Ұлыбританиядағы жанармай бағасына наразылық акциялары

Кіріспе

Жол көліктері үшін отын бағасына наразылық

Ұлыбританиядағы отынға қатысты наразылықтар – автомобильдер үшін бензин мен дизель отынының бағасының өсуіне жауап ретінде өткізілген науқандардың сериясы. XXI ғасырда көптеген басқа да наразылықтардың арасында үш ерекше науқан болды. 2000 жылғы алғашқы ірі наразылықты негізінен тәуелсіз жүк көліктерінің иелері ұйымдастырды. Англияның оңтүстік-шығысындағы жүк көліктерінің иелері "ТрансАкшн" деп аталатын наразылық тобын құрды, олар Эссекстегі мұнай өңдеу зауыттары мен отын қоймаларында наразылық білдірді. Мұнай объектілеріне жасалған наразылықтар мен блокадалар мұнай өнімдерін жеткізуде кең ауқымды бұзылыстарға әкелді. Наразылықтардың мақсаты – бензин мен дизельге арналған жанар-жағармай салымын төмендетуді қамтамасыз ету болды, бірақ үкімет бұл талапты қабылдамады. Наразылық аяқталғаннан кейін үкімет отын салымын тоқтату туралы хабарлады және жүк көліктеріне салынатын салыққа өзгерістер енгізуге уәде берді, соның ішінде британдық жолдарда жұмыс істейтін шетелдік көліктерге салық салу да қарастырылды. Келесі наразылықтардың әсері бұрынғыдай болмады, бірақ 2005 және 2007 жылдары үрейлі сатып алуларға себеп болды. Украинадағы соғыс салдарынан отын бағасы рекордтық деңгейге жеткеніне байланысты 2022 жылы Ұлыбританияда наразылықтар жалғасуда.

