1910 жылғы халық бюджеті: байлардан салық алып әлеуметтік қамтамасыздандыруға қаржы жинау

Кіріспе

1910 жылы британдық заңнама бойынша байларға салық салу арқылы әлеуметтік әл-ауқат бағдарламаларын қаржыландыру.

1909/1910 жылдардағы Халық бюджеті – либералдық үкіметтің ұсынысы, ол Ұлыбританияның байларының жерлері мен табыстарына бұрын-соңды көрілмеген салықтарды енгізу арқылы жаңа әлеуметтік әл-ауқат бағдарламаларын қаржыландыруды көздеді. Бұл бюджет 1909 жылы Халықтар палатасынан өтті, бірақ Лордтар палатасы бір жыл бойы кешіктіріп, 1910 жылдың сәуір айында заң күшіне енді. Оны қазынашыл министрі Дэвид Ллойд Джордж және оның жас серігі Уинстон Черчилль қолдады, ол сол кезде Сауда кеңесінің төрағасы және либералдық ойдас болды; кейбір консервативті замандастары оларды "Қорқынышты егіздер" деп атады. Черчилльдің биографы Уильям Манчестер Халық бюджетін "революциялық идея" деп атады, өйткені бұл британ тарихындағы алғашқы бюджет болды, ол британ халқы арасында байлықты тең бөлу мақсатын ашық білдірді. Бұл мәселе либералдық үкімет пен консерваторлар басымдығы бар Лордтар палатасы арасындағы негізгі дау-жанжалға айналып, 1910 жылы екі жалпы сайлауға және 1911 жылғы Парламент Актісінің қабылдануына әкелді.

Шолу

Бюджетті британ парламентіне Дэвид Ллойд Джордж 1909 жылғы 29 сәуірде ұсынды. Ллойд Джордж Халықтың бюджеті кедейлікті жояды деп мәлімдеп, оны былай деп бағалады:

«Бұл – соғыс бюджеті. Бұл кедейлік пен нашар тұрмысқа қарсы қатал соғыс жүргізу үшін қаражат жинауға бағытталған. Осы ұрпақ өмір бойында кедейлік, оның ізінен келетін азап, адамдық төмендеу ел халқы үшін бір кездері ормандарын мекендеген қасқырлар сияқты алыс болатындай үлкен қадам жасады деп үміттенемін және сенемін». Бюджет либералдық әлеуметтік реформаларды қаржыландыру үшін бірнеше салықты көтеруді көздеді. £2,000-ға дейінгі табысқа салынатын салық фунттан 9 пенс (9d, немесе 3,75%) мөлшерінде сақталды, бұл бүгінгі ақшамен шамамен £225,000-қа тең, бірақ £2,000-нан асатын табысқа бір шиллинг (12d, немесе 5%) жоғары мөлшерлеме ұсынылды. Сонымен қатар, £5,000 немесе одан көп табысқа (бүгінгі ақшамен шамамен £566,000) £3,000-нан (бүгінгі ақшамен шамамен £340,000) асып түскен сомаға қосымша 6d (тағы 2,5%) үстеме салық салынуы ұсынылды. Өлімге байланысты салықтарды және теңіз күштерін қайта қаруландыру да көзделіпті. Бюджетке жерді толық бағалауды енгізу және жер иелігі ауысқанда құнның өсуіне 20% салық салу туралы ұсыныс та кірді. Жер салығы американдық салық реформаторы Генри Джорджтың идеяларына негізделген. Бұл ірі жер иелеріне елеулі әсер ететін еді, ал консервативтік одақтас оппозиция, олардың көпшілігі ірі жер иелері болған, 1886 жылы либералдардың бөлінуінен кейін Лордтар палатасында үлкен басымдыққа ие болды. Сонымен қатар, консерваторлар импортқа тарифтер енгізу арқылы қаражат жинау керек деп санайтын, бұл британдық өнеркәсіпке және империядағы саудаға пайда әкеліп, әлеуметтік реформаларға қаржыландыру көзін ашатын еді; бірақ бұл да танымал болған жоқ, себебі импортталған азық-түлік бағасының өсуіне әкелер еді. Экономикалық теория бойынша, мұндай тарифтер, әсіресе ауыл шаруашылығы өнімдеріне арналған тарифтер жер иелері үшін өте пайдалы болар еді, бірақ қарапайым тұтынушылардың шығындары осы жер иелерінің пайдасынан асып түсер еді (көмір заңдарын қараңыз).

