Кіріспе

Аустриялық-американдық кинорежиссер (1907–1997)

Альфред Зиннеманн (29 сәуір, 1907 – 14 наурыз, 1997) – Анна (Фейвел) мен Оскар Зиннеманнның ұлы, дәрігер. Оның ата-анасы австриялық яһудилер еді. Оның кіші інісі бар еді. Зиннеманн Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Венада өсті, соғыстың көп бөлігінде әкесі Шығыс майданында Австрия-Венгрия армиясының жауынгерлік фельдшеры болып қызмет етті. Зиннеманн кейіннен әкесінің соғыс оқиғаларынан қатты күйзелгенін және жиі қорқынышты түстер көргенін еске алды. 1918 жылы құлаған империяның қалдықтарынан құрылған және кейіннен «кішкентай, жеңілген, кедей ел» деп сипаттаған Бірінші Австрия Республикасында өскен кезде, Зиннеманн музыкант болғысы келді, бірақ 1927 жылы Вена университетінің заң факультетін бітірді. Зиннеманнның Голливудтағы алғашқы жұмыстарының бірі – «Батыс майдандағы тыныштық» (1930) фильміндегі эпизодтық рөл. Оның айтуынша, басқа эпизодтық рольдерді ойнағандардың көпшілігі 1917 жылғы Қазан төңкерісінен және одан кейінгі Қызыл террордан қашып Америкаға келген бұрынғы орыс аристократтары мен жоғары шенді офицерлері болған. Алайда, оның келесі фильмі «Іздеу» (1948) сценарийі үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алып, Голливудтағы беделін нығайтты. Соғыс зардаптарынан қираған Германияда түсірілген фильмде Монтгомери Клифт соғыстан зардап шеккен, жоғалған чех баласына қамқорлық жасайтын әскери қызметкер рөлінде дебют жасады. Одан кейін «Зорлық актісі» (1948) фильмінде Ван Хефлин арбаған тұтқын, Роберт Райан оның жарылқақ мінезді бұрынғы досы, Джанет Ли Хефлиннің әйелі және Мэри Астор жанашыр жезөкше рөлінде ойнады. Зиннеманн «Зорлық актісін» өзінің «не қалайтынын және оны қалай іске асыруға болатынын білгенде өзін жақсы сезінген» алғашқы жобасы деп санады. Өндіріс барысында ол Гари Купермен жақын қарым-қатынас орнатып, қартайған актерді көптеген жақын планға түсірді, олар оның терлегенін және тіпті экранда жылағанын көрсетті. Сценарист Карл Форман «Жоғары түскі» фильмінің сенатор Джозеф Маккартидің коммунистерге қарсы өшпендігінің аллегориясы болуын көздеген. Алайда, Зиннеманн бұған келіспей, өмірінің соңына таман фильмдегі мәселелер, оның пікірінше, кеңірек, көбінесе ар-ұждан және тәуелсіз, келісімсіз батылдық туралы болды. Ол былай деді: «Менің ойымша, «Жоғары түскі» – бұл «вестерн» емес, ол жай ғана Ескі Батыста орын алады». Киносыншы Стивен Принс Кейн кейіпкерінің шын мәнінде Зиннеманнның өзін бейнелейтінін болжайды, ол көкжиекте жақын арада қауіп төндіретін атмосфераны, жақын арада келетін кісі өлтірушілер тобының бейнесімен бейнеленген ықтимал «фашизмнен» қорқыныш туғызуға тырысты. Зиннеманн өзінің көптеген фильмдерінің жалпы контексін былай түсіндірді: «Бүгінгі күні ең маңызды нәрселердің бірі – біздің өркениетімізді сақтап қалуға тырысу». Зиннеманн фильмнің тақырыбын және оның қазіргі заманға қатысын түсіндірді:

