Кіріспе
Ламу қаласы немесе Ламу қаласы – Кениядағы Ламу архипелагының бөлігі болып табылатын Ламу аралындағы шағын қала. Момбасадан солтүстік-шығысқа қарай Мокуэ теңіз портына дейін созылатын автомобиль жолында орналасқан, одан Ламу аралына жету үшін теңіз арнасын кесіп өту қажет. Бұл Ламу округінің орталығы және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген орын. Қала құрамына теңіз жағалауында орналасқан Ламу бекінісі кіреді, ол Пате сұлтаны Фумо Мади ибн Әби Бакрдың кезінде салынды және 1820 жылдардың басында оның қайтысынан кейін аяқталды. Ламуда 23 мешіт бар, оның ішінде 1900 жылы салынған Риядха мешіті және есектерді қорғау орталығы да бар.
the city
Lamu or Lamu Town is a small town on Lamu Island, which in turn is a part of the Lamu Archipelago in Kenya. Situated by road northeast of Mombasa that ends at Mokowe Jetty, from where the sea channel has to be crossed to reach Lamu Island. It is the headquarter of Lamu County and a UNESCO World Heritage Site. The town contains the Lamu Fort on the seafront, constructed under Fumo Madi ibn Abi Bakr, the sultan of Pate, and was completed after his death in the early 1820s. Lamu is also home to 23 mosques, including the Riyadha Mosque, built in 1900, and a donkey sanctuary.
Ерте тарих
Қаланың бастапқы атауы – Аму, арабтар оны Аль-Аму (آامو) деп, ал португалдықтар «Ламон» деп атады. Португалдықтар бұл атауды бүкіл аралға қолданды, себебі Аму – ең ірі елді мекен болған. Ламу аралындағы Ламу қаласы – Кенияның үздіксіз қоныстанған ең көне қаласы және Шығыс Африка жағалауындағы алғашқы суахили елді мекендерінің бірі. Ол 1370 жылы құрылған деп саналады. Бүгінде Ламу халқының көп бөлігі мұсылман. Қала туралы алғашқы жазбаша мәліметтерді араб саяхатшысы Әбу әл-Махасини қалдырған. Ол 1441 жылы Меккеге бара жатқан Ламудан келген қазымен кездесті. 1506 жылы Тристоу да Кунья басқаратын португал флоты Ламуды блокадалау үшін кеме жіберді, бірнеше күннен кейін флоттың қалған бөлігі келді және қаланың патшасын дереу 600 Метикал төлеуге міндеттеді. Португалияның бұл әрекетіне Үнді мұхиты жағалауындағы сауданы бақылаудағы табысты миссиясы түрткі болды. Португалия ұзақ уақыт бойы Шығыс Африка жағалауындағы теңіз көлігіне монополиялық құқық иеленді және жергілікті сауда арналарына экспорттық салықтар салды. 1580 жылдары түріктердің шабуылына байланысты Ламу португалдықтарға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. 1652 жылы Оман Ламуға португалдықтарға қарсы тұруға көмектесті.
"Алтын ғасыр"
Ламудың 17 ғасырдың соңынан 19 ғасырдың басына дейінгі кезеңде Оман протектораты болған жылдары қаланың алтын ғасырына айналды. Ламу қаладағы сарайдан басқарған Юмбе аталған ақсақалдар кеңесімен республика ретінде үкім жүргізді; қазіргі таңда сарайдың қираған жер учаскесінен басқа ештеңе қалмаған. Осы кезеңде Ламу поэзия, саясат, өнер, қолөнер және сауданың орталығына айналды. Қаланың көптеген ғимараттары осы кезеңде ерекше классикалық стильде салынды. Өнер мен қолөнердің өркендеуінен бөлек, Ламу әдеби және ғылыми орталыққа айналды. Ақын Mwana Kupona сияқты әйел жазушылар – «Әйелдерге арналған кеңестер» өлеңімен танымал болған – сол кездегі Кениядағы дәстүрлі нормадан жоғары мәртебеге ие болды. 1812 жылы Пате Мазруи әскерлері Шела шайқасы кезінде архипелагқа шабуыл жасады. Олар Ламуды басып алып, салынып жатқан бекініс құрылысын аяқтау ниетімен Шелаға қонды, бірақ қашуға тырысқанда жағалаудағы жергілікті тұрғындар қайықтарынан оларды күшпен тоқтатып, жеңіске жетті. Болашақтағы шабуылдардан қорқып, Ламу омандықтардан жаңа бекіністе орналасқан және Кения жағалауындағы Мазруи көтерілісшілерінен аймақты қорғауға көмектесетін Бусаиди гарнизонын сұрады.