This is a war Budget. It is for raising money to wage implacable warfare against poverty and squalidness. I cannot help hoping and believing that before this generation has passed away, we shall have advanced a great step towards that good time, when poverty, and the wretchedness and human degradation which always follows in its camp, will be as remote to the people of this country as the wolves which once infested its forests. The budget included several proposed tax increases to fund the Liberal welfare reforms. Income tax was held at nine pence in the pound (9d, or 3.75%) on incomes less than £2,000, which was equivalent to roughly £225,000 in today's money—but a higher rate of one shilling (12d, or 5%) was proposed on incomes greater than £2,000, and an additional surcharge or supertax of 6d (a further 2.5%) was proposed on the amount by which incomes of £5,000, or more (approximately £566,000 today) exceeded £3,000 (£340,000 today approx.). An increase was also proposed in death duties and naval rearmament. More controversially, the Budget also included a proposal for the introduction of complete land valuation and a 20% tax on increases in value when land changed hands. Land taxes were based on the ideas of the American tax reformer Henry George. This would have had a major effect on large landowners, and the Conservative Unionist opposition, many of whom were large landowners, had had an overwhelming majority in the Lords since the Liberal split in 1886. Furthermore, the Conservatives believed that money should be raised through the introduction of tariffs on imports, which would benefit British industry and trade within the Empire, and raise revenue for social reforms at the same time; but this was also unpopular as it would have meant higher prices on imported food. According to economic theory, such tariffs would have been very beneficial for landowners, especially tariffs on agricultural produce, but the costs to ordinary consumers would have exceeded the gains to these landowners (see Corn Laws).

Конституциялық тұрақсыздық

Нортклифф Пресс (The Times және Daily Mail газеттерін де басып шығарған) тарифтік реформаға мүмкіндік беру үшін бюджетті қабылдамауды ұсынды. Көптеген қоғамдық жиналыстар өтті, олардың кейбіреулерін герцогтар ұйымдастырды, олар бюджетті социалистік идеялардың бастауы ретінде бейнеледі. Ллойд Джордж 1909 жылғы қазан айында Ньюкасл-апон-Тайнда сөйлеген сөзінде: «Толық жабдықталған герцогтің күтімі екі «Дредноут» кемесін ұстаудан да қымбатқа түседі; және герцогтар да сондай қорқыныш тудырады, тіпті олар ұзақ өмір сүреді» деді. Консерваторлар бюджетті қабылдамау арқылы сайлау өткізуді ниеттенді. Лордтар конвенция бойынша ақша заңдарына түзетулер енгізе алмайды, бірақ оларды қабылдамауға құқылы болды, алайда екі ғасыр бойы бюджетті қабылдамаған еді. Алғашқыда бюджетке тек қолданыстағы салықтарды жыл сайын жаңарту қарастырылған. Бұл 1860 жылы Лордтар қағазға салынатын салықты жоюды қабылдамағанда өзгерді, бұл жаңа, арзан газеттерге пайда әкелген болар еді, олар ерлерге жақын арада дауыс беру құқығын беруді үміттенеді, бұл ескі газеттерге зиян келтіретін еді. Содан бері барлық салықтар Қаржы заңына енгізілді және ешбір заң қабылданбады, соның ішінде 1894 жылы сэр Уильям Харкорттың мұраға алу салығын енгізуіне байланысты дау тудырған заң. Эдуард VII дағдарыстың алдын алу үшін бюджетті қабылдауға жеке түрде шақырғанмен, Лордтар палатасы 1909 жылғы 30 қарашада жаңа бюджетті ветолады, бірақ либералдар сайлау мандатын алғаннан кейін заң жобасын қабылдайтынын мәлімдеді. Либералдар Лордтардың билігін шектеуді ұсынды. Бұл 1910 жылғы қаңтарда өткен жалпы сайлаудың басты мәселесі болды, бұл Ллойд Джорджқа ұнайтын үлкен күреске жол ашты. Қызу пікірталасқа қарамастан, елдегі пікірлер екіге бөлінді. 47% дауыс жинаған консерваторлар либералдар мен Лейбористік партияның одақтастарынан аз дауыс алды. Нәтижесінде парламентте көпшілік болмады, либералдар парламенттік көпшілігін Лейбористер мен Ирландия парламенттік партиясына сүйенді. Олардың қолдауын жалғастыру үшін ирланд ұлтшылдары Лордтардың ветосын жою шараларын талап етті, осылайша олар енді Ирландияның өзін-өзі басқаруын тоқтатуға мүмкіндік алмас еді. Олар тіпті Асқат осындай шараларды енгізуге уәде бергенше, Төменгі палатада бюджетті қабылдамаумен қорқытты (Ирландиялық ұлтшылдар тарифтік реформаны жақтады және вискиге салынатын салықты жоспарлаудан наразы болды). Уәде еткендей, Лордтар 1910 жылғы 28 сәуірде бюджетті қабылдады, бірақ үкімет пен Лордтар арасындағы тартыс 1910 жылғы желтоқсанда өткен екінші жалпы сайлауға дейін жалғасты, онда консерваторлар қарсыластарынан тағы да аз дауыс алды. Нәтижесінде тағы бір парламент құрылды, либералдар қайтадан Лейбористер мен Ирландия парламенттік партиясына сүйенді. Дегенмен, Лордтар 1911 жылғы Парламент заңын қабылдады, жаңа король Георг V-тен (Эдуард VII 1910 жылғы 6 мамырда, бюджет қабылданғаннан кейін жеті күн өткен соң қайтыс болды) алынған қауіпті ескере отырып, Либералдық партияның жүздеген жаңа пьерлерін Лордтар палатасына енгізуге рұқсат беруге келісім берді, осылайша партияға көпшілік немесе көпшілікке жақын көпшілік құруға мүмкіндік берді.