«Той мүшесі» (1952) пьесасын экрандастыру үшін Зиннеманн фильмнің 12 жасар басты кейіпкері ретінде Джули Харристі таңдады, бірақ ол кезде ол 26 жаста еді. Екі жыл бұрын Харрис Бродвейде Этель Уотерс пен Брэндон де Уайльд сияқты екі басқа жетекші актер сияқты рөлді жасады. Зиннеманнның келесі фильмі, Джеймс Джонстың романы бойынша түсірілген «Бұл жерден мәңгілікке» (1953) 13 «Оскар» сыйлығына ұсынылып, 8 сыйлықты жеңіп алды, соның ішінде «Үздік фильм» және «Үздік режиссер». Зиннеманн продюсер Гарри Конмен Монтгомери Клифтті Превитт рөлінде таңдауға қатты күресті, бірақ танымалдылығының төмендеген кезеңінде болған Франк Синатра Зиннеманнның қалауына қарсы «Маджио» рөлінде өзін таңдады. Кейін Синатра «Ең үздік қосалқы актер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Бұл жерден мәңгілікке» фильмінде Дебора Керр, әдетте әдепті және дұрыс рөлдермен танымал, адал әскер әйелі рөлінде ойнады. Донна Рид Монтгомери Клифт кейіпкерінің жезөкшесі және сүйіктісі Альма «Лорин» Берк рөлін ойнады, ол 1953 жылы «Ең үздік қосалқы актриса» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Оклахома!» (1955) фильмінде Роджерс және Хаммерштейн мюзиклінің Зиннеманн нұсқасында кең экранды форматтағы Тодд АО дебют жасады, сондай-ақ фильмнің жас жұлдызы Ширли Джонс та дебют жасады. Бұл сондай-ақ Зиннеманнның Америкаға деген сенімі мен оптимизмін, оның энергиясы мен қуанышын білдірді. 1965 жылы ол 4-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Зиннеманнның тағдыры «Барлық маусымға арналған адаммен» (1966) қайта өзгерді, Роберт Болт өзінің пьесасынан сценарий жазып, Пол Скофилдті сэр Томас Мор ретінде бейнеледі, оны ар-ұжданымен соңғы тағдырына жетелеген адам ретінде көрсетеді. Фильм 6 «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде «Үздік фильм», «Үздік актер» (Скофилд) және «Үздік режиссер» (Зиннеманн үшін бұл екінші «Оскар» сыйлығы болды). Фильм сондай-ақ 5-ші Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты. Осыдан кейін Зиннеманн МГМ үшін «Адамның тағдыры» фильмін түсіруге дайын болды. Алайда, жоба 1969 жылы тоқтатылды, ал студия Зиннеманнды өндіріске жұмсалған 3,5 миллион доллардың кемінде 1 миллион долларын өтеуге жауапкер деп тануға тырысты. Наразылық ретінде Зиннеманн студияға қарсы сотқа шағымданып, келесі фильмін түсіруге төрт жыл кетті.

1970 жылдар

1970 жылдардың басында Зиннеман "Адам тағдыры" фильмінің тоқтатылуынан кейін жұмыссыз қалды; ол бұл жағдайды "кино жасаудағы бір дәуірдің аяқталып, жаңа дәуірдің басталуы, онда заңгерлер мен бухгалтерлер студия басшылары ретінде шоумендерді ығыстыра бастады, ал қол алысу бұрынғыдай қол алысу болмай қалды" деп түсіндірді. "Шакал күнінен" кейін төрт жыл өткен соң "Жулия" (1977) фильмі түсірілді, ол Лиллиан Хеллманның "Пентименто: Портреттер кітабындағы" әңгімесіне негізделген. Фильмде Джейн Фонда жас Хеллман рөлінде, ал Ванесса Редгрейв оның жақын досы Джулия рөлінде ойнады – ол өзінің туған жері мен зор байлығының қауіпсіздігі мен ыңғайлылығынан бас тартып, өмірін Австрияның нацизмге қарсы күресіне арнады, бұл оның үшін өлімге әкеп соқты. Фильм 11 «Оскар» сыйлығына ұсынылып, үш сыйлықты жеңіп алды: «Үздік сценарий» (Алвин Сарджент), «Үздік қосалқы актер» (Джейсон Робардс) және «Үздік қосалқы актриса» (Ванесса Редгрейв), ол «Оскар» салтанатындағы қабылдау сөзінде «ционистік қарапайымдар» деген сөздері үшін шашыраңқы ызылдауларға ұшырады. Зиннеман Фонданың актерлік шеберлігі керемет деп ойлады және ол да «Оскарға» лайық болды деп есептеді. Зиннеман фильмнің сыншылар тарапынан және коммерциялық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырағанын өзінің кино режиссерлігінен кетуіне байланыстырады: "Мен бұл жақсы фильм болды демеймін. Бірақ сын-пикирлерде зор қатыгездік болды. Кейбір адамдар фильмді құлатудан алған ләззат шынымен де жаралы етті".

