Ханука мерекесінде жағылатын тоғыз тармақты шамдаңбақ – ханукия туралы біліңіз. Оның тарихы, мағынасы және басқа еврей рәсімдерінен айырмасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ханука мерекесінде жарықтандырылатын шамдық
Candelabrum lit during Hanukkah
Ханука менорасы немесе ханукия – еврейлердің сегіз күндік Ханука мерекесінде жарықтандырылатын тоғыз тармақты шамдық. Тоғыз тармақтың сегізі мереке күндерінің сегізін символдайтын шамдарды (шамыраларды немесе май шамдарын) ұстайды; әр түні алдыңғы түнгіге қарағанда бір шам артық жағылады, соңғы түні сегіз тармақтың бәрі жанып тұрады. Тоғызыншы тармақта шамаш ("көмекші" немесе "қызметші") деп аталатын шам орналасқан, ол қалған сегіз шамды жағу үшін қолданылады. Ханука менорасы ежелгі Иерусалим ғибадатханасында қолданылған жеті тармақты менораны еске түсіреді, бірақ одан ерекшеленеді. Жеті тармақты менора мен Дәуіт жұлдызымен бірге, ол еврей діни өнерінің ең көп тараған туындыларының бірі болып табылады.
A Hanukkah menorah, or hanukkiah, is a nine branched candelabrum lit during the eight day Jewish holiday of Hanukkah. Eight of the nine branches hold lights (candles or oil lamps) that symbolize the eight nights of the holiday; on each night, one more light is lit than the previous night, until on the final night all eight branches are ignited. The ninth branch holds a candle, called the shamash ("helper" or "servant"), which is used to light the other eight. The Hanukkah menorah commemorates, but is distinct from, the seven branched menorah used in the ancient Temple in Jerusalem. Along with the seven branched menorah and the Star of David, it is among the most widely produced articles of Jewish ceremonial art.
Құрылыс
Кошер болу үшін шамаш негізгі сегіз шамнан немесе май шамдарынан жоғарырақ немесе төменгі жазықтықта орналасуы тиіс, бірақ барлық шамдарды түзу сызыққа орналастыру керек пе, әлде ханукияны қисық етіп орналастыруға болады ма деген мәселеде түрлі пікірлер бар.
To be kosher, the shamash must be offset on a higher or lower plane than the main eight candles or oil lamps, but there are differing opinions as to whether all the lights must be arranged in a straight line, or if the hanukkiah can be arranged in a curve.
Қоғамдық көріністер
Ханукия көбінесе желтоқсан айында Ханука мерекесі кезінде көпшілік алдында көрсетіледі. Сайланған лауазымды тұлғалар жиі ханукияны жарықтандыру рәсіміне қатысады. Хабад-Любавич қозғалысы қоғамдық жарықтандыру рәсімдерімен тығыз байланысты, олар 1987 жылы соңғы ребе, Менахем Мендель Шнеерсонның бұйрығымен басталып келеді. "Еврей болу маусымы" кітабында раввин Джошуа Плаут, Ф.Д., АҚШ-та ханукияның көпшілікке көрсетілуінің тарихын егжей-тегжейлі сипаттайды, осы мәселеге қатысты сот істерін талдайды және АҚШ президенттерінің Ханука кезінде ханукияны жарықтандыруды қабылдауына қалай келгенін түсіндіреді. АҚШ-та 1979 жылдан бері Ақ үй өкілі Ұлттық менораның жарықтандыруында болып келеді. Бұл Ханука тойы президент Джимми Картердің Лафайетт паркіндегі рәсімге қатысуымен басталды. Сонымен қатар, 1993 жылдан бастап президент Билл Клинтон Ақ үйде ханукияны жарықтандырды, ал 2001 жылы президент Джордж Буш Ақ үйде жыл сайынғы Ханука кешін өткізе бастады, ол ханукия шамдарын жағу рәсімін қамтиды. Ұлыбританияда, Парламент палатасы Вестминстер сарайындағы Парламент спикерінің ресми резиденциясында жыл сайын ханукияны жарықтандырады. Джон Беркоу 2009 жылы Парламенттің алғашқы еврей спикері болғанымен, қазіргі қолданылып жүрген ханукия 2003 жылы оның католик болған бұрынғы іссапары Майкл Мартин тапсырған, ал бұрын ханукияны әр жыл сайын рәсімге қарызға алуға тура келді. Нью-Йоркте екі үлкен ханукия бар, олардың әрқайсысы 10 метр биіктікте. Біреуі Бруклиндегі Гранд Арми Плазада, екіншісі Манхэттендегі Бесінші авеню мен 59-шы көшесінің қиылысында, Централ-паркке жақын орналасқан. Бұл құрылыстың авторы израильдік суретші Яаков Агам. Ханукияның биіктігіне байланысты Con Edison жарықтандыруға көмектеседі, әрбір адамды шатырға көтеру үшін кранды пайдаланады. АҚШ-та ханукия мен Рождество шыршаларын көпшілік жерлерге қою заңдық талас-тартыстарға себеп болды. Атап айтқанда, 1989 жылғы Аллегей округінің ACLU-ға қарсы ісінде АҚШ Жоғарғы Сотының көпшілігі ханукия мен Рождество шыршаларын көпшілікке көрсету Конституцияның бірінші түзетуіне қайшы емес деп шешті, өйткені екі символ да еврейлік немесе христиандық дінді қолдау емес, керісінше, қысқы мерекелік маусымның бір бөлігі болып табылады, ал сот АҚШ қоғамында оның діни емес мәртебеге ие екенін анықтады.
