Кіріспе
Мал ұрлау – тірі мал ұрлау, көбінесе бірден бірнеше мал ұрлануы. Австралияда мұндай ұрлықты көбінесе "дуфинг" деп атайды, ал оны жасаған адамды – "дуффер" дейді. Басқа аймақтарда, әсіресе Квинслендте, бұл практика "подди-доджинг" деп аталады, ал оны жасаған адам – "подди-доджер" деп аталады. Солтүстік Америкада, әсіресе жабайы батыс каубой мәдениетінде, мал ұрлығын "растлинг" деп атайды, ал оған қатысатын адамды – "растлер" дейді.
Cattle raiding is the act of stealing live cattle, often several or many at once. In Australia, such stealing is often referred to as duffing, and the perpetrator as a duffer. In other areas, especially in Queensland, the practice is known as poddy dodging with the perpetrator known as a poddy dodger. In North America, especially in the Wild West cowboy culture, cattle theft is dubbed rustling, while an individual who engages in it is a rustler.
Тарихи ірі қара шабуылы
Мал ұрлау ісі өте көне, алғаш рет жеті мың жыл бұрын куәландырылған және бұл Прото-үнді-еуропалық мәдениетінің ең ежелгі белгілі ерекшеліктерінің бірі болып табылады. Бұл Галлехустың скандинавиялық алтын мүйіздері сияқты артефакттардағы жазуларда, сондай-ақ Ежелгі ирландтық «Таин Бо Куаилнге» («Кулидің мал шабуылы»), Ригведаның панилері, Махабаратадағы мал шабуылы мен мал құтқару оқиғаларында, және Аполлонның малын ұрлаған Гермеске арналған Гомер гимнінде көрініс береді.
Орталық Азия
Балалық шағында түркі-монғол жаулап алушы Тимур және оның аздаған ізбасарлары саяхатшыларға шабуыл жасап, олардан тауар, әсіресе қой, жылқы және ірі қара сияқты жануарларды тонап алыпты. Шамамен 1363 жылы Тимур бір қойшыдан қой ұрлап алуға тырысқанда, екі жебеден жарақаттанды – біреуі оң аяғына, екіншісі оң қолына тиіп, осыдан екі саусағын жоғалтқан. Екі жарақаттың салдарынан ол өмір бойы мүгедек болып қалды. Тимурдың жарақаттары еуропалықтардың арасында оны "Ақсақ Тимур" және "Теймерлан" деп атауына себеп болды.
Ирландия мен Ұлыбритания
Ирландияның Гелл аймағында мал ұрлау, мінез-құлық кодексі бойынша келтірілген әрекеттерге жауап ретінде болсын немесе қиын қыста тұтас руды асыру үшін болсын, ирланд рулары арасындағы соғыстың әдеттегі бір бөлігі еді. Бұл көбінесе ирланд мифологиясынан алынған әңгімелерде көрсетілгендей, мысалы, "Тайн Бо Куа́йлнге" және "Тайн Бо Фли́дхайс" сияқты туындыларда бейнеленген. Ирландия руларының басшылары мен раппарилер мал ұрлауды және ұрлықтан қорғауды ұсынуды, әсіресе 18 ғасырда ағылшын-ирланд жер иелерінің иеліктеріне қарсы, жалғастырды. Шотланд рулары арасындағы соғыстар да көбінесе ұқсас себептермен болды. 17 және 18 ғасырларда көптеген шотланд руларының басшылары төмендіктердің мал бақтарында заңсыз күзеттік қызмет көрсетіп, оларға қорғау ақысын алды. Осы ақшаға арқасында Highland Chiefs та өз рулары мен шаруаларын асырады. Басшылардың күзетімен қамтылған малдан ұрланған мал қайтарылып алынды немесе толық құны өтелді. Шекаралық рейдерлердің мал ұрлауы ағылшын-шотланд шекарасының екі жағында да көп ғасырлар бойы үлкен мәселе болды.
