Кіріспе

Шеллидің "Көк шаңырағына" поэмасы – Перси Биш Шеллидің 1820 жылғы маусымның соңында аяқтаған және Лондон қаласында Чарльз және Джеймс Ольердің "Байланған Прометей" лирикалық драмасымен бірге жариялаған туындысы. Ол Италияның Ливорно қаласының жанында әйелі Мэри Шеллимен кешкі серуенде жүргенде шабыттандырылды және олар кездескен көк шаңырақтың сыртқы келбеті мен әнін суреттейді. Мэри Шелли "Көк шаңырағына" поэмасын жазуға түрткі болған оқиғаны былай сипаттады: "Біз көктемде Легорн (Ливорно) маңында бір-екі апта өткіздік. Жаздың әдемі кешінде, оттырғыштардың гүлзарларына айналған мирт қоршаулары бар жолдармен серуендеп жүргенде, біз көк шаңырақтың әнін естідік". Александр Макки 1906 жылы осы поэманың, Джон Китстің "Бұлбұлға арналған Одасымен" бірге "ағылшын әдебиетінің екі маржаны" екенін айтты: "Бұлбұл мен көк шаңырақ ұзақ жылдар бойы поэзиялық құдайға табынуды монополиялады – бұл олардың әнші құстар ретіндегі басымдығының арқасында ғана болды. Китстің "Бұлбұлға арналған Одасы" және Шеллидің "Көк шаңырағына арналған Одасы" – ағылшын әдебиетінің екі ұлы туындысы, бірақ екеуі де орнитология саласын ерекше немесе нақты білетін адамдар жазған".

Құрылымы

Өлең жиырма бір шумақтан тұрады, әрқайсысы бес жолдан. Бірінші төрт жол трохейлік триметрмен, ал бесінші жол ямбтік гексаметрмен жазылған, бұл Александрин деп те аталады. Әр шумақтың ұйқас схемасы АБАББ. Бұл өлеңнің барлығында 105 жол бар.

Қорытынды

Көк шаянның әні – Табиғаттың метафорасы немесе символы. "Бұлт" шығармасындағыдай, Шелли табиғатты түсінуге, оның мәнін табуға ұмтылады. Осы – оның мақсаты. Өлеңге қайғылы сезімдер тоғысқан, себебі ол бұл ізденістің жеміссіз екенін сезінеді. Э. Уэйн Маржарум бұл тақырыптың "күнделікті тәжірибеден асқан идеалды жаратылыс" екенін айтты. Ирвинг Т. Ричардс бұл өлең "идеалдың әлемнен толық оқшаулануын" көрсетеді деп санайды, онда "оның идеалға шабыттанған көзі туралы сөздік сұрақтар" қойылады.

Ықпал

Томас Харди 1887 жылы Италияның Легхорн немесе Ливорно қалаларына саяхат жасағаннан кейін, осы туындыға сілтеме жасай отырып, "Шеллидің көк шаңырағы" атты өлеңін жазды: "Шелли естіген көк шаңырақтың тозаңы". 1941 жылы Ноэль Ковардтың "Блитт Спирит" комедиялық пьесасының атауы ашылу жолынан алынған: "Сәлем саған, шат рух! / Сен ешқашан құс болған емессің". 1894 жылы британ композиторы Артур Горинг Томас "The Swan and the Skylark: Cantata" шығармасының өлеңдеріне музыка жазды. 1979 жылы Мома Мерфи жазған және режиссерлік еткен "Шелли" мюзиклінде бұл өлеңнен үзінді келтірілді, ал музыкасын Ральф Мартелл жазды. 2004 жылы Марк Иерхольцер хор мен клавишті аспаптармен сүйемелдеуге арналған "Көк шаңыраққа ода" атты музыкалық шығармаға өлеңнің мәтінін қосты. 2006 жылы американдық композитор Кевин Миксон поэмаға негізделген, сондай-ақ осы атпен аталатын топқа арнап музыка жазды. Миксон: "Мен Шеллинің «Көк шаңыраққа» өлеңіндегі шаттық пен қуанышты бейнелегім келді", - деп түсіндірді. Ұлыбританияның Royal Mail 2020 жылдың 7 сәуірінде Перси Бише Шеллидің «Көк шаңыраққа» өлеңін еске алу үшін, «Романтикалық ақындар» сериясының бөлігі ретінде пошта маркасын шығарды.