Лейбництің «Мәңгілік туралы пайымдаулары»

Кіріспе

Готфрид Вильгельм Лейбництің кітабы. 1793 жылы пруссиялық философ Иммануил Канттың кітабы. «Метафизика туралы әңгіме» (1686) – Готфрид Вильгельм Лейбництің физикалық субстанция, денелердің қозғалысы мен қарсыласуы және Құдайдың әлемдегі рөлі туралы философиясын дамытқан қысқаша трактаты. Бұл Лейбництің ертерек философиясын тұрақты түрде ұсынатын сирек мәтіндердің бірі. Бұл трактат Антуан Арнольмен болған хат арқылы жүргізілген пікір-таластармен тығыз байланысты. Алайда Лейбниц толық мәтінді жібермеді және ол 19 ғасырдың ортасына дейін жарияланбады. Арноль бүкіл абзацтарды қамтитын және пікір-таластарын бағыттайтын 37 тармақтан тұратын қысқартылған нұсқаны ғана алды.

Мазмұны

§ 1. Құдай барлық нәрсені ең қалаулы жолмен жасайды. § 2. Алланың жаратылысында жақсылық жоқ деп таластаушыларға, немесе жақсылық пен сұлулық ережелерінің кездейсоқ екендігіне қарсы. § 3. Құдай жағдайды одан да жақсырақ жасай алады деп сенетіндерге қарсы. § 4. Құдайға деген махаббатымыз Оның жасағандарына толық қанағат етуді және мойынсұнуды талап етеді, бірақ бұл бізді пассивтікке салуы керек емес. § 5. Құдайдың мінез-құлқының кемелдігінің ережелері неде, және қарапайымдық жолының бай әсерлерімен қалай үйлеседі? § 6. Құдай ретсіз ешнәрсе істемейді, тіпті ретсіз оқиғаларды да көзге елестету мүмкін емес. § 7. Кереметтер жалпы тәртіпке сәйкес келеді, тіпті олар кейде қарама-қайшы сияқты көрінсе де; бағынышты ережелерге және Құдайдың жалпы немесе жеке ерікпен қалаған немесе рұқсат берген нәрселеріне қатысты. § 8. Құдайдың іс-әрекетін жаратылыстардан ажырату үшін жеке заттың мәнін түсіндіреміз. § 9. Әрбір жеке зат бүкіл ғаламды өзінің ерекше жолымен көрсетеді, және оның барлық оқиғалары, жағдайлары мен сыртқы нәрселердің тізбегі оның мәніне кіреді. § 10. Елеулі формаларға сенімнің негізі бар, бірақ бұл формалар құбылыстарды өзгертпейді және жеке әсерлерді түсіндіру үшін қолданылмауы керек. § 11. Схоластикалықтар деп аталатын теологтар мен философтардың ойларын толығымен жеңілдеп қарауға болмайды. § 12. Ұзартуға байланысты түсініктерде қияли элементтер бар және олар дене субстанциясын құрай алмайды. § 13. Әрбір адамның жеке мәнісі оған болатын барлық нәрсені бірден қамтитындықтан, әрбір оқиғаның алдын ала дәлелдерін көруге болады, яғни неге біреуі екіншісінен орын алды. Бірақ бұл шындықтар, қаншалықты анық болса да, Құдайдың немесе Оның жаратылыстарының еркіне байланысты кездейсоқ болып табылады, олардың таңдауы әрқашан себептерге негізделген, бірақ міндеттемейтін. § 14. Құдай әлемге қатысты әр түрлі көзқарастарына сәйкес әр түрлі заттар жасайды, және Құдайдың араласуы арқылы әрбір заттың табиғаты оның басқаларымен сәйкестігін қамтамасыз етеді, тікелей әсер етусіз. § 15. Бір шекті заттың екіншісіне әсері тек оның өрнегінің дәрежесінің артуында және екіншісінің өрнегінің төмендеуінде ғана көрінеді, өйткені Құдай оларды бір-біріне бейімдеуді талап етеді. § 16. Құдайдың ерекше араласуы біздің мәніміздің өрнегіне