал 不喜欢 (сөзбе-сөз "ұнамайды") деп теріс жауап беру керек. Ал 你打篮球吗? (Do you play basketball?) деген сұраққа 我打 (сөзбе-сөз "Мен ойнаймын") деп оң жауап, ал 我不打 (сөзбе-сөз "Мен ойнамаймын") деп теріс жауап беру керек. Қытай тілінде "иә" мен "жоқ" дегенге тікелей балама сөздер жоқ. "Иә" немесе "жоқ" сұрақтарына жауап беру үшін сұрақтың негізгі етістігі қолданылады. Теріс сұрақтарға жауап беру қиындық тудыруы мүмкін. Мысалы, ағылшын тілінде "You don't have a passport?" ("Сенде паспорт жоқ па?") деген сұраққа "No" ("Жоқ") деп жауап беру, жауап берушінің паспорты жоқ екенін растауы мүмкін, бірақ сонымен қатар, жауап берушінің паспорты бар екенін білдіруі де мүмкін. Көбінесе, ана тілінің ұғымымен сөйлейтін адам нақтылау үшін толық сөйлем айтады, мысалы: "No, I don't have a passport" ("Жоқ, менде паспорт жоқ") немесе тіпті "No, I do have a passport" ("Жоқ, менде паспорт бар"), екіншісі, әсіресе сұрақ "Do you not have a passport?" ("Сенде паспортың жоқ па?") түрінде қойылған жағдайда қолданылуы мүмкін, бұл күмән тудырады. Алайда, кейбір басқа тілдерде, мысалы, жапон тілінде, теріс сұраққа теріс жауап беру оң жауапты білдіреді – яғни жауап берушінің паспорты бар екенін растайды. Ағылшын тілінде "Yes" ("Иә") көбінесе оң жауапты білдіреді, бірақ бір сөздік жауап әлі де түсініксіз болуы мүмкін, ал кейбір басқа тілдерде ол күмәнсіз теріс жауапты растайды. Кейбір тілдерде теріс сұраққа немесе мәлімдемеге жауап ретінде оң жауапты растау үшін "иә" сөзінің әртүрлі формалары бар; мысалы, француз тілінде si, неміс тілінде doch, дат, швед немесе норвег тілінде jo. Таңдаулы сұрақтар да түсініксіздік тудыруы мүмкін. "Do you like tea or coffee?" ("Сізге шай немесе кофе ұнай ма?") деген сұраққа "шай" немесе "кофе" деп жауап беруге болады; немесе "иә (Мен шай немесе кофе ұнатамын)" немесе "жоқ (Мен шай немесе кофе ұнатпаймын)" деп жауап беруге болады. Бұл тақырыптар туралы толық ақпаратты "Сұрақ", "Иә және жоқ" және "Иә-жоқ сұрақ" мақалаларынан таба аласыз.