Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Маоридің орындау өнері
Māori performing art
Капа хака – маоридің қимыл-әрекет әндері мен оларды орындайтын топтарды атау. Бұл тіркес «топ» (капа) және «би» (хака) деп аударылады. Капа хака – маори халқы үшін өзінің мұрасын және мәдени полинезиялық өзін-өзі тануын ән мен би арқылы білдірудің маңызды жолы. Қазіргі заманғы капа хаканың тамыры еуропалықтар келгенге дейінгі дәуірге дейін жетеді, онда маори өнерінің дәстүрлі түрлері қалыптасқан: хака, мау ракау (қару қолдану), пои (би өнері – арқанға немесе жіпке бекітілген шар) және мотеатеа (дәстүрлі маори әндері). 1972 жылдан бері тұрақты түрде өткізіліп келе жатқан ұлттық капа хака жарысы «Те Мататини» деп аталады. Капа хака өнерінде хор әндері, билер мен қимылдар, негізінен отарлау алдындағы кезеңде маорилердің қолға қол соғысу кезінде қолданған қозғалыстар, үйлесімділік, уақыт, поза, қадамдар және дыбыстармен ұштасады. Бұл жанр еуропалық және маори музыкалық принциптерінің бірігуінен пайда болды. Қазіргі түрі алғаш рет 1860 жылдары, әсіресе Роторуада туристерге көрсету үшін құрылған капа хака концерттік топтарымен байланысты. Капа хака музыкасы негізінен вокалды болып табылады. Мотеатеа мен хакадан басқа барлық ән түрлері еуропалық стильдегі гармонияға негізделген, көбінесе гитарамен сүйемелденеді және акустикалық түрде орындалады. Әндерге хака стиліндегі декламация, би қозғалыстары, мимика және маори халқына тән дене және дыбыстық сигналдар енгізіледі. Ән өлеңдері толығымен маори тілінде жазылған және жаңа материалдар үнемі жаратылып отырады. Капа хака өнерінде қолданылатын жалғыз музыкалық аспаптар – гитара, путатара (теңіз қабығы), пои және ракау дыбыстары (төменде қараңыз), сондай-ақ дененің соққылары, әсіресе аяқтардың соғуы. Әр екі жылда бір рет Жаңа Зеландияның барлық аймақтарынан келген капа хака орындаушылары ересектер тобы үшін Жаңа Зеландияның ұлттық маори өнерін орындау бойынша жыл сайынғы «Те Мататини» жарысына қатысады. Сондай-ақ, «Полифест» фестивалінің бір бөлігі болған, орта мектептер арасындағы ұлттық капа хака жарысы «Ngā Kapa Haka Kura Tuarua o Aotearoa» бар, онда өнердің деңгейі өте жоғары.
Kapa haka is the term for Māori action songs and the groups who perform them. The phrase translates to 'group' (kapa) 'dance' (haka). Kapa haka is an important avenue for Māori people to express and showcase their heritage and cultural Polynesian identity through song and dance. Modern kapa haka traces back to pre European times where it developed from traditional forms of Māori performing art; haka, mau rākau (weaponry), [[Poi (performance art) (ball attached to rope or string) and [[Māori music#Mōteatea (traditional Māori songs). There is a regular national kapa haka competition currently called Te Matatini that has been running since 1972. A kapa haka performance involves choral singing, dance and movements associated with the hand to hand combat practised by Māori in mainly precolonial times, presented in a synchronisation of action, timing, posture, footwork and sound. The genre evolved out of a combination of European and Māori musical principles. The current form relates to kapa haka concert groups that first appeared in the 1860s especially in Rotorua to cater to tourists. Music for kapa haka is primarily vocal. All song types, with the notable exceptions of mōteatea and haka, are structured around European style harmony, frequently with guitar accompaniment and acoustics. Spurts of haka style declamation are woven into the songs, as are dance movements, facial expressions and other bodily and aural signals unique to Māori. Song poetry is completely in Māori and new material is continually being composed. The sole musical instruments used in kapa haka performances are the guitar, the pūtatara conch shell, the sounds of poi and rākau (see below) and body percussion, especially the stamping of feet. Every two years, kapa haka performers from all parts of New Zealand compete in Te Matatini, New Zealand's annual, national Māori performing arts competition for adult groups. There is also a national secondary schools kapa haka competition Ngā Kapa Haka Kura Tuarua o Aotearoa that used to be part of Polyfest, where the level of performance is also very high.
Капа хаканың музыка және би стилі
Капа-хака – бірнеше немесе ондаған адамнан тұратын, костюм киюі мүмкін немесе кимеуі мүмкін аралас топтар. Бұл топтар белгілі бір байланыс арқылы біріккен адамдардан құралады, ол кеңейтілген туысқандық топ, iwi (тайпа), мектеп немесе басқа да бірлестік болуы мүмкін. Орындаушылар көбінесе үйлесімді болып келеді, бірақ ерлер кейде әйелдерден өзгеше қимылдар жасайды. Кейбір орындаушылардың нақты міндеттері бар, мысалы, кайтатаки (ер және әйел жетекшілер), олар көбінесе орындаушыларды ынталандыру үшін олардың арасында қозғалады. Композиторлар, аранжировщиктер, хореографтар және костюм дизайнерлері де маңызды рөл атқарады. Барлық маори өнер түрлері капа-хакада қолданылмайды. Әдетте кездесетіндердің қысқаша сипаттамалары төменде келтірілген. Маори музыкасы туралы толыққанды ақпарат алу үшін Маори музыкасына жүгініңіз. Вайата тира – дауыс байланысын дайындау және топты көрерменге таныстыру үшін қолданылатын хорлық шығармалар.
Kapa haka are mixed groups of anywhere between several and dozens of people, that may or may not wear a costume. These groups comprise individuals linked in some way, be it by extended family group, iwi (tribe), school, or some other association. Performers are largely synchronised, but with men sometimes doing some actions while women do others. A few performers have particular roles, such as the kaitataki (male and female leaders), often moving among the performers to urge them on. Composers, arrangers, choreographers and costume designers also play major roles. Not all Māori performance types are used by kapa haka. Below are brief descriptions of the ones that usually appear. See Māori music for a wider discussion of Māori music. Waiata tira are choral pieces used to warm up the vocal cords and introduce the group to the audience.