кіреді, өйткені бұл өрнек барлық нәрсеге таралады. Бірақ бұл араласу біздің табиғатымыздың немесе біздің шекті және белгілі бір ережелерге бағынышты ерекше өрнегіміздің күшінен асып түседі. § 17. Табиғаттың бағынышты ережесіне мысал; Картезиандықтарға және басқаларға қарсы, Құдай әрқашан бірдей күшті сақтайды, бірақ қозғалыс мөлшерін бірдей емес. § 18. Күш пен қозғалыс мөлшері арасындағы айырмашылық маңызды, өйткені дене құбылыстарын түсіндіру үшін кеңеюден өзге метафизикалық қарастыруларға жүгіну қажет. § 19. Физикадағы соңғы себептердің пайдалылығы. § 20. Платондағы Сократтың аса материалистік философтарға қарсы айтқан сөздері. § 21. Механикалық ережелер геометрияға ғана емес, метафизикаға да тәуелді болса, құбылыстар мүлдем басқаша болар еді. § 22. Соңғы себептермен және тиімді себептермен нәрселерді түсіндірудің екі тәсілін татуластыру, табиғатты механикалық түрде түсіндіретіндерді де, тәндік емес табиғатты қолданатындарды да қанағаттандыру үшін. § 23. Материалдық емес заттарға қайта орала отырып, Құдайдың ақыл-ойына қалай әсер ететінін және біз ойлап отырған нәрсе туралы әрқашан түсінігіміз бар ма екендігін түсіндіреміз. § 24. Ашық немесе қарапайым, айқын немесе шатастырмалы, жеткілікті және интуитивті немесе болжамды білім; Номиналды, нақты, себептік және маңызды анықтама. § 25. Біздің біліміміз идеяны ойлаумен қандай жағдайда байланысады? § 26. Бізде барлық идеялар бар; және Платонның еске алу туралы ілімі. § 27. Біздің жанымызды бос тақтамен салыстыруға болады және біздің түсініктеріміз сезімдерден қалай пайда болады. § 28. Құдай - біздің сезіміміздің тікелей нысаны, біздің сыртымызда жатқан және біздің нұрымыз. § 29. Бірақ біз Құдайдың емес, өз ойымыздың жетегінде жүреміз. § 30. Құдай біздің жанымызды қажетсіздікке қалай итермелейді; Бізде шағымдануға құқығымыз жоқ және біз Яһуданың неге күнә жасағанын емес, тек неге күнәкар Яһуданың басқа мүмкін тұлғаларға қарағанда өмір сүруіне рұқсат етілді деп сұрауымыз керек. Күнә жасамас бұрынғы түпкі себепсіздік және инаяттың дәрежелері. § 31. Таңдау себептері, көрегендік иман, орташа білім, абсолютті шешім және бұлдың бәрі Құдайтың таңдауына себептерді анықтауға келіп тіреледі, яғни оның мәнісінде осындай инаят пен ерікті істер тізбесі бар тұлғаны таңдауы. Бұл бірден барлық қиындықтарды шешеді. § 32. Бұл принциптердің иман және дін мәселелеріндегі пайдалылығы. § 33. Жан мен дененің одағын түсіндіру, бұл мәселе түсініксіз немесе керемет деп есептелген, және шатастырылған сезімдердің пайда болуы. § 34. Ақылдар мен басқа заттар, жандар немесе мәнді формалар арасындағы айырмашылық және қажетті мәңгілік жадты қамтиды. § 35. Ақылдардың кемелдігі және Құдай оларды басқа жаратылыстардан артық көреді. Ақылдар Құдайды, ал басқа заттар әлемді көрсетеді. § 36. Құдай барлық ақылдардан тұратын ең кемел республиканың монархы, және осы Құдай қаласының бақыты Оның басты мақсаты. § 37. Иса Мәсіх адамдарға көк әлемінің құпияларын және Құдайды жақсы көретіндерге дайындаған ұлы бақытты ашты.

