Кіріспе

73-ші Истинг шайқасы 1991 жылғы 26 ақпанда, Шығанақ соғысы кезінде, Коалицияның бронетанкілік күштері (АҚШ VII корпусы және Ұлыбританияның 1-ші бронедивизиясы) мен Ирактың бронетанкілік күштері (Республикалық гвардия және Тавакална дивизиясы) арасында өтті. Ол UTM солтүстік-оңтүстік координаттық сызығы (километрмен өлшенетін және GPS қабылдағыштарында оқуға болатын "Easting") деп аталды, Коалиция күштері шөл арқылы өту барысындағы прогресін өлшеу үшін оны фазалық сызық ретінде пайдаланды. Кейіннен бұл шайқасты оған қатысқан лейтенант Джон Мека "20 ғасырдағы соңғы ірі танк шайқасы" деп сипаттады. Бұл шайқас Аль-Бусайядағы тағы бір, кішігірім танк шайқасынан бірнеше сағат өткен соң болды. Шайқастағы негізгі АҚШ бөлімі – 2-ші бронеатқыштар полкі (2-ші ACR), VII корпусына қарасты 4500 адамнан тұратын барлау және қауіпсіздік тобы. Ол үш жер эскадрильясынан (1-ші, 2-ші және 3-ші), шабуылдық тікұшақ эскадрильясынан (4-ші) және қолдау эскадрильясынан құралды. Әрбір жер эскадрильясы үш ат әскері тобынан, танк ротасынан, өздігінен жүретін гаубица батареясынан және штаб тобынан тұрды. Әр топ 120 сарбаздан, 12–13 М3 Брэдли ұрыс машинасынан және тоғыз М1А1 Абрамс негізгі ұрыс таңкісінен құралды. 1-ші 41-ші арнайы топ Сауд Арабиясы мен Ирак арасындағы шекарадағы бекіністі бұзып, 2-ші ACR-дің әрекеттерінен бұрын барлау және қарсы барлау міндеттерін орындады, сондай-ақ ирактықтардың барлау топтарын жою немесе кері қайтару және олардың командиріне достық күштерді байқау мүмкіндігін бермеуді қамтамасыз етті. Корпустың негізгі құрамына американдық 2-ші бронетанкті дивизия (Алғы шепте), 1-ші бронетанкті дивизия (1-ші AD), 3-ші бронетанкті дивизия (3-ші AD), 1-ші жаяу әскер дивизиясы (1-ші ID) және британдық 1-ші бронетанкті дивизия (1-ші AD) кірді. 2-ші ACR-дің міндеті – шекарадан өтіп, жау позицияларын анықтау үшін жоңғылдақ бронетехникадағы M3A1 Брэдлидегі ат әскерінің барлаушылары бастаған, шығысқа қарай алға жылжу болды. Олардың артынан M1A1 Абрамс таңкілері жауға қарсы тұруға дайын күйде еріп келді. 25 ақпанға дейін 3-ші бронетанкті дивизияның алдында жылжыған полк, кейін шығысқа қарай бұрылып, бастапқы мақсаттарынан солтүстікке жылжыған 1-ші жаяу әскер дивизиясының алдында болды. Полктің міндеті – жаудың қауіпсіздік күштерін жою, маңызды қорғаныстардың жолын ашу және Республикалық гвардияның қорғаныс позицияларын анықтау болды, осылайша 1-ші жаяу әскер дивизиясының бронетанкті күштері мен артиллериясының толық күшімен оларға