Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хиастикалық құрылым немесе хиастикалық үлгі – бұл повестің мотивтері мен басқа да мәтіндік бөлімдерде қолданылатын әдеби тәсіл. Хиастикалық құрылымның мысалы ретінде екі идея, A және B, олардың A' және B' түрленулерімен бірге A,B,B',A' ретінде ұсынылуы мүмкін. Көптеген құрамдас бөліктерді қамтитын хиастикалық құрылымдар кейде "сақиналық құрылымдар", "сақиналық композициялар" немесе өте күрделі хиазм жағдайында "сақина тәрізді композициялар" деп аталады. Бұлар сөздер мен сөйлемдерден мәтіннің ірі бөліктеріне дейін кеңейтілген хиазм ретінде қарастырылуы мүмкін. Мұндай симметриялық үлгілер көне әдебиетте, мысалы, "Илиада" және "Одиссея" дастандарында жиі кездеседі. Классицист Бруно Джентили осы тәсілді "циклдік, дөңгелек немесе "сақина" үлгісі (сақина композициясы)" деп сипаттайды. Бұл жерде композициялық бөлімді бастаған идея оның соңында қайталанады, сондықтан бүкіл мәтін бірдей мазмұндағы материалмен шеңгелделеді. Ал классикалық прозада ғалымдар көбінесе Геродоттың тарихтарында хиастикалық повестік тәсілдерді кездестіреді: Геродот жиі сақина композициясын немесе "эпикалық регрессияны" повесте талқыланған мәселеге қосымша ақпарат беру үшін пайдаланады. Бірінші кезекте оқиға қысқаша айтылады, содан кейін оның алдындағы оқиғалар қажет болғанша кері хронологиялық тәртіппен қарастырылады; осы сәтте повес өз бағытын өзгертіп, негізгі желідегі оқиғаға қайта оралуға дейін хронологиялық тәртіппен алға жылжиды. Әртүрлі хиастикалық құрылымдар Еврей Киелі кітабында, Жаңа өсиетте, Мормон кітабында және Құранда да кездеседі.
Chiastic structure, or chiastic pattern, is a literary technique in narrative motifs and other textual passages. An example of chiastic structure would be two ideas, A and B, together with variants A' and B', being presented as A,B,B',A'. Chiastic structures that involve more components are sometimes called "ring structures", "ring compositions", or, in cases of very ambitious chiasmus, "onion ring compositions". These may be regarded as chiasmus scaled up from words and clauses to larger segments of text. These often symmetrical patterns are commonly found in ancient literature such as the epic poetry of the Iliad and the Odyssey. Classicist Bruno Gentili describes this technique as "the cyclical, circular, or 'ring' pattern (ring composition). Here the idea that introduced a compositional section is repeated at its conclusion, so that the whole passage is framed by material of identical content". Meanwhile, in classical prose, scholars often find chiastic narrative techniques in the Histories of Herodotus:
Herodotus frequently uses ring composition or 'epic regression' as a way of supplying background information for something discussed in the narrative. First an event is mentioned briefly, then its precedents are reviewed in reverse chronological order as far back as necessary; at that point the narrative reverses itself and moves forward in chronological order until the event in the main narrative line is reached again. Various chiastic structures are also seen in the Hebrew Bible, the New Testament, the Book of Mormon, and the Quran.
Этимология
Хиастикалық термин 17 ғасырдың ортасында пайда болған хиазм терминінен туындайды, ол ұғымдардың немесе сөздердің кері ретпен қайталанатын айқын қиылысқан орналасуын білдіреді. Хиазм грек сөзі – khiazein-нен шыққан, ол сөз "khi" әрпімен белгіленеді. "Khi"-ден "хи" пайда болды. "Хи" – X пішініндегідей, бір-бірін кесіп өтетін екі сызықтан тұрады. Жоғарыдағы сол жақтан басталатын сызық төмен қарай түсіп, төмендегі оң жаққа жетеді, және керісінше. Егер осы сызықтарды ұғымдар ретінде қарастырсақ, алғаш келген А ұғымы соңында да болады, ал А-дан кейін келген В ұғымы А-дан бұрын келеді. Егер басқа ұғымдарды көрсететін сызықтар қосылса, онда көбірек ұғымдарды қамтитын хиастикалық құрылым пайда болады.
The term chiastic derives from the mid 17th century term chiasmus, which refers to a crosswise arrangement of concepts or words that are repeated in reverse order. Chiasmus derives from the Greek word khiasmos, a word that is khiazein, marked with the letter khi. From khi comes chi. Chi is made up of two lines crossing each other as in the shape of an X. The line that starts leftmost on top, comes down, and is rightmost on the bottom, and vice versa. If one thinks of the lines as concepts, one sees that concept A, which comes first, is also last, and concept B, which comes after A, comes before A. If one adds in more lines representing other concepts, one gets a chiastic structure with more concepts.
Мемоникалық құрылғы
Ауызша әдебиет, әсіресе, хиастикалық құрылымға бай, бұл жаттауға және ауызша орындауға көмектесуі мүмкін. Мысалы, Седрик Уитман Гомердің "Илиада" және "Одиссея" шығармаларында "таңғажайып виртуоздықпен" жасалған хиастикалық үлгілерді анықтады, олар бір уақытта эстетикалық және есте сақтау функцияларын атқарады, соның арқасында ауызша ақын өнер туындысының негізгі құрылымын орындау кезінде оңай еске түсіре алады. Стив Рис Гомердің "Одиссеясында" бірнеше күрделі сақина тәрізді композицияларды көрсетті және олардың эстетикалық және есте сақтау функцияларын бірнеше Оңтүстік славян халық әндерімен салыстырды.
Oral literature is especially rich in chiastic structure, possibly as an aid to memorization and oral performance. In Homer's Iliad and Odyssey, for instance, Cedric Whitman finds chiastic patterns "of the most amazing virtuosity" that simultaneously perform both aesthetic and mnemonic functions, permitting the oral poet easily to recall the basic structure of the composition during performances. Steve Reece has demonstrated several ambitious ring compositions in Homer's Odyssey and compared their aesthetic and mnemonic functions with those of several South Slavic songs.
Даниял кітабы
1986 жылы Уильям Х. Ши Даниял кітабы екі есе қайтымды хиазм құрылымынан тұрады деп ұсынды. Ол кітаптың арамей және еврей тілдерінде жазылуы хиастикалық құрылымды күшейтеді деп сарптады. Бірінші хиазм 2-7 тарауларда арамей тілінде АБС-КБА үлгісімен жазылған. Екінші хиазм 8-12 тарауларда еврей тілінде, сондай-ақ АБС-КБА үлгісін қолданады. Дегенмен, Ши оны "D" деп көрсетеді, бұл үлгінің ортасындағы үзіліс.
In 1986, William H. Shea proposed that the Book of Daniel is composed of a double chiasm. He argued that the chiastic structure is emphasized by the two languages that the book is written in: Aramaic and Hebrew. The first chiasm is written in Aramaic from chapters 2 7 following an ABC CBA pattern. The second chiasm is in Hebrew from chapters 8–12, also using the ABC CBA pattern. However, Shea represents as "D", a break in the center of the pattern.
Христиандық келісімде қолданылуы
Форма сыншысы Нильс Лунд христиандық Жаңа өсиетте яһуди және классикалық жазу үлгілерін, соның ішінде шиастикалық құрылымдардың кеңінен қолданылуын мойындады.
Form critic Nils Lund acknowledged Jewish and classical patterns of writing in the Christian Testament, including the use of chiastic structures throughout.