Оңтүстік Үндістанның Тунгабхадра өзені

Кіріспе

Оңтүстік Үндістандағы өзен

Тұңғабхадра өзені – Үндістандағы өзен. Оның көп бөлігі Карнатака штатынан басталып ағады, содан кейін Андхра-Прадеш штаттары арқылы өтіп, Андхра-Прадеш штатындағы Мурваконда жанында Кришна өзеніне құяды.

Тұңғабхадра өзені екі арнадан – 147 км (91.6 миль) ұзындығындағы Тунга және 178 км (110.9 миль) ұзындығындағы Бхадрадан бастау алады. Бұл екі арна Батыс Гатында пайда болады. Екі арнаның Шимогаға жақын жерде қосылғаннан кейін, өзен 531 км (330 миль) қашықтықты Андхра-Прадеш штатындағы Сангамалешварамда Кришна өзеніне қосылғанға дейін ағады. Ол 382 км (237 миль) Карнатакада, 58 км (36 миль) Карнатака мен Андхра-Прадеш арасындағы шекара бойында және тағы 91 км (57 миль) Андхра-Прадеште ағады. Өзеннің жалпы су жиналатын алабы Кришнаға құятын жеріне дейін 69 552 км² (26 856 шаршы миль), ал Туңғабхадра тоғанына дейін 28 177 км² (10 880 шаршы миль) құрайды. Оған негізінен оңтүстік-батыс муссоны әсер етеді. Бұл жылдық өзен, бірақ жазғы ағыны 2,83 – 1,42 куб метр/секундқа (100 – 50 кусек) дейін төмендейді.