қарсы тұруға мүмкіндік туды. 23/24 ақпан түнінде генерал Норман Шварцкопфтың "Шөл семсері" операциясы деп аталған жер шабуылы жоспарына сәйкес VII корпусы Сауд Арабиясынан шығысқа қарай Иракқа қарай кең маневр жасады. Корпустың екі мақсаты болды: Кувейттен Ирактың кері шегінуін кесіп тастау және оңтүстікке Кувейтке қарай жылжыған араб және теңіз әскерлеріне шабуылдауы мүмкін Ирак-Кувейт шекарасына жақын жердегі Республикалық гвардияның бес элиталық дивизиясын жою. Шекараны бұзудан кейін Ирактың алғашқы қарсылығы жеңіл және шашыраңқы болды, ал 2-ші ACR 25 ақпанға дейін ұсақ шайқастарда ғана қатысты. Негізгі шайқасты 2-ші ACR-дің шамамен 4000 сарбаздан тұратын үш эскадрильясы және 1-ші жаяу әскер дивизиясының екі жетекші бригадасы (2-ші бронетанкті дивизия (Алғы шепте)) жүргізді. 2-ші ACR-дің үш бронетанкті кавалерия эскадрильясы қатарласып орналасты, екінші эскадрилья солтүстікте, үшінші эскадрилья ортада және бірінші эскадрилья оңтүстікте болды. Төртінші эскадрилья (жауынгерлік авиация эскадрильясы) негізінен солтүстік және орталық аймақтарда барлау және шабуылдық міндеттерді орындады. Алайда ауа райы ұшуды қатты шектеді және төртінші эскадрильяны күндізгі уақыттың жартысына жуығы жерде ұстады. Корпустың алғы шебі үшін ерекше жағдай ретінде, 2-ші ACR-де резервтік танк немесе механикаландырылған жаяу әскер батальоны болмады. 26-шы күні таңертең Республикалық гвардияның қауіпсіздік аймағынан өтіп бара жатып, 2-ші ACR Тавакална дивизиясымен және 12-ші ирактық бронедивизиясымен (12-ші AD) кездесті, олар Тавакална солтүстікте, ал 12-ші AD орталық және оңтүстікте орналасқан, оларға қарсы тұрып, жақсы салынған қорғаныс позицияларын иеленді және VII корпусының шабуылына қарсы батысқа қайта бағдарлана алу үшін баламалы позициялар дайындады. 12-ші AD-ның Республикалық гвардияға қарастылығы шайқас кезінде белгісіз болды. АҚШ күштерінің кең ауқымды әуе және артиллериялық шабуылына қарамастан, 70-ші Истинг бойында қорғаныста болған Ирактың көптеген бөлімшелері тиімді болып қала берді. 2-ші ACR 27-ші далалық артиллерия полкінен қолдау көрсетілген M270 MLRS артиллериялық атысын, сондай-ақ әуе шабуылдарын және шабуылдық тікұшақтарды (2-ші авиацияның AH-64 Apache-тері мен Төртінші эскадрильяның AH-1 Cobra-лары) Республикалық гвардия бөлімшелеріне қарсы қолданды, ал бронетанкті кавалерия эскадрильялары қауіпсіздік аймағынан шығысқа қарай жылжыды. Күндізгі уақыт бойында құмды дауылдар осы жылжуды баяулатты және көру қашықтығын шектеді.