Өмірбаян

Ұлыбританияда жол үшін пайдаланылатын отынға салынатын салық екі түрлі болып бөлінеді: отынға салынатын акциз және қосылған құн салығы (ҚҚС). Отынға салынатын акциз отын түріне қарай литрге белгілі бір сомада қолданылады, ал ҚҚС отын бағасы мен отынға салынатын акциздің жалпы сомасының пайызы ретінде қосылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, отынға салынатын акциз жыл сайын инфляция деңгейімен салыстырыла отырып арттырылып келген. 1993 жылы консерваторлар отын бағасын эскалациялау жүйесін енгізді, бұл автокөлікті аз пайдалануға және осылайша климаттың өзгеруімен күресуге бағытталған деп хабарланды. Бұл жүйе инфляция деңгейінен жоғары бағаны қамтамасыз етті. Әлемдік мұнай бағасы барреліне 10 доллардан 30 долларға дейін өсті. Ұлыбританиядағы жүргізушілер енді бензин литріне орташа есеппен 80 пенс, дизель литріне 80,8 пенс төлеп отырды. Консервативтік партия 2000 жылдың 29 шілдесінде лейбористер үкіметі кезінде отын бағасының өскеніне назар аудару мақсатында наразылық күнін ұйымдастырды, олар петициялармен қала орталықтарын аралап, жарнама парақшаларын таратты. 2000 жылдың 1 тамызында «Сору станцияларын бойкоттау» (Dump the Pumps) атты науқан ұйымдастырылды, онда автокөлік жүргізушілері сол күні жанармай құю станцияларына бармауға шақырылды. 2000 жылдың 8 қыркүйегінде Дэвид Хэндли басқаратын «Фермерлер үшін әрекет» ұйымы Чеширдегі Эльсмир портының жанындағы Стэнлоу мұнай өңдеу зауытын блокадалады. Келесі бірнеше күнде Милфорд-Хейвенде және Авонмуттың мұнай терминалында пикеттер ұйымдастырылды, нәтижесінде кейбір жанармай құю станцияларында жанармай таусылды. 2000 жылдың 8 қыркүйегінде отынға наразылық білдірушілер Йоркшир, Солтүстік-Батыс Англия және Шотландия шекараларына отын жеткізуді тоқтатты, үкіметтен отын салығын төмендетуді талап етіп, бірнеше нысандарды уақытша блокадалады. Наразылардың кейбіреуі акцизді литріне 15 пенстен 26 пенске дейін төмендетуді сұрады. Наразылықтар кеңінен тарады, сондықтан 2000 жылдың 10 қыркүйегінде олар Манчестер отын терминалындағы, Кингсбери мұнай терминалындағы (ірі құрлықтағы мұнай терминалы) және Кардифф доктеріндегі нысандарды қамтыды. Жанармайға үрейленіп сатып алу басталып, автокөлік жүргізушілері рациондалған жанармайға кезекке тұрғандықтан, кейбір жанармай құю станциялары жабылды, ал гараждар бағаларын айтарлықтай көтерді. Солтүстік-Шығыс Англияда да жол тосқауылдары туралы хабарлар тарады. Бұл науқан үкіметке қарсы, бұл үкіметтік салық мәселесі, және [үкімет] наразылық білдірушілердің талаптарын қанағаттандырмай отыр. Тони Блэр күні бойы мұнай компанияларымен байланыста болып, 24 сағат ішінде жағдай қалыпқа келетінін мәлімдеді, ал үкіметтің өкілеттіктерімен мұнай компанияларына жедел қызметтерге жеткізуді бастау бұйрығы берілді. 2000 жылдың 13 қыркүйегінде үкімет әдеттегі көлемдегі отынның 5% жеткізілгенін хабарлады, бірақ басқа есептерде Шотландияда тек 3,8% ғана жеткізілгені, яғни күнделікті сатылымның өте аз бөлігі ғана жеткізілгені көрсетілді. Үкімет Ұлттық денсаулық сақтау қызметін (ҰДҚ) қызыл дабылға көшірді, сондай-ақ үрейленіп сатып алу туралы хабарлар тарады. «Royal Mail» жеткізуді жалғастыру үшін жеткілікті жанармай жоқ екенін хабарлады, ал мектептер жабыла бастады. 2000 жылдың 14 қыркүйегінде наразылық акциялары аяқтала бастады. Бірнеше мұнай өңдеу зауыттары әлі де блокадаланып тұрды, ал үкіметтің төтенше жағдай бойынша алған өкілеттіктерімен алғашқы партиялар белгіленген тарату орталықтарына жіберілді. Экология, көлік және аймақтар департаменті жол желісіндегі автоматтандырылған есептеу құрылғыларын талдағаннан кейін жасаған есепте көрсетілгендей, наразылықтың ең жоғарғы нүктесінде, 14 қыркүйекте, Ұлыбритания автожолдарындағы көлік ағыны қалыпты деңгейден 39% төмен, ал негізгі жолдарда 25% төмен болды. Алайда, жүк тасымалында автожолдар мен негізгі жолдарда 13% ғана төмендеу байқалды. Наразылықтар аяқталғаннан кейін Директорлар институты Ұлыбритания бизнесіне келген шығынды 1 миллиард фунт стерлинг деп бағалады. Осыған ұқсас наразылық акциялары Франция, Испания, Ирландия, Нидерланды, Польша және Грецияда да басталды. 2000 жылғы отынға қатысты наразылықтарды тудырған және күшейткен жағдайларды әлеуметтік қозғалыстар теориясы тұрғысынан түсіндіруге болады, мысалы, бұрыннан бар әлеуметтік желілердің, мүмкіндіктердің және ресурстардың болуы.

