Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арне Нордхайм (20 маусым 1931 – 5 маусым 2010) – норвегиялық композитор. Нордхайм өзінің шығармалары үшін көптеген наградалар алды және 1982 жылдан бастап Норвегия үкіметінің құрметті резиденциясы – Ослодағы Корольдік сарайдың жанындағы Гроттенде тұрды. 1997 жылы Халықаралық заманауи музыка қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. 2006 жылдың 18 тамызында Арне Нордхайм Норвегия музыка академиясынан құрметті доктор ғылымы дәрежесін алды. Ол 78 жасында қайтыс болды, оған мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі өткізілді.
Norwegian composer (1931–2010)
Arne Nordheim (20 June 1931 – 5 June 2010) was a Norwegian composer. Nordheim received numerous awards for his compositions, and from 1982 lived in the Norwegian government's honorary residence, Grotten, next to the Royal Palace in Oslo. He was elected an honorary member of the International Society for Contemporary Music in 1997. On 18 August 2006, Arne Nordheim received a doctor honoris causa degree at the Norwegian Academy of Music. He died at the age of 78 and was given a state funeral.
Музыкалық білім беру
Сол кездегі Осло музыка консерваториясында (қазіргі Норвегия музыка академиясы), ол 1948 жылдан 1952 жылға дейін оқыды. Алғашқыда теория және орган мамандығын таңдаған, кейін Карл Август Андерсенмен (1903-1970), Бьярне Брустадпен және Конрад Баденмен композицияны оқыды. 1955 жылы Копенгагенде Вагн Холмбоеден сабақ алды, ал Парижде конкретті музыканы зерттеді. Кейін 1959 жылы Билтховенде электронды музыканы оқыды және Польша радиосының Эксперименталды студиясына (1967-1972) көп рет сапар шекті, онда оның көптеген алғашқы электронды туындылары жасалды (соның ішінде Pace, Solitaire және Lux et tenebrae (Poly Poly)). 2005 жылы Норвегия радиокорпорациясының (NRK) радиоспектакльдеріне арналған электронды композициялардың көптеген жоғалған және ұмытылған жазбалары қайта табылды, бұл Нордхаймнің электронды музыкалық тілін өз елінде де дамытқанын еске салды.
At the then Oslo Conservatory of Music (now the Norwegian Academy of Music), where Nordheim studied from 1948 to 1952, he started out as a theory and organ student, but changed to composition, studying with Karl August Andersen (1903–1970), Bjarne Brustad, and Conrad Baden. Then in 1955 he studied with Vagn Holmboe in Copenhagen, and studied musique concrète in Paris. Later he studied electronic music in Bilthoven (1959), and paid many visits to the Studio Eksperymentalne of Polish Radio (1967–1972), where many of his early electronic works were realised (including Pace, Solitaire, and Lux et tenebrae (Poly Poly)). In 2005, many lost and forgotten tapes of electronic compositions for radio drama for the Norwegian Broadcasting Corporation (NRK) were rediscovered, reminding us that Nordheim also developed his electronic musical language in his home country.
Мансап