70-шы шығысқа жақындау

1991 жылдың 23 ақпанында 2-ші бронеатқыштар полкі VII корпустың жетекшілігімен Оңтүстік Иракқа шабуыл жасады. Полктің 2-ші және 3-ші эскадрильялары Ирак Республикалық гвардиясының Тавакална дивизиясының екі бригадасын талқандады. Тек 2-ші эскадрилья, 2-ші бронеатқыштар полкі 55 ирак танкісін, 45 басқа бронетранспортты, сондай-ақ бірдей сандағы жүк көліктерін жойды, жүздеген ирактық жаяу әскерін қаза қылды және 865 ирактық сарбазды тұтқынға алды. 1-ші жаяу әскер дивизиясының (механикаландырылған) және VII корпустың басты күш-жігерінің бір бөлігі ретінде 3-ші, 37-ші бронетанктік жұмыс тобы 1991 жылдың 24 ақпанында ирак қорғанысын бұзып, төрт өткелді тазартып, тікелей жау оғы астында олқылықты кеңейтті. Содан кейін жұмыс тобы Ирактың оңтүстігінде 300 шақырымнан астам қашықтықты жүріп, Кувейттің солтүстігіне шабуыл жасады, ирактық байланыс желілерін үзіп, Сафван қаласын басып алуға және Сафван әуе базасын бақылауға көмектесу үшін Ирактың атысты тоқтату келіссөздеріне қатысты. Операция барысында жаудың 50-ден астам әскери техникасы жойылды және 1700-ден астам тұтқынға алынды. Лейтенант-полковник Дон Олсон басқаратын авиациялық эскадрилья таңғы сағат 7-ге дейін 50-ші шығыс бойында күзет орнатты, ал сағат 8-ге дейін бронеатқыштар эскадрильялары жаңа аймақтарына көшті. Орталықта жұмыс істейтін 3-ші эскадрилья таңғы сағат 8-ден бұрын Т-72 танкісін жойып, Ирак Республикалық гвардиясының Тавакална дивизиясымен алғашқы тікелей байланысты орнатты. Барлық үш эскадрилья сағат 9-ға қарай қауіпсіздік күштерімен байланысқа түсті, бірақ аймаққа күшті құмдауыл кірді. Әуе атқыштар операциялары сағат 9-дан кейін тоқтатылып, тек түстен кейін ғана қайта басталды. Лейтенант-полковник Тони Айзек басқаратын 1-ші эскадрилья оңтүстіктегі жаудың шашыраңқы позицияларымен кездесіп, түске дейін 23 Т-55 танкісін, 25 бронетранспортты, алты артиллериялық құралды және көптеген жүк көліктерін жойғанын хабарлады. Лейтенант-полковник Майк Коббтың 2-ші эскадрильясының барлық әскерлері Тавакална дивизиясының шағын күзет бекеттерінен қарсылық көргенін, ал 3-ші эскадрилья полк орталығында осыған ұқсас бекеттерді жойғанын хабарлады. Генерал-лейтенант Франкс полк штабына сағат 13:00-ге дейін барды. Полк атқарушы офицері, лейтенант-полковник Роджер Джонс және S2 офицері, майор Стив Кэмпбелл оған жағдайды баяндап, сенсорлар полк аймағынан солтүстікке қарай қозғалатын көліктерді анықтағанын хабарлады. Сағат 15:00-ге қарай 3-ші бронетанктік дивизия 50-ші шығысқа жетіп, полкпен бірге солтүстікке қарай қозғала бастады. Алайда, 1-ші жаяу әскер дивизиясының соғысқа қосылуы күтілгеннен кешікті. Сондықтан генерал-лейтенант Франкс 2-ші бронеатқыштар полкіне шабуылды 70-ші шығысқа дейін жалғастыруды және Республикалық гвардияның негізгі қорғанысымен байланыс орнатып, олардың қозғалысын тоқтатуды бұйырды. Сонымен қатар, ол полкке толыққанды шабуылға түсіп, маневрлік мүмкіндіктерін жоғалтпауды ескертті. Полковник Холдер корпус командирінің директивасына сәйкес сағат 15:20-да жазылымды бұйрық шығарды, ал сағат 15:45-те 2-ші эскадрильяның Е және Г әскерлері Тавакална дивизиясының жақсы ұйымдастырылған қорғанысымен байланысқа түсті. Сонымен қатар, орталықтағы және оңтүстіктегі 3-ші және 1-ші эскадрильялар өз аймақтарын тазарту үшін қозғалды, 3-ші эскадрильяның солтүстігінде Т-72 танкілерімен, ал оңтүстіктегі 12-ші Ирак бронетанктік дивизиясының Т-62 және Т-55 танкілерімен кездесті. "Eagle" тобының "Abrams" және "Bradley" машиналары отқа жауап беріп, ирактықтардың қаруын үнсіздікке жіберді, тұтқындарды алды және екі танк взводының жетекшілігімен шығысқа қарай жылжыды. "Eagle" тобының 9 M1A1 танкісі 23 минутта 28 ирак танкісін, 16 бронетранспортты және 30 жүк көлігін жойды, ал американдықтар ешқандай шығынға ұшырамады. Сағат 16:20 шамасында "Eagle" тобы төменгі биіктікке көтеріліп, 70-ші шығыстағы кері беткейде орналасқан ирактық танк ротасын таңқалдырды. Шабуылға жетекшілік еткен капитан Макмастер сол позицияға дереу шабуыл жасап, қарсыластың алдыңғы сегіз танкісін жойды. Оның екі танк взводы қалғандарын аяқтады. 