§ 1. On Divine Perfection, and That God Does Everything in the Most Desirable Way. § 2. Against Those Who Claim That There Is No Goodness in God's Works, or That the Rules of Goodness and Beauty Are Arbitrary. § 3. Against Those Who Believe That God Might Have Made Things Better. § 4. That the Love of God Requires Our Complete Satisfaction and Acquiescence with Respect to What He Has Done without Our Being Quietists as a Result. § 5. What the Rules of the Perfection of Divine Conduct Consist in, and That the Simplicity of the Ways Is in Balance with the Richness of the Effects. § 6. God Does Nothing Which Is Not Orderly and It Is Not Even Possible to Imagine Events That Are Not Regular. § 7. That Miracles Conform to the General Order, Even Though They May Be Contra? ), to the Subordinate Maxims; and about What God Wills or Permits by a General or Particular Volition. § 8. To Distinguish the Actions of God from Those of Creatures We Explain the Notion of an Individual Substance. § 9. That Each Singular Substance Expresses the Whole Universe in Its Own Way, and That All Its Events, Together with All Their Circumstances and the Whole Sequence of External Things, Are Included in Its Notion. § 10. That the Belief in Substantial Forms Has Some Basis, but That These Forms Do Not Change Anything in the Phenomena and Must Not Be Used to Explain Particular Effects. § 11. That the Thoughts of the Theologians and Philosophers Who Are Called Scholastics Are Not Entirely to Be Disdained. § 12. That the Notions Involved in Extension Contain Something Imaginary and Cannot Constitute the Substance of Body. § 13. Since the Individual Notion of Each Person Includes Once and for All Everything That Will Ever Happen to Him, One Sees in It the A Priori Proofs of the Truth of Each Event, or, Why One Happened Rather Than Another. But These Truths, However Certain, Are Nevertheless Contingent, Being Based on the Free Will of God or of His Creatures, Whose Choice Always Has Its Reasons, Which Incline without Necessitating. § 14. God Produces Various Substances According to the Different Views He Has of the Universe, and through God's Intervention the Proper Nature of Each Substance Brings It about That What Happens to One Corresponds with What Happens to All the Others, without Their Acting upon One Another Directly. § 15. The Action of One Finite Substance on Another Consists Only in the Increase of Degree of its Expression Together with the Diminution of the Expression of the Other, Insofar as God Requires Them to Accommodate Themselves to One Another. § 16. God's Extraordinary Concourse Is Included in That Which Our Essence Expresses, for This Expression Extends to Everything. But This Concourse Surpasses the Powers of Our Nature or of Our Distinct Expression, Which Is Finite and Follows Certain Subordinate Maxims. § 17. An Example of a Subordinate Maxim or Law of Nature; in Which It Is Shown, against the Cartesians and Many Others, That God Always Conserves the Same Force but Not the Same Quantity of Motion. § 18. The Distinction between Force and Quantity of Motion Is Important, among Other Reasons, for Judging That One Must Have Recourse to Metaphysical Considerations Distinct from Extension in Order to Explain the Phenomena of Bodies. § 19. The Utility of Final Causes in Physics. § 20. A Noteworthy Passage by Socrates in Plato against the Philosophers Who Are Overly Materialistic. § 21. If Mechanical Rules Depended Only on Geometry without Metaphysics, the Phenomena Would Be Entirely Different. § 22. Reconciliation of Two Ways of Explaining Things, by Final Causes and by Efficient Causes, in Order to Satisfy Both Those Who Explain Nature Mechanically and Those Who Have Recourse to Incorporeal Natures. § 23. To Return to Immaterial Substances, We Explain How God Acts on the Understanding of Minds and Whether We Always Have the Idea of That About Which We Think. § 24. What Is Clear or Obscure, Distinct or Confused, Adequate and Intuitive or
Suppositive Knowledge; Nominal, Real, Causal, and Essential Definition. § 25. In What Case Our Knowledge Is Joined to the Contemplation of the Idea. § 26. That We Have All Ideas in Us; and of Plato's Doctrine of Reminiscence. § 27. How Our Soul Can Be Compared to Empty Tablets and How Our Notions Come from the Senses. § 28. God Alone Is the Immediate Object of Our Perceptions, Which Exist Outside of Us, and He Alone Is Our Light. § 29. Yet We Think Immediately through Our Own Ideas and Not through Those of God. § 30. How God Inclines Our Soul without Necessitating It; That We Do Not Have the Right to Complain and That We Must Not Ask Why Judas Sins but Only Why Judas the Sinner Is Admitted to Existence in Preference to Some Other Possible Persons. On Original Imperfection before Sin and on the Degrees of Grace
§ 31. On the Motives of Election, on Faith Foreseen, on Middle Knowledge, on the Absolute Decree and That It All Reduces to the Reason Why God Has Chosen for Existence Such a Possible Person Whose Notion Includes Just Such a Sequence of Graces and Free Acts; This Puts an End to All Difficulties at Once. § 32. The Utility of These Principles in Matters of Piety and Religion. § 33. Explanation of the Union of Soul and Body, a Matter Which Has Been Considered as Inexplicable or Miraculous, and on the Origin of Confused Perceptions. § 34. On the Difference between Minds and Other Substances, Souls or Substantial Forms, and That the Immortality Required Includes Memory. § 35. The Excellence of Minds and That God Considers Them Preferable to Other Creatures. That Minds Express God Rather Than the World, but That the Other Substances Express the World Rather Than God. § 36. God Is the Monarch of the Most Perfect Republic, Composed of All Minds, and the Happiness of This City of God Is His Principal Purpose. § 37. Jesus Christ Has Revealed to Men the Mystery and Admirable Laws of the Kingdom of Heaven and the Greatness of the Supreme Happiness That God Prepares for Those Who Love Him.