Оның скрипкалық квартет алғаш рет 1954 жылы Стокгольмде орындалды, бірақ Нордхайм өзінің 1956 жылғы Скрипкалық квартетін өзінің 1-опусы деп санады. Оның музыкалық шығармашылығы «жекелік, өлім, махаббат және ландшафт» тақырыптарына бағытталған; бұл тақырыптар оның әндер циклында көрініс тапты. 1961 жылы оркестр үшін жазылған «Канцона» оның халықаралық жетістігі болды. Джованни Габриелидің канцонасынан шабыт алған бұл шығарма Нордхаймның тарихи бейімділігін, сондай-ақ музыканың параметрі ретінде кеңістікті игеруін көрсетеді. Нордхаймның кеңістіктік мәселелері, өлім мен адам азабына деген назары оның ең әйгілі шығармасы болып табылатын «Epitaffio per orchestra e nastro magnetico» (1963) жинағында біріктірілген. Сол жылы өте жас кезінде қайтыс болған норвегиялық флейташы Альф Андерсеннің есіне арналған бұл шығармада Сальваторе Квазимодоның «Ed è sùbito sera» поэмасы қолданылған. Бастапқыда оркестр мен хор үшін ойластырылған, Нордхайм бүкіл орындау кеңістігін «ән салу» тілегін электрондық құралдарды пайдалану арқылы жақсырақ іске асыратынын түсінді. Нәтижесінде оркестрлік дыбыстар мен таспаның хорлық дыбыстары араласқан, мұнда мәтіннің «ed è sùbito sera» («және кенеттен кеш») деген соңғы жолы ғана естіледі. Оның кейінгі шығармаларына «Темпест» (1979), «Клоккесонг» (1984), «Магма» (1988), «Скрипка концерті» (1996) және тромбон мен оркестр үшін «Фонос» (2004) жатады. Арне Норхейм «Klokkesong» шығармасын жазуда Каупангердің тақташа шіркеуіндегі ортағасырлық қоңыраулардың дыбысынан шабыт алды, ол алғаш рет шіркеуде орындалды. Шекспирдің пьесасына негізделген «Темпест» балетінде электроника мен оркестрлік дыбыстар қайтадан үйлестірілген, ал вокалдық музыкаға көбірек назар аударылған (мысалы, Калибанның «қос дауысы»), ал Нордхаймның тарихи элементтерді қолдануын жалғастыруы Леонардо да Винчидің музыкалық ребусын енгізу арқылы көрінеді, ол «Amore sol la mi fa remirare, la sol mi fa sollecita» деп оқылады. 1968 жылы Арне Нордхайм «Эко» сопрано, екі хор және оркестр үшін Норд Кеңесінің музыка сыйлығын алды. Бұл жұмыс Нордхаймның дәстүрлі аспаптардан электрофоникалық дыбыс шығаратын тембрлерді жасай алатынын көрсеткен жаңа даму кезеңінің басталуын білдіреді. 1970 жылы ол дыбыс инженері Евгений Рудникпен бірге Осакадағы Expo '70 көрмесінің скандинавиялық павильоны үшін «Poly Poly» шығармасын жасады. Бұл дыбыс инсталляциясы әр түрлі ұзындықтағы алты таспадан тұрады, олар циклмен ойнатылады, сондықтан шығарма 102 жыл бойы қайталанбайды. 21 минуттық концерттік нұсқасы келесі жылы «Lux et Tenebrae» деген атпен жарық көрді. «Драумкведет» – оркестр, (акт) камералық хор, солистер мен бишілерге арналған монументалды сахналық шығарма. 1994 жылы радиорадиокомпанияның оркестрі мен Grex Vocalis қатысуымен 40 рет орындалды. Ингар Бергби жетекшілігімен осы орындаушылардың жазбасы 2001 жылы жасалды және 2006 жылы Simax лейблінде екі дискілік жинақ ретінде шығарылды (Simax PSC 1169). Ортағасырлық норвегиялық поэмаға негізделген бұл шығарма 1997 жылы Тронхейм қаласының мыңжылдық мерейтойына арналған. 2001 жылы Нордхаймнің 70 жасқа толуына орай Осло филармониясының қатысуымен мерекелік концерт өткізілді. Норвегияның Мәдениет және шіркеу істері министрлігі композиторды құрметтеу үшін әр жыл сайын норвегиялық композиторға табыс етілетін Арне Нордхайм композитор сыйлығын құрды. Кейінгі жылдары Нордхайм деменциядан зардап шекті және ұзаққа созылған аурудан кейін 2010 жылдың 5 маусымында қайтыс болды. 16 маусымда Осло соборында мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті.