The hanukkiah is often displayed in public around Hanukkah time in December. Elected officials often participate in publicly lighting the hanukkiah. The Chabad Lubavitch movement is well associated with public lighting ceremonies, which it has done since a directive from their last Rebbe, Menachem Mendel Schneerson, in 1987. In the book A Kosher Christmas: 'Tis the Season to Be Jewish, author Rabbi Joshua Plaut, Ph. D., details the history of public displays of the hanukkiah across the United States, summarizes the court cases associated with this issue, and explains how Presidents of the United States came to embrace lighting the hanukkiah during Hanukkah. In the US, the White House has been represented at the lighting of the National Menorah since 1979. This celebration of Hanukkah began with the attendance of President Jimmy Carter in the ceremony in Lafayette Park. Additionally, beginning with President Bill Clinton in 1993, a hanukkiah is lit at the White House, and in 2001, President George W. Bush began the annual tradition of a White House Hanukkah Party in the White House residence, which includes a hanukkiah candle lighting ceremony. In the United Kingdom, the House of Commons holds a yearly hanukkiah lighting at the official residence of the Speaker of the House of Commons in the Palace of Westminster. Although John Bercow became the first Jewish Speaker of the House in 2009, the hanukkiah currently used every year had actually been commissioned in 2003 by his predecessor Michael Martin, who was a Catholic; prior to this, a hannukiah had to be borrowed for the ceremony every year. Two large hanukkiahs are in New York City, each standing at 32 feet. One is at Grand Army Plaza in Brooklyn, and the other is at Fifth Avenue and 59th Street in Manhattan near Central Park. A structure, it is the work of Israeli artist Yaacov Agam. Because of the hanukkiah's height, Con Edison assists the lighting by using a crane to lift each person to the top. In the United States, the public display of hanukkiahs and Christmas trees on public grounds has been the source of legal battles. Specifically, in the 1989 County of Allegheny v. ACLU case, the majority of the U. S. Supreme Court ruled that the public display of hanukkiahs and Christmas trees did not violate the Establishment Clause because the two symbols were not endorsements of the Jewish or Christian faith, and were rather part of the same winter holiday season, which the court found had attained a secular status in US society.
Атауы
Ағылшын тілінде бұл шамды көбінесе "менора" немесе "Ханука менорасы" деп атайды (еврей сөзі "менора" жай ғана "шам" дегенді білдіреді). Қазіргі еврей тілінде шамды әдетте "хануккия" деп атайды, бұл термин 18-ші ғасырда Шығыс Жерорта теңізіндегі еврей-испан тілінде сөйлейтін сефард қауымдастықтары арасында пайда болған. Оны Хемда Бен-Йехуда енгізді, оның күйеуі Елиезер Бен-Йехуда 19-шы ғасырдың соңында еврей тілін жаңғыртуға басты күш болды.
English speakers most commonly call the lamp a "menorah" or "Hanukkah menorah" (the Hebrew word menorah simply meaning "lamp"). In Modern Hebrew, the lamp is generally called a chanukkiyah, a term which originated among Judeo Spanish speaking Sephardic communities in the Eastern Mediterranean in the 18th century. It was introduced into Modern Hebrew by Hemda Ben Yehuda, whose husband Eliezer Ben Yehuda was the leading force behind the revival of the Hebrew language in the late 19th century.
Қоғамдық коллекциялар
Көптеген мұражайларда хануккияның көрнекті коллекциялары бар, оның ішінде Иерусалимдегі Израиль мұражайы, Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы және Лондондағы еврей мұражайы (Линдо лампасына ие). Рио-де-Жанейродағы кішкентай еврей мұражайында да коллекция бар.
Many museums have notable collections of hanukkiahs, including the Israel Museum in Jerusalem, the Metropolitan Museum of Art in New York City, and the Jewish Museum in London (which owns the Lindo lamp). There is a collection in the small Jewish Museum in Rio de Janeiro.
Бейімделулер
Америка нарығында Ханукаға арналған ерекше өнімдердің қатарында Рождество ағашы дәстүрінен шабыттанған "Менора ағашы" және тіпті "Менора бонг" бар. 2013 жылы "Шүкіршілік күні" мен Хануканың екінші түнінің бірге келуі "менурки" пішіндес түрік жасауға түрткі болды. 1997 жылдың 10 желтоқсанында Интернеттегі алғашқы кеңінен танымал интерактивті менора "Нью-Йорк Таймс" газетінің веб-сайтындағы "Киберсезондық сәлемдесулер" бөлімінің алғашқы құттықтауы болды. Бұл цифрлық менора пайдаланушыларға кез келген жерден мерекені тойлауға мүмкіндік берді, тышқанның бір клигімен шамдарды жақты. Майдың кереметі цифрлық менораның 19 кб-қа дейін азайтылған файл көлемімен құрметтелді. Цифрлық менораны танымал цифрлық суретші Брюс Кеффер сол кездегі жаңа Flash анимациялық бағдарламасын қолданып жасады.
More offbeat Hanukkah products on the American market include a "Menorah Tree" inspired by the Christmas tree tradition, and even a "Menorah Bong". The "Thanksgivukkah" coincidence of Thanksgiving and the second night of Hanukkah in 2013 inspired a turkey shaped "menurkey". On December 10, 1997, the Internet's first widely celebrated Interactive Menorah was the premiere greeting for the New York Times 'Cyberseason's Greetings' section of their website. This digital Menorah allowed users to celebrate the holiday from anywhere, lighting candles with a mouse click. The miracle of the oil was honored as the digital Menorah used a minuscule file size of 19kb. The digital Menorah was created by recognized digital artist Bruce Keffer, using the then new Flash animation software.