Кіріспе

Ерис (грекше: Ἔρις, "Тартыс") - гректердің талас-тартыс және келіспеушілік құдайы. Оның римдік баламасы - Дискордия, бұл сонымен бір мағынаны білдіреді. Еристің грек тіліндегі қарсы тұратыны - Хармония, ал римдік әріптесі - Конкордия, бірақ ол римдік Викторияның баламасы Никеге де қарсы тұрады деп сипатталады. Гомер оны римдік баламасы Беллона болған соғыс құдайы Эньомен теңестірген. Кішкентай планета Ерис осы құдайдың құрметіне аталған. Оның ежелгі Грецияда ешқандай ғибадатханасы болған жоқ және ол негізінен бейнеленген тұлға ретінде танылады, Гомердің және көптеген кейінгі шығармаларында осылай көрінеді.

Этимология

Эрис этимологиясы нақты емес; «көтеру, қимылдату, ояту» мағынасындағы ὀρίνειν orínein етістігімен және Эриниес (Ἐρινύες) деген жеке есіммен байланысты болу мүмкіндігі қарастырылған. Р. С. П. Бикес бұл түсіндірулерді қабылдамай, грек тіліне дейінгі шығу тегін ұсынған.

Рим мифологиясында

Дискордия, Эристің римдік баламасы, осыған ұқсас талас-тартыс пен келіспеушіліктерді бейнелейді. Дискордия грек құдайының негізгі мәнін бөліскенмен, ерекше римдік ерекшеліктері мен аңыздарына ие. Рим мифологиясында Дискордия көбінесе хаос пен жанжалдың тұлғасы ретінде бейнеленеді, ол қоғамдағы тәртіп пен үйлесімді бұза алатын күштерді көрсетеді. Ол әдетте келіспеушілік және қақтығыс ұғымдарымен байланысты, сонымен қатар әлеуметтік бірлік пен ынтымақтың жойылуын символдайды. Вергилий Дискордияны грек Эрисіне ұқсас деп сипаттайды. Гомерден кейін ол «Энеида» дастанында Марс, Беллона және Фуриялармен бірге кездеседі. Көбінесе грек үлгісі бойынша, ол Нокстың қызы және Марстың қарындасы ретінде суреттеледі; алайда, басқа дереккөздер оны Немезистің қарындасы және «Марстың серігі» ретінде көрсетеді. Энний өзінің «Анналдарында» оны «әскери плащ киген бойжеткен, тозақтық денемен туған, су мен от, ауа мен ауыр жермен тең дәрежеде» деп сипаттайды. Рим мифологиясында Дискордия жиі махаббат пен бәсекелестік туралы әртүрлі әңгімелермен байланысты. Ол дәстүр бойынша басқа римдік құдайлар сияқты жұбайлары немесе жақындары жоқ, бірақ қызғаныш, мақсаттанушылық немесе адалдықтан туындаған жанжалдар туралы әңгімелерде оның ықпалы байқалады. Дискордияның қатысуы шиеленісті күшейтеді және келіспеушіліктің өрбуіне ықпал етеді, соның салдарынан өлім-жұлым мен құдайлар үшін де ауыр жағдайлар туындайды. Бұл туралы ең танымал мысал – гректердің Паристің үкімі туралы айтуы. Дискордия мифологиясының ерекше бір жағы – оның ежелгі Римнің саяси және әлеуметтік өміріндегі рөлі. Ол саяси тұрақсыздық немесе көтеріліс кезінде шақырылып, қоғамдағы дүрбелең мен бөліністің символы ретінде танылды. Принципиа Дискордияда жасалған Эрис тұжырымы Роберт Ши мен Роберт Антон Уилсонның 1975 жылы жарық көрген «The Illuminatus!» ғылыми-фантастикалық трилогиясында қолданылып, дамытылды (онда Principia Discordia кейіпкерлері де кездеседі). Бұл шығармада Эрис маңызды кейіпкер болып табылады. 2006 жылы грек құдайының құрметіне ашылған кіші планетаға Эрис деген ат берілді. 2019 жылы Жаңа Зеландиядағы Ichneutica eris көбелегіне Эрис есімі берілді.