3 шақырым шығысқа қарай Макмастер дайын күйде Т-72 танкілерін көрді. Ол 70-ші шекарадан өткеннен кейін де шабуылды жалғастырып, жаяу әскердің қорғаныс позициясы арқылы 74-ші шығыстағы биік жерге жетті. Сол жерде ол 18 Т-72 танкісінен тұратын қарсыластың басқа бір бөлімін жойды. Бұл шайқаста ирактықтар өздерінің ұстанымын сақтап, әскерге қарсы маневр жасауға тырысты. Бұл полк үш күндік операцияларында алғаш рет мұндай қарсылыққа тап болды. Дегенмен, ирактық әскерлер нашар ауа райы салдарынан тосыннан шабуылға ұшырады және жақсы жаттығудан өткен және жабдықталған американдық әскерлер оларды тез жеңді. Бұл күшті жеңгеннен кейін Макмастер G тобымен қайта байланыс жасау үшін екі M3 "Bradley" скаут взводына солтүстікке бағыт берді. Осы кезде скаут взводы 13 Т-72 танкісінен тұратын тағы бір ирактық танк позициясына тап болды. 25 мм зеңбірек пен екі TOW зымыранымен ғана жабдықталған жеңіл брондалған "Bradley" машиналары бронетанктік техникамен тікелей шайқас үшін емес, барлау үшін арналған. Бір зымырдың қате жұмыс істеуіне және ұңғыштарды қайта зарядтауға қарамастан, екі "Bradley" 5 танкты жойды, көмек келгенге дейін. Басқа 2-ші бронеатқыштар полкінің I ("Iron"), K ("Killer") және G ("Ghost") әскерлері де бірнеше минуттан кейін шайқасқа қосылды. 3-ші эскадрильяның "Iron" тобы 67-ші шығыстың шегін бақылау үшін танк зеңбірегімен тоқтады. Топ солтүстікке қарай шекарасын қорғауға жылжығанда, сағат 16:45 шамасында бір сағат бұрын E тобы шайқасқан ғимараттардан атылды. I тобының командирі капитан Дэн Миллер қарсылықты жауап атысымен басып, 70-ші шығысқа шабуыл жасады. Сол жерде ол E тобының жақында жойғандарынан оңтүстікке қарай Т-72 танкілерімен қорғаныс позицияларымен бетпе-бет келді. Капитан Мак Хазардтың K тобынан алған бастапқы қолдауымен Миллердің танктері сол позицияда 16 жау танкін жойды, содан кейін одан өтті. Қорғаныстан кейін I тобы өз бағытына келе жатқан жау танктерінің басқа бір формациясын байқап, танк және TOW атысымен шабуыл жасады. Осы шайқаста K тобының "Bradley" зымыры I тобының "Bradley" машиналарын соқтығып, үш экипажды жаралады. Сағат 16:40-қа қарай капитан Джо Сартианоның G тобы 73-ші шығысқа параллель және оған жақын вадиге көрінетін биіктікте орналасты. Полктің солтүстіктегі бөлімі ретінде G тобы 3-ші бронетанктік дивизияның кавалериялық эскадрильясы 70-ші шығыста өз позицияларын басып алуға келгенге дейін ашық қанатты қорғады. Сартианоның әскерлері бастапқыда қорғаныс позициясында болған 18-ші ирак бригадасының танктерімен шайқасты. Алайда, G тобы Тавакална дивизиясы мен 12-ші Ирак бронетанктік дивизиясының танк бөлімдерінен қарсы шабуылдарға тап болды. Сонымен қатар, басқа ирактық бөлімдер вади арқылы солтүстікке қарай шегінуге тырысты, бұл оларды тікелей G тобының позициясына әкелді. Сағат 18:30-ға қарай Т-72 және Т-55 танкілерінен тұратын ирактықтардың бірнеше толқындары вадиге кірді. Толқыннан кейін толқын шабуылдағанда, әскерлер арасындағы қақтығыс соншалық, артиллерия мен минометтердің күшті атысы, шабуылдық тікұшақтар мен әуе күштерінің жақын қолдауы ғана G тобына жаудың жақындауына жол бермеді. Бір сәтте 2-ші бронеатқыштар полкінің 502-ші MI компаниясының әскери барлау (MI) взводы сигналды барлау операциясын тоқтатып, өрт сөндіруге көшті. G тобының өрттік қолдау тобы алты сағаттық қақтығыс барысында 720 гаубица мен MLRS снарядын шақырып, жақын қашықтықтағы шабуылдарды қайтару үшін өз минометтерін үздіксіз пайдаланды. Сағат 21:00-ге қарай G тобы TOW зымырларының жартысына жуығын жұмсады және 25 мм және 120 мм зеңбірек оқ-дәрісіне тапшылық туды. Қайта құру үшін...

