Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяхатшы, хирург және кәсіпкер
Traveller, surgeon and entrepreneur
Дина Магомед (1759–1851) – британдық үнді саяхатшысы, әскери қызметкер, хирург, кәсіпкер және Батыс әлеміне келген еуропалық емес алғашқы көшпенділердің бірі. Атаудың стандартты емес транслитерациясы салдарынан оның есімі әртүрлі жазылады. Оның жоғары әлеуметтік статусы оған кейіннен «қадірлі» деген мағына беретін «Саке» деген құрметті атауды қабылдауға мүмкіндік берді. Магомед Үндістан асханасын және шампунь ванналарын Еуропаға таныстырды, онда ол емдік массаж қызметтерін ұсынды. Сондай-ақ ол ағылшын тілінде кітап жариялаған алғашқы үндістандық болды. Дина Магомед өзін араб және афшар түркісінен тараған шиит мұсылман отбасының мүшесі, Патна қаласының тумасы деп сипаттады. Дегенмен, басқа деректер оның шаштараздық кастасынан екенін көрсетеді. «Шампунинг» атты еңбегінде ол өзін Үндістанның Патна қаласында дүниеге келген, Үндістан азаматы деп сипаттады: «Осы парақтардың қарапайым авторы – Үндістанның тумасы; 1749 жылы Бихардың астанасы Патнада, Үндістанда, Калькуттадан солтүстік-батысқа қарай 290 шақырым жерде дүниеге келдім. Мен мамандық бойынша білім алып, Компанияның қызметінде хирург ретінде қызмет еттім, кейіннен бұл қызметтен бас тартып, шамамен он бес жыл бойы әскери қызметте болдым. 1784 жылдың басында қызметтен кетіп, Еуропаға келдім, содан бері осында тұрып жатырмын.»
Dean Mahomed (1759–1851) was a British Indian traveller, soldier, surgeon, entrepreneur, and one of the most notable early non European immigrants to the Western World. Due to non standard transliteration, his name is spelled in various ways. His high social status meant that he later adopted the honorific "Sake" meaning "venerable one". Mahomed introduced Indian cuisine and shampoo baths to Europe, where he offered therapeutic massage. He was also the first Indian to publish a book in English. Dean Mahomed described himself as a "native of Patna" belonging to a Shia Muslim family that claimed Arab and Afshar Turk origin. However other sources indicate that he belonged to the Nai caste of barbers. In his work Shampooing, he described himself as a native of India, born in the city of Patna in Hindoostan:
"The humble author of these sheets, is a native of India; and was born in the year 1749, at Patna, the capital of Bihar, in Hindoostan, about 290 miles N. W. of Calcutta. I was educated to the profession of, and served in the Company's Service, as a Surgeon, which capacity I afterwards relinquished, and acted in a military character, exclusively for nearly fifteen years. In the commencement of the year 1784, [I] left the service and came to Europe, where I have resided ever since. "|author=|title=|source=
Дина Магомедтің әкесі Бенгал армиясында қызмет еткен, ол негізінен Бихар аймағынан сарбаздарды таңдаған. Тарихшы Майкл Х. Фишер Дина Магомедтің әкесінің Бухар қаласындағы сарбазды қабылдау кезінде Роберт Клайвпен жұмысқа алынғанын айтады. Ол өзінің ата-бабаларының Моғол императорлары мен Муршидабад навабтарының әкімшілік қызметінде болғанын мәлімдеді. Саке Дин Магомед Патнада өсті, ал оның әкесі Магомед 11 жасқа келгенде шайқаста қаза тапты. Әкесінің қазасынан кейін ол англо-ирландтық протестант офицері капитан Годфри Эван Бейкердің қамқорлығына алынды. Магомед Шығыс Үндістан компаниясының армиясында жаттығушы хирург ретінде және Маратхаларға қарсы күресте қызмет етті. Ол 1782 жылға дейін капитан Бейкермен бірге болды, одан кейін капитан отставкаға кетті. Сол жылы Магомед та әскерден кетіп, Бейкерге, «өзінің ең жақсы досына» Ирландияға еріп баруды жөн көрді. Жетекші ғалымдардың айтуынша, және Лондондағы приходтық жазбаларға сәйкес, Магомед 1806 жылы Мэрилебонда Джейн Джеффриске (1780–1850) біржақты некеге тұрды; Джейн мен «Уильям Магомет» үшін 24 тамызда той жасау жарияланды. Олардың ұлы, RAF капитаны Феликс Уайатт дүниеге келді. Феликс Бірінші дүниежүзілік соғыста Франция үстінен ұшып бара жатқанда атып түсіріліп, қаза тапты.
