Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы, қараған тұқымдасына жатады.

Бораго, немесе бадяна, Жерорта теңізіне тән бес түрлі шөптерден тұрады. Олардың бірі – Borago officinalis, бүкіл әлемде өсіріліп, табиғатта тараған.

Қолданылуы

Бораго офисиналис дәрілік мақсатта, бірге егісте, тамаққа және майлы тұқым ретінде қолданылады. Пісірілген сабақтары кейде көкөніс ретінде желінеді. Ірі, түкті жапырақтарының дәмі жұмсақ қызанаққа ұқсас, ал жұлдыз тәрізді ашық көк түсті гүлдері дәмділігімен бағаланады. Жапырақтары көбінесе шайға және салаттарға қосылады, ал гүлдері шарапқа салынады (Бораж Рим дәуірінен бері адамға батылдық сыйлайды деген репутацияға ие). Гүлдер аралар үшін өте тартымды. Өсімдікті жабатын түктер шөп жейтін жануарларды қорғайды деп есептеледі.

Сипаттама

Бораж – бір жылдық немесе көп жылдық шөптесін өсімдіктер, кезектесіп орналасқан жапырақтары және ұзын сабақты гүлдері бар. Гүлшоғырлары бұтақты, саудақша тәрізді сусымалар, яғни келесі гүлдер қисыққа қарай бағытталған, сарышаянның құйрығы сияқты. Гүлдері жұлдыз тәрізді, дөңгелек немесе қоңырау тәрізді; нектар конус пішіндес құрылым арқылы таратылады. Оларды аралар тозаңдатады. Гүлдің түсі көк, қызғылт немесе ақ болуы мүмкін. Гүлдері бес мүжілді, айналмалы пішіндес. Гүлдің түтігі қысқа немесе болмайды. Жұтқыншақ қабыршақтары қысқа, түксіз және шеттері тігілген, яғни, ұшында ойық немесе тік тілімшесі бар, гүлдің ішкі бөлігінен көрінеді. Аталық мүшелер гүлдің түбіне жақын орналасқан. Тозаңдықтары ұзын, үшкір ұсқынмен және тік өседі. Аталық мүшелер жұтқыншақ қабыршақтары арқылы гүлдің ішкі бөлігіне дейін жетіп тұрады. Аталық мүшелер ұзын, тар қосымшаның үстінде орналасқан. Қосымша – бұл ұзын, тар ұшы. Аналық мойын негізінен жұмыртқалыққа дейін толық пішіндес. Аналық мойны жұтқыншақ қабыршақтарынан және қақпақша тәрізді мойынбасшадан аспайды. Жемісі – кішкентай, кері жұмыртқа пішіндес ахена, түбінде жуан, сақина тәрізді жағасы бар. Тұқымдарыны құмырсқалар таратуға жаратылған.

Тарату

Бұл туыстың түрлері Жерорта теңізінің оңтүстік-батысындағы өңделген және тасты жерлерде таралған. Туыс монофилетті және генетикалық тұрғыдан Symphytum туысына өте жақын. Бес түрдің төртеуі Африканың солтүстік-батысы, Корсика, Сардиния және Тоскана архипелагында ғана кездеседі. Тек B. officinalis кеңінен өсіріледі және көптеген қоңыржай аймақтарда табиғи түрде таралып кеткен (мысалы, Аргентина, Канада, Чили, АҚШ, Мексика және Парагвай). B. officinalis бұрын Сирияда өсетін болса керек деп есептелген, бірақ ол, көбінесе Солтүстік Африкадан шыққан, онда басқа Borago түрлері де кездеседі. Ол көбінесе әсемдік үшін өсіріледі.