Кіріспе
Horseshoes ойыны – газон ойындары санатындағы шеберлік ойыны. Бұл ойын екі адам (немесе екі адамнан тұратын екі команда) арасында төрт ат жегісі мен екі лақтыру нысанасын (сайыс) пайдалана отырып, газон немесе құм қорап аймағында ойналады. Ойыншылар кезекпен жерге орнатылған нысанаға ат жегісін лақтырады, олар дәстүрлі түрде 40 фут (12 метр) қашықтықта орналастырылады. Қазіргі заманғы ойындарда нақты ат жегісінен екі есе үлкен U пішінді таған қолданылады.
the game
Horseshoes is a lawn game played between two people (or two teams of two people) using four horseshoes and two throwing targets (stakes) set in a lawn or sandbox area. The game is played by the players alternating turns tossing horseshoes at stakes in the ground, which are traditionally placed 40 feet (12 m) apart. Modern games use a more stylized U shaped bar, about twice the size of an actual horseshoe.
NHPA атқыштар ойынының ресми ережелері
Ұлттық атқыштар қауымдастығы (NHPA), атқыштар спортының басқару органы, өз веб-сайтында ойын ережелері мен талаптарын ұстап тұрады. Олар ойын стилін, екі ең көп қолданылатын есептеу әдісін (жою және барлық ұпайды санау), қабылданатын жабдықтарды, сондай-ақ даланың нақты талаптарын, турнирлер мен лига жарыстарын ұйымдастырудың қосымша тәсілдерін көрсетеді.
Ойын стилі
Ойын кім бірінші тастайтынын анықтау үшін жылқы табанымен лақтыру арқылы басталады. Лақтырудың жеңімпазы екі жылқы табанын – біреуден кейін біреуін – қарсы тіреуге лақтырады, содан кейін екінші ойыншы екі жылқы табанын – тағы да біреуден кейін біреуін – өз тіреуіне лақтырады. Ұпай саналғаннан кейін келесі раунд кері тәртіппен немесе бастапқы тіреуге қайта лақтыру арқылы өтеді. Ойын бір ойыншы кем дегенде 15 ұпай жинағанша, көбінесе раунд соңында 21 ұпайға дейін жалғасады. NHPA санкциялаған ойындар әдетте 30, 40 немесе 50 ұпайға немесе 30, 40 немесе 50 табанына дейін өтеді. Жылқы табандары пластиктен немесе металдан жасалуы мүмкін.
Нәрселеу
Ат астынан ойнағанда, ұпай жинаудың екі жолы бар: «сақина» тастау немесе тікқарамалдағы ат астынан ойнатуға ең жақын тастау. «Сақина» – тікқарамалды толық қоршап тасталған ат астынан ойнату. Дауларды шешу үшін тік жиекті ат астынан ойнатудың екі шетіндегі «өкше тіреуіштеріне» тигізіп тексеретін болады. Егер тік жиек тікқарамалды ешқандай жерде тигізбесе, тастау «сақина» деп есептеледі. Бір ойыншы екі аяқкиімді бір кезекпен бір ойын алаңына тастайды, содан кейін екінші ойыншы тастайды. Бұл ресми түрде «иннинг» деп аталады. Әдетте, бір иннингте ұпай жинауға тек бір ойыншы ғана мүмкіндік алады, бірақ кейбір лигалар мен турнирлерде «барлық ұпайларды санау» жүйесі қолданылады, онда әр иннингтегі барлық ұпайлар есептеледі. Егер ат астынан ойнату «сақина» болмаса, бірақ тікқарамалға жақын тоқтаса, онда ол бір ұпайға ие болады (балама ұпай санау әдістері ат астынан ойнату тікқарамалға сүйенсе, екі ұпай береді. «Сүйеніш» деп те аталады). Егер бір ойыншының екі ат астынан ойнатуы қарсыласының ат астынан ойнатуынан жақын болса, екі ұпай беріледі. «Сақина» үш ұпайға ие. Егер бір «сақина» және жақын ат астынан ойнату болса, екі ат астынан ойнату да есептеліп, жалпы сома төрт ұпайды құрайды. Егер ойыншы екі «сақина» тастаса, ол алты ұпай алады. Егер әр ойыншы бір «сақина» тастаса, «сақиналар» өшіріледі және ұпайлар есептелмейді. Егер бір ойыншы екі «сақина» тастаса, ал қарсыласы бір «сақина» тастаса, екі «сақина» тастаған ойыншы үш ұпай алады. Бұл әдетте «екі өлген және үш» немесе «үш сақина, үш» деп аталады. Мұндай жағдайлар «өлген сақиналар» деп аталады және құмыра/сақинаның орташа көрсеткішіне әлі де есептеледі. Аяқ жақтағы ойындар кез келген ұпай санына дейін ойналуы мүмкін, бірақ көбінесе 21 ұпайға дейін, 2 ұпаймен жеңіске жетеді. Санкцияланған көптеген турнирлерде мүгедектер тобы 50 аяқкиімдік ойынды өткізеді, ең көп ұпай жинаған жеңеді. Егер теңдік болса, ойыншылар қосымша екі иннинг (кезекпен тастау) тастайды, теңдік бұзылғанша. Чемпионат тобы немесе мүгедек емес тобы 40 ұпайға дейін тастайды, аяқкиімнің санына қарамастан. Әуесқойлық ойындардағы жеке ұпайлар аяқкиімнің кез келген бөлігінен тікқарамалдың ең жақын бөлігіне дейін 6 дюйм немесе одан аз болуы керек. Сондай-ақ, ойынды жеңуге болмайды, егер қарсылас ойыншы аяқкиім тастағанда, қарсыласының аяқкиіміне тиіп, қарсыластың жеңіске жетуіне себеп болса. Ойынның жеңімпазы өз ұпайларын есепке алатын ат астынан ойнатуды тастау керек. Мысалы: Егер бір ойыншының 10 ұпайы болса және қарсыласының 8 ұпайы болса, ал 10 ұпайға ие ойыншы ат астынан ойнатуды тастап, қарсыласының аяқкиіміне тиіп, «сақина» жасаса, қарсылас жалпы 11 ұпайға 3 ұпай алады, бірақ екі ұпай ережесіне байланысты ойынды жеңе алмайды. Егер ойыншының 9 ұпайы болса және қарсыласының 8 ұпайы болса, ал 9 ұпайға ие ойыншы ат астынан ойнатуды тастап, қарсыласының аяқкиіміне тиіп, «сақина» жасаса, қарсылас 3 ұпай жинауға болмайды, өйткені жеңімпаздық ұпайға олар өздері тастау керек. Алайда қарсылас екі ұпай алады, сонда олардың жалпы ұпай саны 10-ға жетеді. Бұл ұпай санау жүйесі «Жақындық тек ат астынан ойнатуда ғана есептеледі» немесе «Жақындық тек ат астынан ойнатуда және қол гранаталарында ғана есептеледі» деген танымал сөз тіркесін тудырады.