His Essay for string quartet was first performed in Stockholm in 1954, but Nordheim always considered his String Quartet of 1956 as his Opus 1. His musical output is focused around themes of 'solitude, death, love, and landscape'; these themes are already evident in his song cycle Aftonland (Evening Land, 1959), a setting of poems by the Swedish poet Pär Lagerkvist, which brought him national recognition. The 1961 Canzona per orchestra was his international breakthrough. Inspired by Giovanni Gabrieli's canzone, the work showcases Nordheim's historical leanings, as well as his occupation with space as a parameter of music. Nordheim's spatial concerns, coupled with his focus on death and human suffering, are brought together in what is arguably his most famous work, Epitaffio per orchestra e nastro magnetico (1963). Written in memory of the Norwegian flautist Alf Andersen, who died that year at a very young age, the work incorporated Salvatore Quasimodo's poem Ed è sùbito sera. Originally conceived for orchestra and chorus, Nordheim realised that his wish to have the whole performance space 'singing' was better achieved with the use of electronic means. The result is a remarkable, almost imperceptible, blending of the orchestral sounds with the choral sounds of the tape, where the final line 'ed è sùbito sera' ('and suddenly it is evening') is the only part of the text that can be heard. His later compositions include The Tempest (1979), Klokkesong (1984), Magma (1988), the Violin Concerto (1996) and Fonos for trombone and orchestra (2004). Arne Norheim was inspired by the neumes and the sound of the medieval bells in Kaupanger stave church in composing the work Klokkesong, which was first performed in the church. In The Tempest, a ballet based on Shakespeare's play, electronics and orchestral sounds are again mixed, while the focus is more strongly on vocal music (e. g. the 'double voice' of Caliban), while Nordheim's continued use of historical elements is shown by the incorporation of Leonardo da Vinci's musical rebus, which solved reads Amore sol la mi fa remirare, la sol mi fa sollecita. 1968 saw Arne Nordheim being bestowed with the Nordic Council Music Prize for his Eco for soprano, two choirs and orchestra. The work marks the start of a new development phase, in which Nordheim proved that he could create electrophonic sounding timbres from conventional instruments. In 1970 he and sound engineer Eugeniusz Rudnik made the piece Poly Poly for the Scandinavian pavilion at Expo '70 in Osaka. This sound installation consisted of six tapes of different lengths which are played in a loop, such that the piece will not repeat itself for 102 years. A 21 minute long concert version was released the year after, with the name Lux et Tenebrae. Draumkvedet is a monumental stage work for orchestra, (acting) chamber choir, soloists and dancers, and was performed 40 times in 1994 with the Broadcasting Corporation Radio Orchestra and Grex Vocalis. A recording featuring these performing forces conducted by Ingar Bergby was made in 2001, and released in 2006 as a two CD set on the Simax label (Simax PSC 1169). Based on a medieval Norwegian poem (Draumkvedet, The Dream Song), the work was composed in honor of the millennium of the city of Trondheim in 1997. To commemorate Nordheim's 70th birthday in 2001, a celebratory concert was held, featuring the Oslo Philharmonic Orchestra. The Norwegian Ministry of Culture and Church Affairs would also celebrate the composer, and established the Arne Nordheim Composer's Prize which is bestowed on an annual basis to a composer of Norwegian residence. In later years, Nordheim suffered from dementia, and expired early on Saturday 5 June 2010, following a prolonged bout of illness. The state funeral was held at the Oslo Cathedral on the 16th of June.
Астрономиялық марапаттар
3457 Арненордхайм, 1985 жылы ашылғаннан кейін Марс және Юпитер планеталары арасындағы негізгі астероид белдеуінде Күнді айналатын шағын планета композитордың құрметіне аталған.
3457 Arnenordheim, a minor planet circling the Sun in the main asteroid belt between the planets Mars and Jupiter was named for the composer after its discovery in 1985.
Мәдени сілтемелер
Арне Нордхаймның танымалдылығы 1973 жылы Фрэнк Заппа Копенгагенге келгенде, журналистерге Арне Нордхайммен кездесуге ниеттенгенін айтқаннан кейін күрт өсті. Кейін Заппа Норвегияда Нордхаймды арнайы қонақ ретінде шақырып концерт берді. Екеуінің арасында өмір бойына созылған достық қарым-қатынас орнады, Нордхайм АҚШ-қа шақырылды, ал Заппа Норвегияда гастрольдік сапармен келген сайын Нордхаймға қонаққа баратын. Норвегиялық суретші Хокон Блекен Нордхаймның «музыка поэзия мен катастрофа арасында тіршілік етеді» деген сөзінен шабыттанған үлкен көмір кенептері жасады. Hemmelig Tempo тобының «Джон Кейджді қонақ тізіміне кім қосты?» (2010) альбомындағы бір тректің атауы – «Арне Нордхаймға арналған зерттеу».
Arne Nordheim's popularity grew enormously when Frank Zappa arrived in Copenhagen in 1973, and told journalists he wanted to meet Arne Nordheim. Later, Zappa performed in Norway with Nordheim as a VIP guest. A lifelong friendship developed between the two, and Nordheim was invited to the US, while Zappa always visited Nordheim when performing in Norway. Norwegian painter Håkon Bleken produced a series of large charcoal drawings inspired by Nordheim's quote that "music lives in the span between poetry and catastrophe". "A Study Dedicated to Arne Nordheim" is the title of a track on Hemmelig Tempo's album Who Put John Cage on the Guestlist? (2010).