Курс

Тунгабхадра өзені Тунга өзені мен Бадра өзенінің Құдлиде қосылуынан пайда болады. Екі өзеннің бастауы Карнатака штатының Чикмагалур ауданының Мудигере талуғында, Нетравати (батысқа қарай ағып, Мангалор қаласының жанындағы Араб теңізіне қосылатын өзен), Тунга және Бхадра өзендері Батыс Гаттардағы Вараха Парватадағы Гангамуладан басталады. Инду мифологиясы бойынша, Хираньякша демонын өлтіргеннен кейін Вараха Свами (Вишнудың үшінші бейнесі) өте шаршаған сезінді. Ол қазір Вараха Парвата деп аталатын аймақта демалды. Ол сол шыңға отырғанда, басынан тер аға бастады. Басының сол жағынан аққан тер Тунга өзеніне, оң жағынан аққан тер Бхадра өзеніне айналды. Бастауынан шыққаннан кейін Бхадра өзені Кудремух таулы аймағы, Тарикере талуғы және Бадравати индустриалды қаласы арқылы ағады, ал Тунга өзені Срингери талуғы, Тиртахалли талуғы және Шимога талуғы арқылы ағады. Екі өзенге 100-ден астам сала, арна, бұлақтар, кішкентай өзендер және т.б. үлесін қосады. Тунга мен Бхадраның саяхаты Құдлиде қосылғанша тиісінше болып табылады, теңіз деңгейінен шамамен 560 метр биіктікте, Холехоннурдың жанында, Шивамоггадан, елдің астық қоймасынан қашықтықта орналасқан. Тунга мен Бхадра өзендерінің бастауы бір болса да, олар біраз уақыт бөлек ағып, содан кейін Кудли ауылында бірігеді. Сондықтан сол жерден бастап, оларға Тунгабхадра деген атау берілді. Одан кейін Тунгабхадра Давангере ауданының Хоннали және Харихара талуқтары арқылы жазықтарда шарлап ағады. Қосылғаннан кейін Тунгабхадра өзені Беллари ауданының Харапанахалли, Ховина Хадагали, Хагарибомманахалли, Хоспет және Сиругуппа талуқтары арқылы ағады. Беллари ауданының Сиругуппа талуғында Ведавати өзені құяды. Өзен Беллари және Коппал аудандарының, содан кейін Беллари және Райчур аудандарының табиғи шекарасын құрайды. Андхра-Прадеш штатына кіргеннен кейін ол Мантралаядан өтіп, содан кейін Курнул арқылы ағады. Курнул маңында Хандри өзені құяды. Содан кейін Телангана штатының Жогуламба Гадвал ауданындағы Гундималла ауылының жанында Кришна өзеніне қосылады. Тунгабхадра мен Кришна өзендерінің қосылған жері қасиетті саяхат орны – Сангамешварам ғибадатханасы. Жогуламба ғибадатханасы (Девиге арналған) Алампур ауылының жанында орналасқан. Сангамешварам ғибадатханасы (Шиваға арналған) Андхра-Прадеш штатының Курнул ауданында орналасқан. Шимога, Уттара Каннада және Хавери аудандары арқылы ағатын Варада, Карнатакадағы Чиккамагалур, Читрадурга және Беллари аудандары арқылы ағатын Ведавати және Андхра-Прадештің Курнул ауданындағы Хандрайл – Тунгабхадраның негізгі салалары. Бұл өзендерге көптеген өзендер мен бұлақтар қосылады. Канад тілінде "Тунга паана, Ганга снана" деген мақал бар, ол "Дәмді және тәтті Тунга өзенінің суын іш, ал қасиетті Ганг өзенінде жуын" дегенді білдіреді. Өзен бойында көптеген қасиетті орындар бар: негізінен Бадраның жағалауындағы Сайва культіне арналған ғибадатханалар және Тунганың жағалауындағы барлық культтер. Срингери, Ади Шанкарачарья құрған Сарада Питам Тунганың сол жағалауындағы ең танымал, бастауынан төменгі ағыста орналасқан. Бұрынғы Шрингери Шарада Питамды Ади Шанкарачарья құрған, ол Тунга мен Бадра өзендерінің қосылған жері – Құдлиде орналасқан. ЮНЕСКО-ның маңызды мұралық орындарының бірі – Хампи Тунга Бхадра өзенінің жағалауында орналасқан. Нава Бриндванда, Тунга Бхадра өзенінің ортасында тоғыз қасиетті Мадхва қасиеттілерінің соңғы тынығу орны орналасқан арал. Хампидегі атақты Янтроддарка Хануман ғибадатханасынан Тунга-Бадра өзенін көруге болады. Вирупакша ғибадатханасы да Тунга-Бадра өзенінің жағалауында орналасқан. Васудендра Тиртханың демалатын орны сондай-ақ Тунга Бадра өзенінің жағалауында, Кенчангудда, Сиругуппада орналасқан. Курнул ауданындағы Мантралайам Шри Рагавендра Свами Мут және Алампур ауданындағы Жогуламба, Алампурдың Дақшина Каши деп аталатын қасиетті жері – басқа да маңызды діни саяхат орталықтары. Мұнда ертедегі Шалукиялар салған Нава-Брахма ғибадатханаларының шоғыры бар. Өзен жағалауының ерекшелігі – Шри Кришна Деварая 1525 және 1527 жылдар аралығында салған, су тасқынынан қорғану қабырғалары. Олар су тасқыны кезінде жердің эрозияға ұшырауы мүмкін барлық жерде кездеседі. Срингериден басталып, Курнулда аяқталады. Олар тастан жасалған және әлі де сақталған. Оның құрылысында 3' х 4' х 5' үлкен тас тастар пайдаланылған. Гранит үйінділері әр түрлі сұр, қызғылт және қызғылт түстерде. Өзен Хампидің тасты жерлерін қиып, гранитті төбелер өзенді терең ойысқа бөледі. Бұл жерде Виджаянагараның қираған үйінділері және Хампи, Виджаянагар империясының билік орталығы, бұл қасиетті өзенге қарап тұрып, көптеген маңызды құдайлар туралы қасиетті дәстүрлерді біріктіретін мифологиялық пейзаж жасайды. Гранитті шығыңдар өзен оңтүстікке аққанда бірте-бірте жоғалып, темір мен марганецке бай Сандур төбелеріне дейін созылған ұзын, кең жазыққа айналады, одан әрі Хосапет қаласы орналасқан. Тунгабхадра суын пайдалану үшін Хосапетте 20 ғасырдың ортасында Тунгабхадра тоғаны салынды, бұл аймақтағы ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің өсуіне көмектесті. Тунгабхадра өзені содан кейін шығысқа қарай ағып, Андхра-Прадеш және Телангана шекарасында Кришнаға қосылады. Одан Кришна шығысқа қарай ағып, Бенгал шығанағына құяды. Тунгабхадра мен Кришна арасындағы, Тунгабхадраның солтүстігінде жатқан жер Райчур Доабы деп аталады.