Қорытынды

Метафизикалық ойлар Құдайдан басталып, материалдық әлемге қарай жүреді және рухани әлемге қайта оралады. Бұл еңбектің бастапқы тұсы – Құдайдың толыққанды кемелділік иесі екендігі (I), Құдай жақсы, бірақ жақсылық Құдайдан тәуелсіз (құдайлық бұйрық теориясын жоққа шығару) (II), және Құдай әлемді реттелген және кемелді түрде жаратты (III–VII) деген ұғым. «Дискурс» жазылған кезде, ортағасырлық философтардың пікірлерін толығымен жеңілсіздікпен қарауға болмайды (XI) деген даулы мәлімдеме жасалды. 17 ғасырдағы жаңа философияның алғашқы жұмыстары ортағасырлық философияның көптеген қағидаларын қабылдамауға негізделген. Лейбниц схоластиканың сәтсіздіктерін тек қатаңдық жетіспеушілігімен байланыстырды. Егер біреу мұқият және ойлы болса, талдамалы геометрия тәсілімен ойларын анықтап, бағыттап алса, онда ол өте маңызды, толық дәлелдемеге келтірілген шындықтардың үлкен қазынасын табар еді. Лейбниц Құдайдың құдіреті жамандық туралы оймен шектелмейтінін, керісінше нығайтылатынын айтты. Ол Құдайдың барлық мүмкін әлемдердің ең жақсысын таңдағанын қолдады. Яғни, Лейбниц бұл әлемнің (немесе шындықтың) болуы мүмкін ең жақсысы деп сенді – барлық фактілерді ескергенде, тіпті одан да кемелді нәрсені ойлап табуға болатын болса да, одан жақсы әлемді көзге елестету мүмкін емес. Лейбництің физикалық субстанция туралы түсінігі «Монадология» және «Табиғат және рақым принциптері» еңбектерінде кеңінен жазылған.