1-41 арнайы топтың жаяу әскері

1-ші жаяу әскер дивизиясымен (механикаландырылған) және 2-ші бронеатқыштар полкімен бірге 1/41-ші жаяу әскер тобы 73-ші шығыс шайқасында қызмет етті. Олар Республика гвардиясының «Тәуакульна» механикаландырылған жаяу әскер дивизиясының 18-ші механикаландырылған және 9-шы бронетанкті бригадаларын, сондай-ақ 26-шы жаяу әскер дивизиясын жойды. «Тәуакульна» республикалық гвардия дивизиясы шамамен 14 000 сарбаз, 220 Т-72 танк, 284 жаяу әскердің жауынгерлік машинасы, 126 артиллерия және 18 көптүрлі ракеталық артиллериялық жүйесінен тұратын Ирактың ең күшті дивизиясы болды. 73-ші шығыс шайқасына қарай жылжу барысында 2-ші бронеатқыштар полкі және 1-ші жаяу әскер дивизиясының жетекші бригадалары, оның ішінде 1/41-ші жаяу әскер тобы, 160 танк, 180 бронетранспортёр, 12 артиллерия құралы және 80-нен астам дөңгелекті көліктерді, сондай-ақ бірнеше зениттік артиллерия жүйелерін жойды.

74 Шығыс және одан да көп

22:30-ға қарай 2-ші АКР-дің 74-ші шығыстағы майданындағы шайқас аяқталып, 1-ші жаяу әскер дивизиясының алға жылжуы басталғанда, қатысқан ирактық күштердің көпшілігі өртелген немесе жойылған. 1-ші жаяу әскер дивизиясы 2-ші бронеатқыштар полкінің қатарын толығымен қараңғыда кесіп өтіп, IPSA құбыр жолының қиылысы, бірнеше шөл жолдары және үлкен ирактық жабдықтау қоймасын қамтитын Норфолк нысанына қарай жылжуын жалғастырды. Қазір үш бронекавалериялық эскадрильяның орнына, ирактың 18-ші және 37-ші бронетанкі бригадалары американдық танктер мен жаяу әскердің жауынгерлік машиналарын құрайтын алты ауыр батальонмен және тағы алты 155 мм далалық артиллерия батальонымен бетпе-бет келді. Шамамен 23:30-да тағы бір кездесу болды: 1-ші жаяу әскердің 66-шы броньды батальонының командирі, подполковник Тейлор Джонстың 3-ші батальоны Т-55 танктерімен жабдықталған ирактық танк батальонына тап болды. Бұрынғыдай, ирактықтар қашпады немесе бағынбады, ал керісінше, алға жылжып келе жатқан американдықтарға қарсы тұру үшін көліктері мен қаруларын дайындады. Бастапқыда көптеген американдық бөлімшелер ирактық танктері мен экипаждарынан өтіп кетті, олар укрытияда болды немесе әлі қозғалтқыштарын іске қоспағандықтан, американдық экипаждардың жылу көру құралдарында қауіпті көрінбеді. М1 танктерінің артынан тырысқан, біраз шатасқан Брэдли взводы, өртеніп жатқан көліктердің жарығымен жарықтандырылған ирактық позицияларының алдынан өтті. Ирактықтар осы тиімді нысананы пайдаланып, үш бағыттан атыс ашты. Бірінші залп Брэдлиге тиіп, үш американдық сарбазды қаза қылды.