The Tungabhadra River is formed by the confluence of the Tunga River and the Bhadra River at Koodli which flow down the eastern slope of the Western Ghats in the state of Karnataka. The two rivers originate in Mudigere Taluk of Chikmagalur District of Karnataka along with the Nethravathi (west flowing river, joining the Arabian Sea near Mangalore), the Tunga and the Bhadra rise at Gangamoola, in Varaha Parvatha in the Western Ghats at an elevation of 1458 metres (near Samse Village). According to a Hindu mythological legend, after killing the demon Hiranyaksha, Varaha Swamy (the third incarnation of Vishnu) felt very tired. He took rest on the region now known as Varaha Parvatha. When he sat on that peak, sweat began flowing from his scalp. The sweat which flowed from the left side of his scalp became the Tunga river, and the sweat which flowed from his right side became Bhadra River. After emerging from the source, the Bhadra river flows through Kudremukh mountain region, Tarikere Taluk and the industrial city of Bhadravathi, while the Tunga river flows through Sringeri Taluk, Thirthahalli Taluk and Shimoga Taluk. More than 100 tributaries, streams, creeks, rivulets and the like contribute to the two rivers. The journey of the Tunga and the Bhadra is and respectively, till they join at Koodli, at an elevation of about 560 metres near Holehonnur, about from Shivamogga, areca granary of the country. Though both Tunga and Bhadra rivers start at same source (Gangamoola), they flow separately for some distance and then they later unite with each other at Koodli village. Hence from there, the composite name Tungabhadra was given. From there, the Tungabhadra meanders through the plains to a distance of After confluence, the Tungabhadra river flows through Honnali and Harihara taluks of Davangere district. Then it flows through Harapanahalli, Hoovina Hadagali, Hagaribommanahalli, Hospet and Siruguppa Taluks of Bellary district. In Siruguppa Taluk of Bellary district, it receives its tributary Vedavathi River. The river forms a natural boundary between Bellary and Koppal districts and then between Bellary and Raichur districts along its course. After entering Andhra Pradesh, it flows through Mantralaya and then through Kurnool. It receives its tributary Handri river near Kurnool. Then it joins the Krishna near Gundimalla Village of Jogulamba Gadwal district of Telangana state. The confluence of Tungabhadra and Krishna River is a holy pilgrimage site The Sangameswaram Temple. The Jogulamba Temple(dedicated to Devi) is present near Alampur village. The Sangameswaram Temple (Dedicated to Shiva) is present in Kurnool District, Andhra Pradesh. The Varada flowing through Shimoga, Uttara Kannada and Haveri districts and Vedavathi in Chikkamagalur, Chitradurga and Bellary districts in Karnataka and the Handrail in Kurnool district of Andhra Pradesh are the main tributaries of the Tungabhadra. Many rivulets and streams join these tributaries. There is a popular saying in Kannada "Tunga Paana, Ganga Snana", which means "Drink Tunga River water, which is tasty & sweet, and bath in Ganga River, which is holy". There are many holy places all along the rivers: primarily temples of Saiva cult on the banks of the Bhadra and all the cults on the banks of the Tunga. Sringeri, Sarada Peetham established by the Adi Shankaracharya is the most famous one on the left bank of the Tunga, about downstream of its origin. The earlier Shringeri Sharada Peetham established by Adi Shankaracharya is at Koodli, the place of confluence of Tunga and Bhadra rivers. Hampi one of the important heritage locations being listed by UNESCO is on the banks of the Tunga Bhadra River. Nava Brindavan, an island where the final resting location of nine holy Madhva saints is in the midst of the Tunga Bhadra River. One can view the Tunga Bhadra River from famous Yantroddaraka Hanuman Temple at Hampi. Virupaksha Temple is also on the banks of the Tunga Bhadra River. The resting spot of Vasudendra Teertha is also on the banks of Tunga Bhadra River at Kenchangudda, Siruguppa. Manthralayam Sree Raghavendra Swamy Muth in Kurnool District and Alampur District, Jogulamba is the presiding deity at this holy place of Alampur known as Dakshina Kashi, are the other important pilgrimage centres. There is a cluster of Nava Brahma temples constructed by the early Chalukyas. An important feature of the river banks is the flood protection walls all along the rivers, constructed by Sri Krishna Devaraya between 1525 and 1527 AD. They are found wherever there is a possibility of land erosion during the floods. It starts at Sringeri and ends at Kurnool, just few kilometres from its mouth. They are stone constructions and still intact. Very large boulders of 3' x 4' x 5' are also used in its construction. Piles of granite in varying shades of grey, ochre and pink dominate the landscape. The river has cut through weaker rocky substrata of the Hampi landscape and created a narrow gorge where granite hills confine the river in a deep ravine. In this setting the ruins of Vijayanagara and Hampi, the seat of power of the Vijayanagar empire, overlook this holy river, creating a mythological landscape merging sacred traditions about a multitude of significant divinities. The granite outcrops slowly disappear as the river flows south and the land opens into a long, broad plain ending at the rising slopes of the Sandur hills, rich in iron and manganese, beyond which is the town of Hosapete. The Tungabhadra Dam was constructed at Hosapete in the middle of the 20th century to harness the river water, aiding the growth of agriculture and industry in the region. The Tungabhadra River then flows east, joining the Krishna in Andhra Pradesh and Telangana border. From here the Krishna continues east to empty into the Bay of Bengal. The wedge of land that lies north of the Tungabhadra River, between the Tungabhadra and the Krishna, is known as the Raichur Doab.

