Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзындық бірлігі
Unit of length
the unit of length
Елл (протогерман тілінен *alinō, латын тілінен ulna сөзімен туыс) – Солтүстік-Батыс Еуропадағы ұзындықты өлшеу бірлігі, бастапқыда шынтақ (алқаның және созылған қолының ұзындығы) ретінде түсінілген. Бұл сөз сөзбе-сөз "қол" дегенді білдіреді және қазіргі ағылшын тіліндегі "шынтақ" (қолдың иілуі) сөзінің түрінде сақталған. Кейінірек, 19 ғасырға дейін, бірнеше ұзын бірліктерді білдірген, олардың кейбіреулері "қос елл" дегеннен шыққан деп есептеледі. Елл таяғы немесе еллванд – ресми өлшеу үшін қолданылатын, ұзындығы бір елл болатын таяқ. Англияның Эдуард I-і әрбір қалада осы таяқтың болуын міндеттеді. Шотландияда Орион белдеуін "Патшаның еллванді" деп атаған. Швецияның Готланд аралындағы Stånga шіркеуінің кіреберісінде сақталған темір еллванд, ауылдық шіркеулердің бірыңғай өлшемдерді таратудағы рөлін көрсетеді. Әр түрлі ұзындығы бар бірнеше ұлттық түрлері болды, олардың ішінде шотланд елл, фламанд елл [el], француз елл [aune], поляк елл, даниялық alen (24 [[Дания өлшем бірлігі#Ұзындық]], швед aln (2 швед футы 59,38 см) және Франкфуртта (54,7 см), Кёльн, Лейпцигте (Саксония) немесе Гамбургте әр түрлі ұзындығы бар неміс елл [Elle]. Голландиялық тоқымаларды импорттаушы ағылшындар белгілі бір дәстүрлерді сақтады: барлық маталар фламанд елімен сатылса да, зығыр ағылшын елімен, ал гобелен фламанд елімен сатылды.
An ell (from Proto Germanic *alinō, cognate with Latin ulna) is a northwestern European unit of measurement, originally understood as a cubit (the combined length of the forearm and extended hand). The word literally means "arm", and survives in the form of the modern English word "elbow" (arm bend). Later usage through the 19th century refers to several longer units, some of which are thought to derive from a "double ell". An ell wand or ellwand was a rod of length one ell used for official measurement. Edward I of England required that every town have one. In Scotland, the Belt of Orion was called "the King's Ellwand". An iron ellwand is preserved in the entrance to Stånga Church on the Swedish island of Gotland, indicating the role that rural churches had in disseminating uniform measures. Several national forms existed, with different lengths, including the Scottish ell , the Flemish ell [el] , the French ell [aune] , the Polish ell , the Danish alen (24 [[Danish units of measurement#Length, the Swedish aln (2 Swedish fot 59.38 cm) and the German ell [Elle] of different lengths in Frankfurt (54.7 cm), Cologne, Leipzig (Saxony) or Hamburg. Select customs were observed by English importers of Dutch textiles; although all cloths were bought by the Flemish ell, linen was sold by the English ell, but tapestry was sold by the Flemish ell.
Англия
Англияда эль әдетте дәл 1 метр немесе 1 метрдің төрттен бірі болатын. Ол негізінен тігіншілік ісінде қолданылды, бірақ қазір қолданыстан шықты. Англия заңдарында нақты ұзындығы ешқашан анықталмаса да, стандарттар сақталды; 1740 жылдары Грэм қазынасында қарастырылған мыс эль "Елизавета патшайымының заманынан бері" қолданылып келді. Басқа ағылшын өлшемдеріне "элл" деп аталатындардың ішінде "ярд пен есім" немесе 40 дюймдік эль бар, ол 1439 жылы жойылды; ярд пен дюйм, немесе 37 дюймдік эль (мата өлшемі), ол 1553 жылдан кейін жойылды және кейіннен шотланд элі＝37·06 деп аталды; сондай-ақ 1600 жылға дейін қолданылған 45 дюймдік мата элі болды. Толығырақ "Ярд" бөлімінде қараңыз.
