Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаштан жасалған сусын ыдысы
Wooden drinking vessel
Мазер – тұтқасы жоқ, кең аузы немесе жасық пішіндес ағаштан жасалған сусын ыдысы. Оның кең, жазық табаны және ішкі жағының ортасындағы дөңгелек бөлігі болады, бұл бөлік техникалық тұрғыда "баспа" немесе "дөңгелек" деп аталады. Мазерлер қарапайым, толығымен ағаштан жасалған түрлерінен, күміс немесе күміс жалатылған металлмен әшекейленгендеріне дейін әртүрлі болады. Оларды жасау үшін тығыз, су өткізбейтін клен ("мазер" – клен ағашының ескі атауы), бук және жаңғақ сияқты ағаштар қолданылады. Мазерлер Солтүстік Еуропаның ортағасырлық дәстүрін көрсетеді және көбінесе 11-шы (немесе одан ертерек) ғасырдан 16-шы ғасырға дейінгі кезеңге жатады.
A mazer is a special type of wooden drinking vessel, a wide cup or shallow bowl without handles, with a broad flat foot and a knob or boss in the centre of the inside, known technically as the "print" or "boss". Mazers vary from simple pieces all in wood to those ornamented with metalwork, often in silver or silver gilt. They use dense impervious woods such as maple ("mazer" is an obsolete name for the maple tree), beech and walnut. They represent a north European medieval tradition, and mostly date from the 11th (or earlier) to the 16th centuries.
Этимология
Mazer сөзінің бір түрі көне ағылшын тілінде болған болуы мүмкін, бірақ мұны растайтын дәлелдер аз. (Оксфорд ағылшын сөздігі, мысалы, бұл сөз Мазерфилд атты жер-намада кездесетінін болжайды, алайда оның этимологиясы белгісіз.) Қазіргі ағылшын сөзі орта ағылшын тіліндегі mazer (және оның әртүрлі жазылулары) сөзінен туындаған; бұл сөз англо-норманд тілінен, көне француз диалектісінен алынған. Орта ағылшын немесе англо-норманд тілі валли тіліне masarn ("күлтегін, сикомор") және dysgl masarn ("мазер ыдысы") сөздерін берген. Көне француз сөзі mazre және оның түрлері өз кезегінде неміс тілінен шыққан, сондықтан бұл сөздің жалпы герман тілінде болғаны анық, оны *masuraz деп қайта құрастыруға болады. Батыс герман тілдерінде ол көне саксон тілінде masur ("ісіну") және көне жоғарғы неміс тілінде masar ("ағаш түйіні немесе ісігі") түрінде кездеседі, ал кейінірек орта ғасырларда орта голланд тілінде māser ("ағаш түйіні немесе ісігі", әсіресе күлтерек), орта төменгі неміс тілінде māser ("құйрылған ағаш"), орта жоғарғы неміс тілінде maser ("құйрылған ағаш, күлтерек және басқа да ағаштардағы өскіндер, құйрылған ағаштан жасалған ішетін ыдыс") болып табылады. Солтүстік герман тілдерінде ол ескі исланд тілінде mǫsurr ("күлтерек ағашы, құйрылған ағаш") – оның ішінде mǫsurr skál ("күлтерек ыдысы") – және швед тілінде masur ("құйрылған ағаш") түрінде кездеседі.
A form of the word mazer may have existed in Old English, but the evidence for this is slight. (The Oxford English Dictionary records speculation, for example, that the word occurs in the place name Maserfield whose etymology is, however, uncertain.) The modern English word instead derived from Middle English mazer (and its variant spellings); this word was borrowed from Anglo Norman, a dialect of Old French. Middle English or Anglo Norman also gave the word to Welsh, as masarn ('maple, sycamore') and dysgl masarn ('mazer bowl'). The Old French word mazre and its variants in turn derive from German, and it is clear that the word must have existed in Common Germanic, where it can be reconstructed as *masuraz. In the West Germanic languages it is found as Old Saxon masur ('swelling') and Old High German masar ('knot or swelling of a tree'), and later in the Middle Ages as Middle Dutch māser ('knot or swelling of a tree', especially a maple), Middle Low German māser ('curly grained wood'), Middle High German maser ('curly grained wood, excrescence on the maple and other trees, drinking cup made of curly grained wood'). In the North Germanic languages it appears as Old Icelandic mǫsurr ('maple tree, veined wood') — including in the form mǫsurr skál ('maplewood vessel') — and Swedish masur ('curly grained wood').