Тарих
Аттың ілгісі мен квит ойындары тығыз байланысты. ХХ ғасырдың басында аттың ілгісін қалай ойнау керектігі туралы жалпы келісім болды, бірақ егжей-тегжейлі айырмашылықтар кездесетін. Аттың ілгісінен жекпе-жекті ұйымдастырушылар жергілікті газеттерде өз ережелерін жариялаған. Қазіргі заманғы ойыннан ең басты айырмашылық – орталық тіреуіш, яғни қақпақ, тек жерден шығып тұрған. Аттың ілгісі нағыз аттың ілгісінен жасалған, көбінесе дөңгелек пішіндес, ал квиттердегідей, ойыншылардың күтімі – ілгіктің айналасына түсіп, сол жерде қалу болған, кейбіреулері ілгішке тимеу керектігін талап еткен. 1907 жылғы «Әлем чемпионатында» қақпақтан 2 фут (1 метр) қашықтықта қалған ілгіштер бұзушылық деп есептелген, және ойыншыға жарты ұпайдан айырылған. Егер ойыншының ілгіші қарсыласының ілгішіне қарағанда қақпаққа жақын болса, ол бір немесе екі ұпай алатын. «Рингкер» бес ұпай, ал «линер» үш ұпай берген. Егер ойыншы қарсыласының «рингкерін» өзінің ілгішімен жауып немесе астынан өткізсе, он ұпай қосымша берілетін, бұл 2 дюймдік қақпақпен қиын жетістік еді. Егер ойыншы қарсыласының екі «рингкерін» өзінің «рингкерімен» жауып қойса, он бес ұпай, ал екі «рингкер» екі «рингкерді» жауып қойса, жиырма бір ұпай берілетін. «Линерді» «линермен» немесе «линерді» «рингкермен» жауып қоюға да ұқсас сыйлықтар қарастырылған. 1920 жылы Чикаго аттың ілгісі турнирінде қақпақтың жерден жоғары тұруы талап етілді. Ілгіш қақпақтан 2 фут қашықтықта болса да, бұзылған деп есептелмейтін, бірақ ойыншыға ұпай қосылмайтын. Қақпаққа тигенде жерге түскен «рингкер» мен басқа тәсілмен айналған «скретч рингкер» арасында айырмашылық жасалды. Олар тиісінше бес және үш ұпай берген. «Линерлер» де үш ұпайға бағаланған. Қарсыластың ілгішін жауып қою үшін қосымша ұпай берілмеген. 1925 жылы жергілікті газеттер ұлттық турнирде қолданылатын ережелерді келтірді, «ұлттық қауымдастық 1925 жылдың 1 қаңтарында қабылдаған». Қашықтық 40 фут болды және тіреуіш жоғары қарады. Ұпай санау қазіргідей болды, бұзылу ұпайлары, жауып қою үшін бонустар немесе «линерлерге» ерекше назар болған жоқ. Тіпті соңғы жылдары да жергілікті ережелер сақталды. Бір жарыста айтылғандай, «линер» бір немесе екі ұпайға бағаланатыны үй командасының шешіміне байланысты». NHPA жетістікке жеткенімен, әлі де саябақты тауып, қақпақтарды шамамен он үш қадам қашықтыққа орнатып, қоңырау естілгеннен кейін басқалардың келуін күтетіндер бар. 1940 жылдары президент Гарри Трумэн Ақ үйге аттың ілгісі алаңын салдырды. 1946 жылы аттың ілгісі бойынша чемпион Джимми Риск өзінің шеберлігін Трумэн мен адмирал Честер В. Нимицке көрсетті. 1989 жылы президент Джордж Буш бұл алаңды қайта жаңартып құрды. Буш ойынның жанкүйеріне айналды және Ақ үйдің қызметкерлерімен, отбасы мүшелерімен және әкімшілік қызметкерлерімен турнирлер өткізді. Буш сондай-ақ, Елизавета II және Ресей президенті Борис Ельцин сияқты шетелдік қонақтарға ойынды көрсетті.