Кіріспе
Роза тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы – Sanguisorba. Sanguisorba – Солтүстік жарты шардың орташа белдемелерінде өсетін Роза тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Халық арасында Бернет деп аталады.
Sanguisorba is a genus of flowering plants in the family Rosaceae native to the temperate regions of the Northern Hemisphere. The common name is burnet.
Сипаттама
Өсімдіктер – шөптесін көпжылдық өсімдіктер немесе кішкентай бұталар. Сабақтары 50–200 см биіктікке жетеді және түбір жапырақтарының шоғырымен, сондай-ақ сабақ бойында кезектесіп орналасқан жапырақтарымен ерекшеленеді. Жапырақтары қауырсын тәрізді, 5–30 см ұзындықта, 7–25 жапырақшадан тұрады, жапырақшалары тісті жиекке ие. Жас жапырақтар өсімдіктің ортасындағы гүл шоғынан өседі. Гүлдері кішкентай, 5–20 мм ұзындықтағы тығыз шоғырларда орналасқан; әр гүлдің төрт өте кішкентай, ақтан қызылға дейін түсті жапырақшалары бар.
Экология
Sanguisorba minor – сұр шұбар көселек (Pyrgus malvae) және тышқан мотылының (Amphipyra tragopoginis) дернәсілдерінің тамақтанатын өсімдігі.
Өсіру және пайдалану
Бөрнетті бау-бақшада өсіреді. Көптеген сорттар шығарылған, әсіресе S. officinalis-тен. S. canadensis бір метрден асатын сабақтарындағы ақ гүлдері үшін өсіріледі. Өсімдіктер оңай будандасып, жаңа түрлерді құрайды. S. obtusa қызғылт жиекті, сұрғылт жасыл жапырақтарымен бағаланады. Sanguisorba officinalis дәстүрлі қытай медицинасында асқазан-ішек ауруларын және қан кетуді емдеу үшін қолданылады. Sanguisorba minor, салат бөрнеті, Еуропада да қан кетуді тоқтату үшін дәрілік мақсатта қолданылған. Жапырақтары қияр дәміне ұқсайды, оларды салатқа қосып жеуге болады, сондай-ақ жаңа немесе кептірілген күйінде шай жасауға қолданылады.
Этимология
Латын тіліндегі туыс атауы Sanguisorba «қан тоқтатушы» дегенді білдіреді. «Sanguis» сөзі «қанды» мағынасындағы «sanguine» сөзімен туыс. «Sorbeo» сөзі «тоқтату» дегенді білдіреді. Бұл өсімдіктің қан тоқтату қасиеттері бар екені мәлім.