The Northcliffe Press (who published both The Times and the Daily Mail) urged rejection of the budget to give tariff reform a chance. There were many public meetings, some of them organised by dukes, which portrayed the budget as the thin end of the socialist wedge. Lloyd George gave a speech at Newcastle upon Tyne in October 1909 in which he said that "a fully equipped duke costs as much to keep up as two Dreadnoughts; and dukes are just as great a terror and they last longer". The Conservatives wanted to force an election by rejecting the budget. The Lords were entitled by convention to reject but not to amend a money bill but had not rejected a budget for two centuries. Originally, the budget had included only annual renewals of existing taxes—any amendment to taxes was part of a separate Act. That ended in 1860 when the Lords rejected the repeal of paper duties, which would have benefited new cheaper newspapers aimed at men who hoped soon to be given the right to vote, at the expense of existing papers. From then on, all taxes were included in the Finance Bill, and no such bill had been rejected, including the controversial introduction of death duties by Sir William Harcourt in 1894. Despite Edward VII's private urgings for the budget to be passed to avoid a crisis, the House of Lords vetoed the new budget on 30 November 1909 although it clarified that it would pass the bill as soon as the Liberals obtained an electoral mandate for it. The Liberals countered by proposing to reduce the power of the Lords. That was the main issue of the general election in January 1910, setting the stage for a tremendous showdown, which Lloyd George relished. Despite the heated rhetoric, opinion in the country was divided. The Unionists, with 47% of the votes, were outpolled by the Liberals and their allies from the Labour Party. The outcome was a hung parliament, with the Liberals relying on Labour and the Irish Parliamentary Party for their parliamentary majority. As the price for their continued support, the Irish nationalist MPs demanded measures to remove the Lords' veto so that they could no longer block Irish Home Rule. They even threatened to vote down the Budget in the House of Commons (Irish Nationalists favoured tariff reform and abhorred the planned increase in whisky duty) until Asquith pledged to introduce such measures. As they had promised, the Lords accepted the Budget on 28 April 1910, but contention between the government and the Lords continued until the second general election in December 1910, when the Unionists were again outpolled by their combined opponents. The result was another hung parliament, with the Liberals again relying on Labour and the Irish Parliamentary Party. Nonetheless, the Lords passed the Parliament Act 1911 when faced with the threat, obtained from a narrowly convinced new King George V (Edward VII having died on 6 May 1910, seven days after the Budget was passed), that it would be acceptable to flood the House of Lords with hundreds of new Liberal Party peers to give that party a majority or a near majority there.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Крос, Колин. Биліктегі либералдар, 1905–1914 (1963) 101–111 беттер. онлайн
Гилберт, Бентли Бринкерхофф. «Дэвид Ллойд Джордж: Жер, бюджет және әлеуметтік реформа». Американдық тарихи шолу 81.5 (1976): 1058–1066.
Ли, Джеффри. Халықтың бюджеті: Эдвардтық трагедия (Шепард Уолвин, 2008).
Мюррей, Брюс К. «Халық бюджеті» саясаты. Тарихи журнал 16.3 (1973): 555–570.
Мюррей, Брюс К. «Юнионисттік көшбасшылар және «Халық бюджетінің» қабылданбауы, 1909». Оңтүстік Африка тарихи журналы 8.1 (1976): 84–103.
Уотсон, Стивен. «Бюджет және Лордтар: 1909–11 жылдардағы дағдарыс». Тарих бүгін (1953) 3.4 240–248 беттер. онлайн