Сипаттама
Жер бетінде сақталған мысалдар әдетте ең қымбат, күміспен жасалған үлкен таушамалар болып табылады, бірақ кейбір археологиялық қазбалар сол кездегі ең көп таралған қарапайым ағаш мазерлерді тапқан. "Мэри Роуз" кемесі – топтап табылған мысал, ал Нантеос кубогы – жалғыз сақталған нұсқа. Олардың диаметрі әдетте бес пен он бір дюйм арасында болады. Ағаш қақпақтары бар, кейде металл тұтқасы бар үлгілер де кездеседі, мысалы, Буте мазері немесе Британ мұражайындағы фламандтық және неміс мазерлері. Сыртқы жағында, бірақ көбінесе металл шеңбердің ішкі жағында діни немесе қуанышпен байланысты жазулар болады, ал өрнектер көбінесе мүсінделген немесе ойылған бедермен, кейде де қымбат тастармен әшекейленген. Буте мазері – ең күрделі сақталған үлгілердің бірі, оның негізінен көтерілген үш өлшемді жатқан арыстан мен айналасындағы эмальдалған гербтер бар. Босқа (boss) әдетте әулиелер, діни IHS монограммасы және геральдикалық маңызы бар жануарлар бейнеленген. Көптеген металл бөліктер, мазер босқаларына ұқсас, қазба жұмыстарынан табылған. Йорк соборынан табылған мысал, одан ішкендердің барлығына тазару тозағынан 40 күн кешірімділік береді. Кейінгі үлгілер сабаққа орнатылған, мүмкін, жабық келіштердің стилін көшірген. 1550 жылдан бастап кейбірлері ішінара ағаштан жасалған таззаларға ұқсайды. Кейінгі мазерлерде дөңгелек пен аяқ арасында металл бағаналар болған, сияқты Буте мазеріне қосылған. Негізгі кезең 16 ғасырда аяқталғаннан кейін де үлгілер жасала берді, мүмкін, дәстүрлілікке құрмет көрсету мақсатында. Кейбір заманауи ағаш өңдеушілер мен күміс шеберлері, әсіресе Омар Рамсден, үлгілер жасауды жалғастыруда. Үлкен әшекейленген мазерлер тост айту үшін үстел бойымен берілген, кейбір жабық келіштер сияқты, ал қарапайымдары үй шаруашылығы, кеме немесе монастырь сияқты топтың жеке мүлігі болып саналған, ең жақсы үлгілер жетекші тұлғаларға арналған. Тізімдерден алынған мәліметтерге сүйенсек, көптеген мазерлерге есімдер берілген. Қауымдық шіркеулер мазерлерді мұра етіп алып, оларды "шіркеулік тойларда" және басқа да шіркеулік шараларда қолданған. Әшекейленген мазерлер өсиеттер мен тізімдерде жиі кездеседі және қысқаша сипатталады. 1395 жылы Тичмарш ректоры Джон де Скардебург он екі мазер қалдырды, бұл Англияның Генрих IV қазынасының тізімінде төрт жылдан кейін тіркелгеннен екі есе көп. Бірақ монастырь тізімдерінде ондаған мазерлер болуы мүмкін, соның ішінде 1328 жылы Кентерберидегі Христос шіркеуінің тізіміндегі ерекше 132 мазер. Тізімдерде, әдетте ортағасырлық латын тілінде, олар әртүрлі атаулармен аталады (барлық көпше түрлерде): "ciphi немесе cuppae de mazero немесе de murra, mazeri, cyphi murrae, mazerei, немесе hanaps de mazer (француз тілінде)".
The examples that have been preserved above ground are generally of the most expensive kind, with large mounts in silver, but some archaeological sites have produced quantities of plain wood mazers, which were no doubt the most common at the time. The wreck of the Mary Rose is one example of a group find, and the Nanteos Cup a single survival. They are typically between five and eleven inches in diameter. There are examples with wooden covers, sometimes with a metal handle, such as the Bute Mazer or Flemish and German mazers in the British Museum. On the outside, but generally not the inside of the metal band there is often an inscription, religious, or convivial, and the print was also often decorated with a sculpted or engraved plare, and sometimes a gem. The Bute Mazer is one of the most elaborate to survive, with a three dimensional reclining lion rising from the base, and enamelled coats of arms in a circle around it. Saints, the religious monogram IHS, and animals, often no doubt with heraldic significance, are other common decorations of the boss. Many metal pieces that appear to be mazer bosses have been excavated. An example from York Minster grants an indulgence of 40 days remission from Purgatory for all who drink from it. Later examples may be raised on a stem, perhaps copying the style of covered cups; some from about 1550 onwards are effectively tazzas that are partly in wood. The later mazers sometimes had metal straps between the rim and the foot, as were added to the Bute Mazer. Examples continued to be produced after the main period ended in the 16th century, perhaps with a deliberate sense of traditionalism. Some modern woodturners and silversmiths have continued to produce examples, especially Omar Ramsden. Large ornamented mazers were probably passed around the table for toasts and the like, as some covered cups were, but more ordinary ones may have been regarded as personal within a group such as a household, ship or monastery, with the finer examples likely being reserved for the leading figures. Evidence from inventories suggests many mazers were given names. Parish churches might be bequeathed mazers, and use them at "church ales" and other parish occasions. Decorated mazers are often included and briefly described in wills and inventories. In 1395 John de Scardeburgh, rector of Tichmarsh, left twelve mazers, two more than were recorded in an inventory of the treasure of Henry IV of England four years later. But monastic inventories could include dozens, including an exceptional 132 in an inventory of 1328 at Christ Church, Canterbury. In inventories, normally in medieval Latin, they are called by a variety of names (all the plural forms): "ciphi or cuppae de mazero or de murra, mazeri, cyphi murrae, mazerei, or hanaps de mazer (French).