In England, the ell was usually exactly , or a yard and a quarter. It was mainly used in the tailoring business but is now obsolete. Although the exact length was never defined in English law, standards were kept; the brass ell examined at the Exchequer by Graham in the 1740s had been in use "since the time of Queen Elizabeth". Other English measures called an ell include the "yard and handful", or 40 in. ell, abolished in 1439; the yard and inch, or 37 in. ell (a cloth measure), abolished after 1553 and known later as the Scotch ell＝37·06; and the cloth ell of 45 in., used until 1600. See yard for details.
Шотландтар
Шотланд еллігінің (slat Albannach) шамамен Шотланд еллігі 1661 жылы стандартталды, оның үлгісі Эдинбургте сақтауға берілді. Ол орта ағылшын тіліндегі elle сөзінен шыққан. Ол "Gie 'im an inch, an he'll tak an ell" (бір дюйм берсең, бір еллі алады) деген халық арасында кең таралған сөз тіркесінде қолданылды, бұл "бір дюйм берсең, бір шақырым алады" немесе "бір дюйм берсең, бір yard алады" дегенмен теңдес, және 1546 жылы Джон Хейвудтың "For when I gave you an inch, you tooke an ell" деп жариялаған ағылшын мақалына ("бір дюйм берсең, бір еллі алады") өте ұқсас. Дункельд, Перт және Кинростағы (Шотландияның Ұлттық қоры) "Эль дүкені" (1757) 18 ғасырдан қалған, бір бұрышына бекітілген темір еллі таяқшасынан аталған, ол бұрын көрші базарда мата және басқа да тауарларды өлшеу үшін қолданылған. Феттеркайн алаңында 17 ғасырғы Кинкардин сауда орталығының тірегі орналасқан, ол еллінің өлшемдерін көрсету үшін ойылған. Шотландия өлшемдері 1824 жылғы Парламент актісі – Салмақтар мен өлшемдер заңы арқылы ескірді, ал ағылшын өлшемдері Шотландияда стандарт ретінде бекітілді.
The Scottish ell (slat Albannach) is approximately The Scottish ell was standardised in 1661, with the exemplar to be kept in the custody of Edinburgh. It comes from Middle English elle. It was used in the popular expression "Gie 'im an inch, an he'll tak an ell" (equivalent to "Give him an inch and he'll take a mile" or " he'll take a yard", and closely similar to the English proverb "Give him an inch and he'll take an ell", first published as "For when I gave you an inch, you tooke an ell" by John Heywood in 1546. The Ell Shop (1757) in Dunkeld, Perth and Kinross (National Trust for Scotland), is so called from the 18th century iron ell stick attached to one corner, once used to measure cloth and other commodities in the adjacent market place. The shaft of the 17th century Kincardine mercat cross stands in the square of Fettercairn, and is notched to show the measurements of an ell. Scottish measures were made obsolete, and English measurements made standard in Scotland, by an Act of Parliament, the Weights and Measures Act 1824.
Басқа
Осыған ұқсас шаралар: Сэм 30 эльдің "шамамен" 18 саға (108 фут) екенін айтқандықтан, ол 45 дюймдік ағылшын элін пайдаланып жатқан сияқты, бұл 112 футқа тең келеді. "Сэр Гавен және Жасыл рыцарь" дастанында Жасыл рыцарьдың балта басы эль (45 дюйм) енімен келген. Эльдер ортағасырлық француз пьесасы "Мастер Пателиннің әзілінде" Пьер Пателиннің сатып алған киімдерінің мөлшерін өлшеу үшін де қолданылған. Халлдор Лакснесс "Тәуелсіз адамдар" кітабының ІІ бөлімі, "Әлем туралы" бөлімінде Ордр Оддрды он екі даниялық эль биіктігінде сипаттаған.
Similar measures include: Since Sam declares that 30 elles are "about" 18 fathoms (108 feet), he seems to be using the 45 inch English ell, which would work out to 112 feet. In the epic poem Sir Gawain and the Green Knight, the Green Knight's axe head was an ell (45 inches) wide. Ells were also used in the medieval French play The Farce of Master Pathelin to measure the size of the clothing Pierre Pathelin bought. Halldór Laxness described Örvar Oddr as twelve Danish ells tall in Independent People, Part II, "Of the World".