Колониялық кезең
XIX ғасырдың ортасында Ламу Занзибар сұлтанының саяси ықпалына түсті. 1885 жылдың маусым айында немістер Витуландты өздеріне қаратуға талап етті. Немістер Ламуды стратегиялық тұрғыдан маңызды және база құруға қолайлы орын деп есептеді. 1888 жылдың 22 қарашасынан 1891 жылдың 3 наурызына дейін Ламуда, сұлтандық аумағындағы неміс протекторатының ішінде байланыс жасауды жеңілдету үшін неміс пошта бөлімі жұмыс істеді. Бұл Шығыс Африка жағалауында ашылған алғашқы пошта бөлімі болды; қазір Ламуда осыған арналған мұражай бар: Неміс пошта бөлімі мұражайы. 1890 жылы Ламу Хелиголанд-Занзибар шартының талаптарына сәйкес британдық отаршылдық үкімшілігіне қарады. Кения 1963 жылы саяси тәуелсіздік алды, бірақ Кенияның орталық үкіметінің ықпалы аз қалды, ал Ламу белгілі бір деңгейде жергілікті тәуелсіздікті сақтап келеді.
Қазіргі заманғы ламу
2010 жылы "Жойылып бара жатқан мұрамызды сақтау" атты есепте Global Heritage Fund Ламуды бүкіл әлем бойынша қайта орнатуға келмейтіндей зардап шегуге жақын 12 орынның бірі деп атады, себебі жеткіліксіз басқару және дамуға қысым көрсету негізгі себептер ретінде көрсетілді. 2011 жылдың қыркүйегінде Аль-Шабааб террористік тобының адамдарды ұрлауы Ламуға баруға тыйым салса, 2012 жылдың басында арал қауіпсіз деп есептелді. 2012 жылдың 4 сәуірінде АҚШ Мемлекеттік департаменті Ламуға қатысты саяхат шектеуін жойды. Дегенмен, 2014 жылдың шілдесінде Ламу маңында Аль-Шабааб өз жауапкершілігін мойындаған екі шабуыл болды, нәтижесінде 29 адам қаза тапты.
Климат
Ламуда тропикалық құрғақ саванна климаты (Кеппен климаттық жіктелімі As).
Экономика
Ламу экономикасы 1907 жылға дейін құл саудасына негізделген. Басқа дәстүрлі экспортқа абисин мүйізі, пил сүйегі, мангр, тасбақа қабықтары кірді, олар Үнді мұхиты арқылы Таяу Шығыс және Үндістанға тасымалданды. Құлдықтан басқа, 1901 жылы Уганда теміржолының салынысы (бәсекелес Момбаса портынан басталып) Ламу экономикасына айтарлықтай зиян келтірді. Соңғы жылдары туризм жергілікті экономиканы жаңартуға көмектесіп, саяхатшылар арасында танымал бағытқа айналды. Көптеген жергілікті тұрғындар туристерге доулармен саяхат ұйымдастырумен айналысады. Харамби даңғылы асханасымен әйгілі, онда тәтті тағамдар сататын халва дүкені, түнде шағын қой еті кебаптары мен торттар сатылады. Кокос, манго, грейпфрут және краб, лобстер сияқты теңіз өнімдері жиі қолданылады. Қаланың орталық базары, Галерея Барака және Шуми Дизайн дүкені, сондай-ақ Муалиму кітап дүкені бар. Қаладағы ең көне қонақ үй – Петли қонақ үйі жағалауда орналасқан және Кения жағалауындағы ең жақсы жабдықталған ауруханалардың бірі болып табылады. Манда шығанағындағы Ламу порты, LAPSSET жобасының тірегі, алғаш рет 1975 жылы ұсынылған, бірақ президент Мвай Кибаки кезінде 2009 жылы ғана іске қосылды. Жобаға халықаралық қаржы іздеген кезде, Қытай үкіметі LAPSSET-ті өздерінің "Жеміс тізбегі" геосаяси стратегиясының бір бөлігіне айналдыру мүмкіндігін пайдаланды.