In the United Kingdom, tax on fuel for road use is made up of two elements—fuel duty and value added tax (VAT). Fuel duty is applied at a fixed amount per litre by fuel type, and VAT is then added as a percentage of the combined total of the cost of the fuel and the fuel duty. Historically, fuel duty was increased annually, broadly in line with inflation. In 1993, the fuel price escalator was introduced by the Conservatives, justified as being designed to encourage less motor vehicle use, and thus combat climate change. above the rate of inflation. The worldwide price of oil had increased from $10 to $30 a barrel, Drivers in the UK were now paying an average of 80 pence a litre for unleaded and 80.8p for diesel. The Conservative Party organised a day of protest on 29 July 2000 to draw attention to how fuel prices had increased under Labour, visiting town centres with petitions and distributing leaflets. The Boycott the Pumps campaign, also referred to as Dump the Pumps, was organised for 1 August 2000, with motorists being urged not to visit petrol stations on that day. On 8 September 2000, the Stanlow Refinery near Ellesmere Port in Cheshire was blockaded by Farmers for Action, led by David Handley. Over the next few days, pickets were reported at Milford Haven and an oil terminal at Avonmouth causing some petrol stations to run out of supplies. On 8 September 2000, fuel protesters blockaded several facilities for a limited period and disrupted fuel supplies to Yorkshire, North West England, and the Scottish Borders demanding that the government reduce fuel taxes. Some of the protesters called for a reduction of between 15 and 26 pence per litre in duties. The protests spread so that on 10 September 2000 they included facilities at the Manchester Fuels Terminal, Kingsbury Oil Terminal, the largest inland oil terminal, and at Cardiff Docks. Panic buying of petrol began to close some petrol stations as motorists queued for fuel which was beginning to be rationed and reports of garages increasing their prices substantially. Rolling roadblocks were also reported in North East England on the A1

Rquote|left|The campaign is against the government, it's a government taxation issue it [the government] is not addressing what the protesters want.|Texaco| Tony Blair had been in contact with the oil companies during the day and announced that supplies would be on the way back to normal within 24 hours, with the oil companies having been ordered under the government's powers to commence deliveries to the emergency services. On 13 September 2000 the government announced that 5% of normal fuel deliveries were made, however other reports indicated that only 3.8% amounting to compared with a normal daily sale of In Scotland only very limited supplies were being delivered for emergency use only. The government placed the National Health Service (NHS) on red alert. and there were reports of panic buying. The Royal Mail also reported they didn't have enough fuel supplies to maintain deliveries and that schools began to close. On 14 September 2000, the protests began to end. Several blockades of refineries were still in operation and the first deliveries were sent to designated distribution points under the emergency powers obtained by the government. A later report following an analysis of the automated counting equipment on the road network the Department for Environment, Transport and the Regions showed that at the protest's peak, 14 September, car flows on UK motorways was 39% below normal levels and on major roads 25% below. However, for road haulage the numbers showed a smaller decline of 13% on both motorways and major roads. After the protests had ended the Institute of Directors estimated the cost to UK businesses at £1billion. Meanwhile, similar protests began in France, Spain, Ireland, the Netherlands, Poland and Greece. The conditions which catalysed and sustained the fuel protests of 2000 can be understood in terms of social movement theory, for example the existence of pre existing social networks, capacity and resources.

Реакция

Наразылықтар кезінде үкімет мүшелері мен олардың кеңесшілері мұнай компанияларын наразылық білдірушілермен сөз байласып әрекет еткен деп айыптады. Полиция жолдарды ашық ұстағанмен, бензин тасымалдайтын цистерналар қоймаларда тоқталып, жанармай жеткізілмеді. "Егер біз осы қысымға ыңғайлассақ, бұл елдің қадір тұтатын барлық демократиялық принципке қайшы келер еді, және одан да маңыздысы, егер үкімет мұндай әрекеттерге жауап ретінде салық саясатын белгілесе, кез келген ел үшін өте маңызды экономикалық саясаттың сенімділігі күрт төмендеп, мен мұндай жағдайға жол бермеймін." – деді Тони Блэр. Үкімет бағаның өсуіне себеп – әлемдік мұнай нарығындағы бағаның өсуі екенін, үкіметтің жанармай салығы емес екенін мәлімдеді. Наразылықтар аяқталғаннан кейін жүргізілген екі сауалнама нәтижесінде Консервативтік партия биліктегі Лейбористік партияны басып өтті немесе олармен теңесті.