Ғибадатханалар

Карнатаканың Коппал ауданындағы Тунгабхадра өзенінің жағалауында Хулигема ғибадатханасы орналасқан. Шива құдайына арналған Маркендешвара ғибадатханасы – Шивапур ауылындағы Тунгабхадра өзенінің жағалауында. Шри Шрингери Шарадамба ғибадатханасы және Даксинамная Шрингери Шарада Питам Карнатака штатының Чикмагалур ауданындағы Тунга өзенінің жағалауында орналасқан. Ренука құдайына арналған Бидаралламма ғибадатханасы – Карнатаканың Гадаг ауданындағы Мундараги талуг ауданындағы Тунга өзенінің жағасында. Карнатаканың Баллари ауданындағы Камплиде Пампапати ғибадатханасы бар. Харихарадағы Тунгабхадра өзенінің жағалауында Харихарешвара ғибадатханасы орналасқан. Қазіргі Хэмпи қаласын қоршап тұрған жер – Виджаянагара империясының қуатты елордасының қираған орындары, қазіргі таңда ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасы тізіміне енген. Бұл жерге Виджаянагара ғибадатхана кешенінің қираған орындары кіреді. Гуру Рагавендра Свамидің Мулла Бриндванасы Андхра-Прадеш штатының Курнул ауданындағы Мантралайямдағы Тунгабхадра өзенінің жағалауында орналасқан. Курнул, Курнул ауданы, Андхра-Прадеш штатындағы Тунгабхадра өзенінің жағалауында Ширди Сай Бабаға арналған Шри Дакшина Ширди Сай Баба ғибадатханасы, Дакшина Ширди деп белгілі. Парвати құдайына арналған Шри Жогуламба ғибадатханасы, Дакшина Каши деп аталады, Курнулдан шамамен 25 км қашықтықтағы Алампурда орналасқан. Ертедегі Чалукиялар Тунгабхадра өзенінің солтүстік жағалауында ғибадатханалар кешенін салған. Нава Брахма ғибадатханалар кешені – Үндістандағы ғибадатхана архитектурасының ең алғашқы үлгілерінің бірі. Сангамешварам ғибадатханасы – Андхра-Прадеш штатының Курнул ауданындағы Сангамешварамда бірнеше қасиетті өзендер қосылатын жерде орналасқан. Аңыз бойынша, Махабхаратта айтылғандай, Пандалар қуғында болған кезде Құрңолға келген. Олар Шрисайлам Малликарджуна ғибадатханасын аралағаннан кейін осы аймақта Шива лингасын орнатуға шешім қабылдады. Сондықтан Дхармарайя (Юдиштира) ағасы Бхимаға Кашиден Шива лингасын әкелуді тапсырды. Кейін олар Кришна және Тунгабхадра өзендерінің қосылған жеріне, сондай-ақ тағы 5 сала өзеніне жақын жерде Линканы орнатып, киеліге толы қылды. Сондықтан линга Сангамешварама (Сангама – «өзендер қосылатын жер») деп аталды. Тунга-Бадра өзенінің Пушкара (фестивалі) 12 жылда бір рет өткізіледі.