Dean Mahomed's father served in the Bengal Army which mainly recruited from the area of Bihar and the historian, Michael H. Fisher believes that Dean Mahomed's father was recruited by Robert Clive during a recruitment drive in the town of Buxar. He claimed he had ancestors who worked in administrative service under the Mughal Emperors and the Nawabs of Murshidabad. Sake Dean Mahomed grew up in Patna and his father died in battle when Mahomed was about 11 years old. Following his father's death, he was taken under the wing of Captain Godfrey Evan Baker, an Anglo Irish Protestant officer. Mahomed served in the army of the East India Company as a trainee surgeon and against the Marathas. He remained with Captain Baker until 1782 when the Captain resigned. That same year, Mahomed also resigned from the Army, choosing to accompany Baker, 'his best friend', to Ireland. According to leading scholars, and as indicated by parish records in London, Mahomed contracted a bigamous marriage in Marylebone in 1806 to Jane Jeffreys (1780 1850); the banns were read on 24 August for Jane and "William Mahomet." Together they had a son, RAF Captain Felix Wyatt. Felix was killed in action during the First World War after he was shot down whilst flying over France.
Диан Магометтің саяхаттары
1794 жылғы 15 қаңтарда Мұхаммед "Дин Мұхаммедтің саяхаттары" атты кітап жариялады. Бұл кітап сол дәуірдегі саяхат кітаптары мен романдарда кең таралған хаттар түрінде жазылған және 38 хаттан тұрады. Кітап қысқаша кіріспемен басталады, онда ол Ирландия мен Үндістанды салыстырып, "Менің айналамдағы әр нәрсенің сыртқы түрі Үндістандағы керемет көріністерден өте өзгеше" деп жазады, содан кейін өзінің жас жылдары туралы айтады. Одан кейін ол 1770-1775 жылдар аралығында Бенгал армиясымен Солтүстік-Шығыс Үндістанды аралап саяхаттаған лагерьдегі серігі ретіндегі саяхатын сипаттайды. Әскери қақтығыстар сериясы және Калькутта (Калкутта) және Варанси (Бенарес) сияқты ірі қалалардың сипаттамалары келтірілген. Бұл кітапта Үндістан мәдениеті, сауда, әскери қақтығыстар, тағам, жануарлар дүниесі туралы бірінші қолдан келген мәліметтер бар. Кітап 1784 жылдың қыркүйегінде Дартмутқа келген Мұхаммедтің Ұлыбританияға сапары туралы сипаттамамен аяқталады. Мұхаммед Үндістан мен үнділік әдет-ғұрыптарды жан-жақты және ізгілікпен баяндағанмен, Мона Нарайннің атап көрсетуінше, бұл негізінен еуропалық мәдени тұрғысынан жасалған. Ол өзін және еуропалықтарды сипаттау үшін "біз" деген сөзді жиі қолданады және Шығыс Үндістан компаниясының нашар басқаруын сынға алуға ұмтылмайды. Кітаптың бір басылымына қоса біографиялық эссе жариялаған тарихшы Майкл Фишер кітаптағы кейбір бөлімдердің 18 ғасырдың соңында жазылған басқа саяхаттар туралы мәліметтерден алынғанын болжады.
On 15 January 1794, Mahomed published a book titled The Travels of Dean Mahomet. The book is in epistolary form as was common for travel books and many novels in that era and consists of 38 letters. The book begins with a brief introduction where he contrasts Ireland and India, writing that "the face of every thing about me [is] so contrasted to those striking scenes in India." and proceeds to give a sketch of his early years. He then describes his travels over the period 1770 to 1775 as a camp follower to the Bengal army as it moved around North East India. A series of military conflicts are described along with descriptions of some major cities, including Kolkata (Calcutta) and Varanasi (Benares). This is accompanied by first hand accounts of Indian culture, trade, military conflicts, food, wildlife, etc. The book concludes with a description of Mahomed's voyage to Britain where he arrived at Dartmouth in September 1784. While Mahomed gives an insightful and sympathetic account of India and Indian customs, as Mona Narain points out this is done from an essentially European cultural perspective he consistently uses the pronoun "we" to describe himself and Europeans, and does not in his writings seek to challenge poor governmental management within the East India Company. The historian Michael Fisher, who published a biographical essay to accompany an edition of the book, suggested that some passages in the book were closely paraphrased from other travel narratives written in the late 18th century.
Ресторандық кәсіпорын
1810 жылы Лондонға көшіп келгеннен кейін Саке Дин Магомед Англиядағы алғашқы үнді мейрамханасын ашты: Портман скверіне жақын, Джордж көшесіндегі «Хиндостайн кофе үйі». Мейрамхана үйге тамақ жеткізу қызметін де ұсынды.
In 1810, after moving to London, Sake Dean Mahomed opened the first Indian restaurant in England: the Hindoostane Coffee House in George Street, near Portman Square, Central London. The restaurant also provided a home delivery service.