Соңғы жылдары және өлімі

Зиннеман Голливудтағы жасқа қатысты дискриминацияға қарсы күрескен деп есептеледі. Әңгімеге сәйкес, 1980 жылдары жас Голливуд басшысымен кездесу кезінде Зиннеман өзінің кім екенін білмейтініне таңырқады, тіпті ол төрт рет «Оскар» сыйлығын жеңіп, Голливудтың ең ірі фильмдерін түсіргеніне қарамастан. Жас басшы Зиннеманнан өмірінде не істегенін сұрағанда, ол: «Мәссаған, алдымен сен айт» деп жауап берген екен. Голливудта бұл оқиға «Сен бірінші» деп белгілі және тәжірибелі режиссерлердің жаңа келгендердің олардың туындыларымен таныс еместігін байқағанда жиі еске алынады. Зиннеман жылдар бойы осы әңгімеден бас тартқанын айтты: «Мен осы оқиғаны Билли Уайлдер өзі туралы айтқан деп ойлаймын». Зиннеман 1997 жылдың 14 наурызында Лондон қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол 89 жаста еді. Зиннеманның денесі Кенсал Грин зиратында кремацияланды және күлі зираттан алынды. Оның әйелі 1997 жылдың 18 желтоқсанында дүние салды.

Режиссерлік стилі

Мысалы, "Бұл жерден мәңгілікке" фильмінде ол Пёрл-Харборға жапондықтардың шабуылын бейнелейтін нақты жаңалықтарды қосты, бұл оқиғаны күшейтіп, драмалық әсерін арттырды. Сол сияқты, "A Hatful of Rain" фильмінде Нью-Йорктегі есірткіге тәуелділіктің шынайы жағдайын көрсету үшін деректі фильм стилін пайдаланды. Зиннеман Испания азамат соғысы туралы "Бейірт ат" фильмінде де жаңалықтар кадрларын қолданды. Шарль де Голльді өлтіруге жасалған әрекет туралы саяси триллер "Шакал күні" жаңалықтар стилінде түсірілді, ал "Джулия" кейіпкерлерін екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Парижден Мәскеуге дейінгі кернеулі пойыз сапары сияқты нақты ортаға енгізді. "Аналар тірі қалу үшін" (1938) – ең үздік қысқаметражды фильм үшін академиялық сыйлық. "Халықаралық түсіністікті дамытуға ең үлкен үлес қосқан фильм" үшін "Алтын глобус": "The Search" (1948). Ең үздік қысқаметражды деректі фильм үшін академиялық сыйлық: "Бенджи" (1951). "Жоғарғы түскі" (1952) үшін Нью-Йорк киносыншылары сыйлығы – үздік режиссер. "Оскар" сыйлығы – үздік режиссер, Америка режиссерлер гильдиясы (DGA) сыйлығы – "Бұл жерден мәңгілікке" фильміндегі ең озық режиссерлік жетістіктері үшін (1953). "The Nun's Story" (1959) үшін Нью-Йорк киносыншылары сыйлығы – үздік режиссер. "Оскар" сыйлығы – үздік режиссер, Нью-Йорк киносыншылары сыйлығы – үздік режиссер, Америка режиссерлер гильдиясы (DGA) сыйлығы – ең озық режиссерлік жетістіктері үшін: "Кез келген уақыттағы адам" (1966). Д.У. Гриффит сыйлығы, 1971. Францияның Өнер және әдебиет ордені, 1982. АҚШ Конгресінің өмір бойына жеткен жетістіктері үшін сыйлығы, 1987. Джон Хьюстон сыйлығы, Суретшілер құқықтары қоры, 1994.