The Huligema Temple on the banks of the Tungabhadra River at Koppal district, Karnataka. The Markendeshwara Temple to Lord Shiva on the banks of the Tungabhadra river at Shivapur village, Koppal district, Karnataka. Sri Shringeri Sharadamba Temple and Dakshinamnaya Sringeri Sharada Peetham on the banks of the Tunga River in Chikmagalur district, Karnataka. Bidarallamma Temple to Goddess Renuka on the banks of the Tunga River in Gadag district, Mundaragi taluk Karnataka. Pampapati Temple in Kampli of Ballari district, Karnataka. Harihareshwara Temple on the banks of the Tungabhadra River at Harihara. Surrounding the modern town of Hampi are the ruins of Vijayanagara, the site of the powerful Vijayanagara Empire's capital city and now a World Heritage Site. The site includes the Vijayanagara temple complex ruins. The Moola Brindavana of Guru Raghavendra Swamy on the banks of the Tungabhadra river at Mantralayam, Kurnool district, Andhra Pradesh. Sri Dakshina Shirdi Sai Baba Temple to Shirdi Sai Baba, known as Dakshina Shirdi, on the banks of the Tungabhadra River at Kurnool, Kurnool district, Andhra Pradesh. Sri Jogulamba Temple to Goddess Parvathi, known as Dakshina Kashi, in Alampur about 25 km from Kurnool. The early Chalukyas built a cluster of temples on the left northern banks of the Tungabhadra river. The Nava Brahma Temples complex, one of the earliest models of temple architecture in India. The Sangameswaram Temple to Lord Shiva at the place where several holy rivers meet in Sangameswaram, Kurnool district, Andhra Pradesh. According to myth, the Pandavas of Mahabharata once came to Kurnool during their exile. They decided to install a Shiva Linga in this region after visiting Srisailam Mallikarjuna Temple. So, Dharmaraya (Yudhishtira) told his brother Bhima to bring a Shiva Linga from Kashi. Later, they consecrated the Linga at the confluence of the Krishna River and the Tungabhadra River along with 5 other tributaries. Hence, the Linga was named Sangameshwaram (Sangama means "where rivers meet"). Tunga Bhadra River Pushkara (festival) is held once in 12 years.

Жақында салынған бөгеттер

Шымоғадан жоғары қарай, Гаджанур жерінде Тунга өзеніне бөгет салынды. Бадраватидің жоғары ағысында, Лаккаваллиде Бадра өзеніне тағы бір бөгет салынды. Олар көп мақсатты бөгеттер (көп мақсатты бөгеттер электр энергиясын өндіруге, жерді суаруға, су тасқынын болдырмауға және бақылауға көмектеседі) және Шимога, Чиккамагалур, Даванагер және Хавери облыстарындағы жерлерді суарады. Тунгабхадра бөгеті (ТБ бөгеті) де көп мақсатты бөгет саналады және Тунгабхадра өзенінің үстінде орналасқан. Бөгет Карнатака штатының Хосапете қаласының жанында. Оның су сақтау көлемі 135 Тмкфт. Саздану салдарынан көлемі шамамен 30 тмкфт-қа азайды. Маусымдық және кешіккен жаңбырлар болған жағдайда, шамамен 235 тмкфт су жіберіледі. Жаңбыр маусымында арналарға су жіберілген кезде бөгет толады. Бөгеттің бас архитекторларының бірі Мадрастан шыққан инженер Тирумалай Айенгар болды. Оның құрметіне арналған көп мақсатты зал салынды. Жылдар өте келе ол демалыс орнына айналды. ТБ бөгеті Хампи мұражайлық кешеніне жақын орналасқан. ТБ бөгетімен байланысты басты мәселелердің бірі – оның күшті саздануы. Бөгетте шөгінділердің жиналуынан оның су сақтау көлемі азайып барады. ТБ бөгетімен байланысты тағы бір маңызды мәселе – судың ластануы, нәтижесінде балық популяциясы азайып барады. Бұл өзенге толығымен тәуелді балықшыларға қиындық туғызады. 1860 жылдары британдық инженер, Раяласема үшін Бхагиратха атанған сэр Артур Коттон Құрңол қаласының жанындағы Сункесула бөгетін (ұзын бөгет) Тунгабхадра өзеніне салды. Бастапқыда бұл бөгет Британдық үкімет кезеңінде кеме қатынасы үшін пайдаланылуы жоспарланған. Кейіннен Котла Виджаябхаскара Редди бұл бөгетті қайта жаңартып, Тунгабхадра бөгеті деп атап, Кадапа ауданына суаруды қамтамасыз етті. Жол және теміржол көлігінің дамуымен қатар, қазір ол К.С. каналы арқылы Құрңол және Кадапа аудандарын сумен қамтамасыз етеді. Бөгет шамамен 15 миллиард куб метр суды жинап, Құрңол және Кадапа аудандарындағы белгілі бір көлемдегі жерді суарады.