Салдарлар

2000 жылдың 8 қарашасындағы Бюджетке дейінгі баяндамасында канцлер Гордон Браун автомобильшілерге салық жүктемесін жеңілдетуге бағытталған көптеген өзгерістерді жариялады, оның ішінде британдық жолдарды пайдаланатын шетелдік жүк көліктеріне салық салу да болды. Бұл өзгерістерге өте төмен күкіртті бензинге салынатын акцизді төмендету, басқа маркадағы отынға салынатын акцизді кем дегенде 2002 жылдың сәуір айына дейін мұздату (фактически, отын акцизінің өсуін тоқтату), көлік құралдарына салынатын акциздің (VED) төменгі диапазонына көбірек көліктерді қосу, жүк көліктеріне салынатын акциздің орташа мөлшерін 50%-дан астамға төмендету және барлық жүк көліктеріне, оның ішінде шетелдіктерге де, британдық жолдарды пайдалану үшін салық төлеуді талап ететін Brit Disc виньеткасы жүйесі енгізілді. Отын акцизін мұздатудың қазыналыққа жылына 2 миллиард фунт стерлингке дейін шығын келтіргені туралы 2004 жылғы Экономикалық және әлеуметтік зерттеулер кеңесінің есебінде көрсетілген. Сол айда Солтүстік-Шығыс Англиядан Лондонға бағытталған конвоймен өткен жаңа наразылық бұрынғыдай қолдауға немесе бұзылуға әкелмеді. Ол Хайд-парктегі наразылықпен және көліктердің Вест-вейді тоқтатып, жабуымен аяқталды. Джон О'Гройтс пен Эдинбург арасындағы ұқсас наразылық шарасы Шотландия астанасының орталығында 80-ге жуық көлік жиналуына әкелді. Наразылық акцияларын ұйымдастырушылардың бірі болған Бринл Уильямс кейіннен Консервативтік партияның Уэльс Ассамблеясының мүшесі болды.

2005 жыл

2005 жылдың тамызында бензин бағасы рекордтық деңгейде 90 пенске дейін өсті, ал кейбір станцияларда литрі 1 фунттан асып сатылды. Қыркүйек айында орташа баға литріне 94,6 пенге жетті. BBC 2005 жылғы 7 қыркүйекте 2000 жылғы қыркүйектегі блокадаларға жауапты топтың 14 қыркүйекте 2005 жылғы 06:00 GMT-ден бастап мұнай өңдеу зауыттарында наразылық акцияларын өткізуі мүмкін екенін мәлімдегенін хабарлады, егер жанармай салығы төмендетілмесе. Газеттер 2005 жылғы 10 қыркүйекте үкімет отынмен жабдықтауды сақтап қалу үшін төтенше жоспарлар жасағанын, оның ішінде 1000 әскери жүргізушіні танкерлерді басқаруға тарту, жанармай рационированиелеу және заң бұзғандардың жүргізуші куәліктерін алып қою шараларын қарастырғанын жазды. 2005 жылғы 13 қыркүйекте паникалық сұранысқа байланысты жүргізушілер отынды толтыру үшін бір сағаттап кезекте тұрғаны туралы хабарлар тарады. Ең жоғары нүктеде шамамен 3000 бензин станциясы отынсыз қалды. Алайда, 2005 жылғы 14 қыркүйекте мұнай өңдеу зауыттарына кіреберістерді блокадалау ниеті жоқ, аздаған наразылар келді. Ұлыбританияның Мұнай өнеркәсібі қауымдастығы күні бойы өткен наразылықтың «көктестікке орай таңғажайып тыныш» болғанын мәлімдеді, ең ірі шараға «Халықтың жанармай лоббисі» жетекшісі Эндрю Спенс қатысып, ең көп дегенде 10 наразылды тартты. 2000 жылы блокадаланған Стэнлоу мұнай өңдеу зауытындағы демонстрацияға бар болғаны екі адам қатысты. 2005 жылғы 16 қыркүйекте М4 тас жолында қосымша наразылықтар болды, онда жүк көліктері өте баяу жылдамдықпен қозғалды. Наразылықтарға жауап ретінде үкімет ОПЕК-тің жеткізілімдерінің жеткіліксіздігі мен «Катрина» дауылы жанармай бағасына баж салығынан гөрі үлкен әсер еткенін мәлімдеді. «Транзакция 2007» және Жол көлігі қауымдастығы (ЖКҚ) деп аталатын екі байланыссыз топ жаңа наразылықтарды жоспарлады. Мұнай өңдеу зауыттарындағы наразылық деңгейі 2000 жылғы деңгейден төмен болды. ЖКҚ-ның мақсаттарының бірі – Шотландияның бірінші министрі Алекс Салмонд қолдаған, баж салығын бақылайтын жанармай бағасын реттейтін орган құру болды.