Норфолк шайқасы

Бұл шайқасқа қатысқан күштер американдық 1-ші жаяу әскер дивизиясы, 2-ші бронетанкті дивизияның 3-ші бригадасы (алға жылжу тобы) (Hell on Wheels) және республикалық гвардияның 18-ші механикаландырылған және 9-шы бронетанкті бригадалары, Тавакална механикаландырылған жаяу әскер дивизиясы, сондай-ақ басқа он бір ирактық дивизияның бөлімдері, оның ішінде ирактық 26-шы, 48-ші, 31-ші және 25-ші жаяу әскер дивизиялары болды. Таң атқанда 1-ші жаяу әскер дивизиясы Норфолк нысанын басып алды, ал ұрыс 73-ші шығыс аймағынан 1-ші бронетанкті дивизияның 26 ақпан күні сағат 20:00-де бастаған солтүстікке жасаған шабуылына және 1-ші дивизияның оңтүстігінде 3-ші бронетанкті дивизияның шабуылына ауысты. Британдық 1-ші бронедивизиясы VII корпустың оң жақ фланғын қорғауға жауапты болды. Корпустың жоспарлаушылары ирактық 52-ші бронетанкті дивизиясы, ирактық қорғанысына енгендерін анықтағаннан кейін, VII корпусына қарсы шабуыл жасайды деп болжады. Британдық 1-ші бронедивизиясында 4-ші және 7-ші бригадалар болды. Олар басшылықты кезекпен алмастырды. 1-ші бронетанкті дивизияда "Челленджер" негізгі ұрыс танкысі қаруландырылған. 120 мм-лік қанды пулеметі, термооптикасы және Chobham бронясымен, оның осы театрдегі жалғыз бәсекелесі американдық M1A1 Abrams танкысі болды. Британдық жаяу әскерлері "Жауынгер" жаяу әскерлік машинасымен шайқасқа кірді. Ол лайықты бронялық қорғаумен және 30 мм-лік пулеметпен жабдықталған. Көліктің өзгертілген нұсқаларына миномет тасушылар, "Милан" танкіге қарсы жүйелері және басқару және бақылау машиналары кірді, сондай-ақ британдықтар Scorpion шассиіне орнатылған әр түрлі жақсы жеңіл бронетранспорт құралдарына ие болды. Британдық артиллерияның негізгі құрамында американдық M109 гаубицалары (155 мм), M110 гаубицалары (203 мм) және американдық жүйелермен үйлесімді MLRS жүйелері болды. Олардың әуе қолдауы барлауға пайдаланылатын Gazelle және Lynx тікұшақтарынан тұрды. Британдықтарда инженерлік, логистикалық және медициналық бөлімшелердің толық құрамы болды. 1991 жылдың 27 ақпанында британдық 1-ші бронедивизиясы Мулта қырқасының солтүстігіндегі Басра тас жолындағы соңғы нысандарды бақылауға алды.

Ұрыстың мәні

73-ші шығыс шайқасы және шайқастың оңтүстігіне байланыс орнату қозғалысы полктің VII корпусты қорғау миссиясын аяқтады. Операция барысында полк кезекпен үш американдық дивизияның ілгерілеуін қамтып, сексен екі сағат ішінде 120 миль қашықтықты жүріп өтті және бес ирактық дивизияның бөлімдерімен шайқасты. 73-ші шығыстағы қатал шайқас Ирак Республикалық гвардиясының оңтүстік күштерін ұстап тұрды және корпус командиріне 1-ші жаяу әскер дивизиясын ирактық қорғаныстың тереңдігіне және Кувейтке шабуылдауға мүмкіндік берді. Ирактың 12-ші бронетанкті дивизиясы мен Тавакална дивизиясы арасында жылжыған 2-ші АКР, өзін қарсыластарынан саны және қару-жарақ жағынан кем деп тапқан жалғыз американдық құрлық әскері бөлімі болды. Бірақ, 2-ші АКР өте тиімді болды. 2-ші эскадрилья, 2-ші АКР ғана 55 ирактық танкты, 45 басқа бронетранспортты, сондай-ақ бірдей сандағы жүк көліктерін жойды, жүздеген ирактық жаяу әскері қаза тапты және 865 ирактық сарбаз тұтқынға алынды. Бұл Перс шығанағы соғысының үшінші ірі шайқасы саналады, алайда ол басқа шығанақ соғысы шайқастарынан гөрі көбірек танылды.