A dam was constructed about upstream from Shimoga at Gajanur across the River Tunga. Another dam was constructed at Lakkavalli about upstream of Bhadravati across the River Bhadra. They are multipurpose dams (multipurpose dams help in generation of electricity, irrigation of land, prevention and control of floods, etc.) and irrigate lands in Shimoga, Chikkamagalur, Davanagere and Haveri. Tungabhadra Dam (TB Dam), also considered a multipurpose dam, is across the river Tungabhadra. The dam is near the town of Hosapete in Karnataka. Its storage capacity is 135 Tmcft. Owing to siltation, the capacity has come down by about 30 tmcft. If there are seasonal and late rains, an estimated 235 tmcft is released. It is filled when water is let into the canals during the rainy season. The main architect of the dam was Thirumalai Iyengar, an engineer from Madras. A general purpose hall was named after him. It has become a picnic or tourist spot over the years. TB Dam is near the heritage site Hampi. One of the major problems and concerns associated with TB Dam is that it has been undergoing a lot of siltation. Because of silt deposition in the dam, the storage capacity of the dam is coming down. Another major problem associated with TB Dam is increased pollution, resulting in decreasing fish population. This is seriously affecting fishermen, who are solely dependent on the river for their livelihood. The Sunkesula Barrage near Kurnool city, a long barrage dam, was constructed across the Tungabhadra River around 1860 by the British engineer, hailed as Bhagiratha for Rayalaseema, Sir Arthur Cotton. Originally, it was intended to be used for navigation during the British Raj. The barrage was reconstructed by Kotla Vijayabhaskara Reddy as Tungabhadra Barrage, to provide irrigation for Kadapa district. As road and rail transportation increased, it is now supplying water for Kurnool and Kadapa districts, through the K. C. Canal. It impounds about 15 billion cuft of water and irrigates about amount of land in Kurnool and Kadapa districts.

Қиындықтар

Өнеркәсіптік ластану Тунгабхадра өзеніне зиян келтірді. Карнатака штатының Чиккамагалуру, Шимога, Давангере, Хавери, Виджаянагара, Беллари, Коппал және Райчур аудандары мен Андхра-Прадеш штатының Курнул ауданындағы өнеркәсіп және кен өндірісі оның жағалауында зор мөлшерде қалдық сулар жасайды. Жыл сайын Шимогадан Тунгаға шамамен 30 миллион литрдей қалдық су құйылады. Бұл – Бхадравати және Хоспет сияқты өнеркәсіптік қала емес, жалғыз қаланың үлесі. Осы қалдық сулардың салдарынан Тунгабхадра елдегі ең лас өзендердің біріне айналды. Өнеркәсіптік орындардан төмен қарай су қара қоңыр түске еніп, жағымсыз иіс шығарады. Тунгабхадра өзенінің ластануы су алабындағы 1 миллиондай адамға әсер етті, себебі көптеген ауылдар өзен суын ішуге, жуынуға, егін суаруға, балық аулауға және мал суаруға пайдаланады, бұрын бұл су ежелгі су қоймалар жүйесі арқылы алынған еді. Ауыл балықшыларының күнкөрісі Тунгабхадраның балық қорын құрғытқан, үнемі балық өлтіруден зардап шекті.