In August 2005, petrol increased in price to record highs of over 90 pence, with a small number of stations charging over £1 a litre. In September the average price had reached 94.6p a litre,

The BBC reported on 7 September 2005 that the group responsible for the blockades in September 2000 was threatening to stage protests at oil refineries from 0600 BST on 14 September 2005 unless reductions in fuel duty were made. Newspapers reported that on 10 September 2005, the government had drawn up contingency plans to maintain the supply of fuel, including using 1000 army drivers to operate tankers, introducing fuel rationing and confiscating the driving licences of those who broke the law. Panic buying was reported on 13 September 2005 as drivers stocked up on fuel with drivers reported to be waiting an hour to fill their vehicles with petrol. At its height, around 3,000 petrol stations were emptied of fuel. However, on 14 September 2005, only a small number of protesters arrived at the refineries with no intention to start blockading the entrances. The UK Petroleum Industry Association said the day's protest had proved "thankfully amazingly quiet", with the largest event attended by People's Fuel Lobby leader Andrew Spence, attracting just 10 protesters at its peak. At the Stanlow Refinery, which was blockaded in 2000 only two protesters attended the demonstration. Further protests on 16 September 2005 occurred on the M4 motorway where lorries drove as slow as
In responding to the protests, the government argued that lower than needed supplies by OPEC and the Katrina hurricane had a more significant impact on the price of fuel than the level of duty. New protests were planned by two unconnected groups, one called "Transaction 2007" and the Road Haulage Association (RHA). the level of protest at oil refineries was lower than in 2000. One of the campaign aims of the RHA was the introduction of a fuel price regulator who would control duty during periods which was supported by Alex Salmond, First Minister of Scotland.