Белгілі жерлер
Бұл қала 14 ғасырда негізі қаланды және суахили сәулетінің көптеген көрнекті мысалдарына ие. Ескі қала ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне «Шығыс Африкадағы ең көне және ең жақсы сақталған суахили елді мекені» ретінде енгізілген. Бұрын құл саудасының орталығы болған Ламу халқы этникалық жағынан алуан түрлі. Ламу Араб елдерімен сауда жолдарының маңызды торабында орналасқан, осының нәтижесінде халықтың көп бөлігі мұсылман дінін ұстанады. Мұсылман тұрғындарына құрмет көрсету мақсатында, қалаға келген туристерден шорт пен бикиниден басқа киім киюі күтіледі. Мұнда Ламу мұражайы, аралдың салтанатты мүйізі (сива деп аталады) орналасқан бірнеше мұражай бар; басқа мұражайлар суахили мәдениеті мен жергілікті пошта қызметіне арналған. Ламу қаласындағы ерекше ғимараттар:
Ламу бекінісі
Ламу бекінісі – қаладағы бекініс. Пате сұлтаны Фумо Мади ибн Әби Бакр өзінің беделсіз үкімет мүшелерін қорғау үшін теңіз жағасында бекініс салуды бастады. Ол 1809 жылы, бекіністің бірінші қабаты аяқталмай тұрып қайтыс болды. Бекініс 1820 жылдардың басында аяқталды.
Рияд мешіті
Хабиб Салих, Комор аралдарынан шыққан Шариф, Йемендегі Хадрамаутпен туысқандық байланысы бар, 1880 жылдары Ламуға қоныстанды және жоғары құрметке ие діни ұстаз атанды. Хабиб Салих көптеген шәкірттерді өзіне тартты, ал 1900 жылы Риядха мешіті салынды. Ол Хабши Маулидін енгізді, онда оның шәкірттері домбыраның ырғағымен өлеңдер оқыды. 1935 жылы қайтыс болғаннан кейін оның ұлдары медресені жалғастырды, ол Шығыс Африкадағы исламтанудың ең беделді орталықтарының біріне айналды. Мешіт – Пайғамбардың туған айының соңғы аптасында жыл сайын өткізілетін Маулид мерекесінің орталығы. Бұл мерекеде Судан, Конго, Уганда, Занзибар және Танзаниядан келген қажылар жергілікті халыққа қосылып Мұхаммедті мадақтау әндерін айтады. Мнарани мешіті де маңызды орынға ие.
Есек қорығы
Аралда моторы бар көліктер болмағандықтан, тасымалдау және басқа да ауыр жұмыстар есектердің көмегімен жасалады. Аралда шамамен 3000 есек бар. Англиядағы «Есектерге қорғау» қорынан доктор Элизабет Свендсен алғаш рет 1985 жылы Ламуға келді. Есектердің жағдайына алаңдағандықтан, 1987 жылы Қорғау орталығы ашылды. Орталық барлық есектерге тегін емдеу қызметін көрсетеді.
Көлік
2011 жылы терең су портын салу жөніндегі ұсыныстар көтерілді, ол су тереңдігі, тұрақтар саны және кемелердің бір уақытта келуі мен кетуі мүмкіндігі тұрғысынан елдің басты порты – Момбасадан әлдеқайда артық сыйымдылыққа ие болар еді. Манда әуежайы Үнді мұхитының батыс жағалауындағы Ламу округіне қарасты Ламу архипелагындағы Манда аралында орналасқан. Оның орналасқан жері шамамен 450 шақырым (280 миль) қашықтықта, Найроби халықаралық әуежайының оңтүстік-шығысына қарай, елдегі ең ірі азаматтық әуежайдан әуемен жүру арқылы шамамен осылай болады. Аймаққа Air Kenya, Safari Link және Fly 540 сияқты бірнеше әуе компаниялары қызмет көрсетеді, Малинди, Момбаса және Найробиге күнделікті рейстер бар.
Танымал мәдениетте
Майкл В. Смиттің "Lamu" әні осы аралдан шабыттанған. Әнші Ламуды "өмірдің құлдырауынан қайта жаралуға болатын, әлемнің тыныш қалған құпиялы орны" деп сипаттайды. Ән өмірдегі мәселелерден қашу туралы. Ламу – Энтони Доеррдің "Шал жинаушы" атты әңгімесінің оқиға оқиғасы. Андрей Гусевтің "Малиндидегі жабайы секс" романының 14 және 15 таралары Ламуда және көршілес Манда аралында өтеді. Ламу Уилбур Смиттің "Монсон" романында да суреттелген. Ламу Кэрри Классонның "Көк жіп" романының үш тарауындағы басты кейіпкердің орны болып табылады.