Американың көне батысы
Америка шекарасында мал ұрлығы ауыр қылмыс саналды және кейбір жағдайларда ұрыларды дарға асу немесе атып өлтіруге әкеп соқты. Мексика мен АҚШ арасындағы шиеленістің бір себебі, Мексика-Америка соғысына (1846–1848) дейінгі жылдары, шекараның солтүстігінен американдықтардың малға жиі шабуыл жасауы болды. Мексика тәуелсіздік алғаннан кейін әскери және дипломатиялық қабілеті төмендеді, бұл елдің солтүстік жартысын апачи, команчи және навахо тайпаларына осал қылды. Бұл тайпалар, әсіресе команчилер, Мексиканың әлсіздігін пайдаланып, жүздеген шақырым тереңдікте мал ұрлауға бағытталған ірі шабуылдар жасады, малды өздеріне пайдалану үшін және Техас пен АҚШ-та кеңейіп келе жатқан нарыққа жеткізу үшін ұрлады. Бұл шабуылдар мыңдаған адамның өмірін қиды және Мексиканың солтүстігін қиратты. 1846 жылы американдық әскерлер Мексиканың солтүстігіне кіргенде, халықтың рухы құлаған және азаматтардың аз қарсылығын байқады. Мексикалық мал ұрылары Америка Азамат соғысы (1861–1865) кезінде маңызды мәселе болды; Мексика үкіметі осы әдетті қолдады деген айыптамалар таралды. Американдық мал ұрылары да шекарадан Мексика малын ұрлап әкелді. Жаңа туған буыршықтарды белгілемеу ұрлыққа мүмкіндік жасады. Мұрағатталған мал ұрлығына байланысты дау 1892 жылғы Вайоминг штатындағы Джонсон округі соғысының басты мәселесі болды. Ашық жайылымнан қоршалған жайылымға көшу Солтүстік Америкада мал ұрлығын біртіндеп азайтты. 20-шы ғасырда, «қала маңындағы мал ұрлығы» деп аталатын құбылыс кеңінен таралды, онда ұрылар малды анестезиялап, тікелей аукционға алып кетеді. Бұл көбінесе түнде болады, құқық қорғау органдарына қиындық туғызады, өйткені өте ірі шаруашылықтарда малдың жоғалуын байқау және хабарлау бірнеше күнге созылуы мүмкін. Сотталғандар сирек кездеседі, тіпті жоққа шығарылады.
Чили мен Аргентина
Мал ұрлау 19 ғасырдың соңында Аргентинада маңызды мәселеге айналды. Мал ұрлығы кезінде ұрланған малдар «Чилиліктер жолы» арқылы Анды тауларын өте Чилиге жеткізіліп, онда алкогольдік ішімдіктер мен қару-жараққа саудаланып алынды. Бороано және Ранкель халықтары сияқты бірнеше үнді тайпалары мен заңнан тыс адамдар, сондай-ақ Пинчера ағайындылары Аргентинаның оңтүстік шекарасында мал іздеумен айналысты. Мал ұрлығын болдырмау үшін Аргентина үкіметі 1870 жылдары Занья-де-Альсина деп аталатын бекініс жүйесін салды. 1870 жылдардағы «Шөлді жаулау» әскери науқандарынан кейін және 1881 жылғы Чили мен Аргентина арасындағы шекара шартымен бекітілген Патагонияның бөлінуінен кейін көптеген мал ұрлығы тоқтатылды. Мапуче тайпасының басшысы Маниль Чили президенті Мануэль Монтка жазған хатында мапуче күмісін іздеу үшін қабірлерді тонау, мапуче үйлерін өртеу және жаңа құрылған провинцияда мапучелерге жасалған басқа да зұлматтарды айыптады. Маниль сондай-ақ интендант Виллалон кон Салбоны мал ұрлығы арқылы байығанын мәлімдеді. Чили ардагерлерінің Тынық мұхиты соғысынан оралуы Чили армиясының Арауканияны басып алу кезіндегі мапуче қарсылығын жаншуымен бірге болды (1861–1883). Бұл бандиттер мен соғыстан қайтқан ардагерлерге жаңа ашылған Араукания аумағына көшіп келуге мүмкіндік берді, нәтижесінде зорлық-зомбылық күрт өсті, ал Чили-мапуче соғысынан жазылып жатқан аймақта жағдай нашарлады. Арауканияға көшіп келген қарақшылар жер аударылған мапучелермен бірігіп, мал ұрлығын негізгі қызметтеріне айналдырды. Мал ұрлығының салдарынан көптеген адамдар қаза тапты, мысалы, 2001 жылдың 12 наурызындағы Муркутво ауданындағы Маракует тайпалары арасындағы шабуыл, оны Покоттар жасады деген күдік бар.
Судан
Диңка және Нуер тайпалары арасында жайылымдар мен мал ұрлау салдарынан қақтығыстар болып тұрады, олар мал жаю үшін бақталасып жатыр. Ірі қара мал ұрлау Оңтүстік Суданның ауылдық аймақтарындағы маңызды мәселе. 2011 жылдың тамызында Жонглей штатында малға жасалған шабуылдар салдарынан шамамен 600 адам қаза тапты. Ал 2012 жылдың қаңтарында мал ұрлауға байланысты туған этникалық қақтығыстар 2000-нан 3000-ға дейін адамның өмірін қиып, Пибор маңындағы аймақта 34 500-ге жуық адамды қоныстан аударды.
Батыс Африка
Нигерияда мал ұрлығы жиі кездеседі.
Израиль
Қой, ешкі, сиыр ұрлығы, сондай-ақ тракторлар мен суару жабдықтарының ұрлануы Израильдегі шаруалардың кездесетін ең қиын мәселелердің бірі болып табылады. Елдің солтүстігінде жылына шамамен 400 дерек тіркеледі, ал оңтүстікте шаруалар ахуалды «Жабайы Батысқа» теңейді. Олар жыл сайын миллиондаған шекел көлемінде шығынға ұшырайды. Ұрланған малдың басым бөлігі Батыс жағалауға апарылып, жылдам сойылып, содан кейін Израильге заңсыз жолмен қайтарылады, онда оны білмейтін тұтынушыларға ет сататын дүкендер сатып алады.