Тірі қалған мысалдар
Британдық ортағасырлық 60-тан астам мазер сақталған. Англияда сақталған көптеген мысалдар Оксбридж колледждерінде, ливреялық компанияларда, ауруханаларда және орта ғасырларға дейін бар болған басқа да мекемелерде кездеседі. Бай отбасыларда олардың сақталғандары салыстырмалы түрде аз, бірақ сол кездегінің барлығы дерлік оларды иеленген; Буте мазері бұл жағдайда ерекшелік. Оксфордтағы All Souls College-ге әлі де тиесілі, бірақ Ашмолеан мұражайына уақытша берілген мазер 1437 жылы, колледж негізделген кезде, Кенттегі жер иесі Томас Баллардтан сыйға алынған. Колледждегі тағы бір мысал – Кембридждегі Корпус Кристи колледжінің 14 ғасырдың соңына жататын Лебедь мазері, онда лебедь бостан шығып, ыдыстың ішіндегі тіреуге орналасқан. Егер мазер тым толы болса, сұйық тіреуден төмен ағып, аяқтан шығып кетеді, әрине, колледжде тамақтанатын жаңа келгендерге жасалған әдемі әзіл. Кейінгі орта ғасырларда терең ыдыстар мен тар жиектерден қалыңдығы аз ыдыстарға және кең жиектерге көшу байқалды. Британ мұражайындағы Франция немесе Фландриядан алынған, шамамен 15 ғасырдың басында жасалған өте әдемі мысал, өте жұқа ағаштан жасалған ыдысқа және эмальмен қоса, сапалы күміс әшекейлерге ие, бірақ ыдыстың да, қақпақтың да жиегінде металл жоқ, тіпті болған да емес сияқты. Сонымен қатар, "cuir bouilli" саяхаттық қорабы да сақталған. Уотсон мазері – шотландтық тұрған мазерлер тізбегіндегі ең ертегісі, оның бетінде Саутоннан шыққан Дэвид Уотсонның гербі бейнеленген. Химиялық талдау оны 16 ғасырдың басына жатқызады. Ол күміс алтынмен жалатылған күміс лентасы бар, шамалы иілген шамшырақ тәрізді аяғына тіреліп тұратын клен ағашынан жасалған ыдыстан тұрады. Бұл Адам Лейстің жұмысы болуы мүмкін, қазір Эдинбургтағы Шотландия галереясының 5-ші қабатындағы Күміс қазынасының бөлігі болып табылады.
Over 60 British medieval mazers are known to survive. Many of the English survivals were preserved in Oxbridge colleges, livery companies, hospitals and other institutions going back to the Middle Ages. Relatively few have been passed down in wealthy families, though all such at the time would have owned them; the Bute Mazer is an exception here. A mazer still belonging to All Souls College, Oxford, but on loan to the Ashmolean Museum, was donated to the college in 1437, at the time of its foundation by Thomas Ballard, a landowner in Kent. Another example in a college is the late 14th century Swan Mazer of Corpus Christi College, Cambridge, where a swan surmounts a thin column rising from the boss. If the mazer is filled too full, liquid runs down the column and out of the foot, no doubt a trick played on unwary first timers dining at the college. Over the late Middle Ages there is a movement from deep bowls with narrow rims to shallower bowls and much wider rims. A very fine example in the British Museum, from France or Flanders, probably in the early 15th century, has a very thin wooden bowl, and silver mountings of excellent quality, including enamels, but neither the cup nor the cover have metal on the rim, or ever seem to have done so. The cuir bouilli travelling case also survives. The Watson Mazer is the earliest in the sequence of Scottish standing mazers, featuring the coat of arms for David Watson of Saughton. Chemical analysis places it in the early 16th century. It is constructed of a maplewood bowl with a silver gilt band, resting on a silver stem and an inscribed trumpet shaped foot. Possibly the work of Adam Leys, today it is part of the Silver Treasury, level 5 of the Scotland Galleries in Edinburgh.