2022 жыл

Украинадағы соғыс мұнай бағасын рекордтық деңгейге көтерді, осының салдарынан отын бағасы да өсті. Бұл Ұлыбританияда отын бағасының ең жоғары деңгейіне әкелді. Шілде айының басында дизельдің бір литрінің орташа бағасы 199,09 пенске жетті, ал қорғасынсыз бензиннің бір литрінің орташа бағасы 191,55 пенске жетті. Көптеген жанар-жағармай станциялары, әсіресе ауылдық жерлерде және тас жолдарда, екі түрлі отынның литріне 2 фунттан астам баға қойды. 4 шілдеде әлеуметтік желілер арқылы елдің көптеген аймақтарында наразылық акциялары жоспарланды. Бұл демонстрациялардың мақсаты – үкіметті отынға салынатын акцизді төмендетуге және соның арқасында жанар-жағармай бағасын түсіруге итеру. Бұл наразылықтарға қолдау әртүрлі: бірі көптеген адамдар отын бағасының өсуіне қарсы шаралар қолданылып жатқанына қуанса, енді бірі бұл шаралар назарсыз қалдырылып, көлік жүргізушілері жол аяламынан туындаған қиындықтарға байланысты жанармай сатып алуға асығуы мүмкін дейді. Гвент полициясы M4 тас жолындағы наразылықтармен байланысты 12 адамды қамауға алды. Олардың мәлімдемесіне сәйкес, заң бойынша наразылық білдірушілердің сағатына 30 мильден төмен жылдамдықпен жүргізуіне тыйым салынған. "Қозғалыс бүгін таңертеңгі сағат 7:00-де басталды, 8:30-да төрт адам, ал 10:45-те тағы сегіз адам қамауға алынды", - делінген мәлімдемеде. Сондай-ақ, "12 адам ұзақ уақыт бойы сағатына 30 мильден төмен жылдамдықпен жүргізіп, заңды бұзғаны үшін қамауға алынды" делінді. Девон және Корнуолл полициясы да M5 тас жолындағы наразылықтар "қауіпсіз және заңды түрде" өтті деп мәлімдеді. "Полиция қызметкерлері Бакфастлиге жақын жерде үш көлікті жолдан тоқтатты. Бұл жүргізушілерге ресми ескертулер берілді және наразылықтарын білдірудің қабылданатын шарттары, соның ішінде ең төменгі жылдамдық және қадамдарды бос ұстау туралы кеңес берілді", - деді Бас полиция инспекторы Адриан Лейск. Батыс Йоркшир полициясы Ферибридж сервисінде полиция күштерін орналастырды, олар M62 тас жолының шығыс бағытындағы наразылыққа қатысу үшін сервистен шығуын тоқтату үшін "тізе" (stinger) қолданды. Олар осылай "тізе" қолдануын қорғап, "заңды наразылықтардың маңыздылығын мойындайды, бірақ кез келген қылмыстық құқық бұзушылықтарға жедел ден қояды" деді. "Желіге қасақана кедерес келтіру көптеген адамдарға қиындық туғызады, полиция күштерін басқа маңызды жұмыстардан аластатады және барлық шұғыл қызметтердің жауап беру уақытын ұзартады", - деп жазды полиция Twitter-де.

As a result of the war in Ukraine pushing the global barrel price of oil to record highs, fuel prices followed. This resulted in the highest ever fuel prices recorded in the UK. In early July, the average price for a litre of diesel reached 199.09p, while the average unleaded price was 191.55p per litre. Many petrol stations, particularly in rural areas and on motorways, were charging in excess of £2 per litre for both fuels. Protests were planned for 4 July via social media in numerous locations around the country. These demonstrations aim to push the government towards cutting fuel duty paid on fuel to lower the pump prices. Support for these protests is mixed, with many happy to see action finally being taken against rising fuel costs. Others deem that this action will be largely ignored and instead cause motorists to buy more fuel due to the traffic that has been caused. Gwent Police had arrested 12 people in connection to protests along the M4. They said there had been a legal notice in place banning demonstrators from driving below 30mph. "The moving protest started at around 7.00am this morning, at 8.30am four people were arrested with another eight people arrested at around 10.45am," their statement said. Furthermore, "All twelve people were arrested for breaching the legal notice by driving at under 30 mph for a prolonged amount of time." was said. Devon and Cornwall Police also released a statement saying that protests on the M5 were taken in a "safe and legal manner". "Officers escorted three vehicles off the road near Buckfastleigh. These drivers were given formal warnings and were advised over acceptable parameters of their protests, including a minimum speed and leaving lanes clear," said Superintendent Adrian Leisk. West Yorkshire Police had police deployed at Ferrybridge services, who deployed a stinger to stop motorists from leaving the services to take part in a protest on the M62 eastbound. They have defended the use of a stinger in this way and said that it acknowledged "the importance of lawful protests but will deal swiftly with any criminal offences". "It is clear deliberate disruption of the network will inconvenience huge numbers of people, draw police resources away from other important work and potentially delay the response times of all emergency services," the force tweeted.