Кіріспе
"Бүркітшік петрельдің әні" (Песня о Буревестнике, Pesnya o Burevestnike/Pesńa o Burevestnike) – орыс жазушысы Максим Горькийдің 1901 жылы жазған қысқа революциялық шығармасы. Өлең рифмасыз трохалық тетраметрдің бір түрінде, кейде пиррихпен алмастырылып жазылған.
"The Song of the Stormy Petrel" (Песня о Буревестнике, Pesnya o Burevestnike/Pesńa o Burevestnike) is a short piece of revolutionary literature written by the Russian writer Maxim Gorky in 1901. The poem is written in a variation of unrhymed trochaic tetrameter with occasional Pyrrhic substitutions.
Тарих
1901 жылы патшаны тікелей сынға алып, бақытсыз тағдырдан құтылуға ешкім үміттенбеді. Михаил Салтыков-Щедрин сияқты бұрынғы жазушылар өнерге айналдырған аңыздың "эзоп тілі" режимін сынаушылармен жиі қолданылды. Максим Горький 1901 жылғы наурыз айында Нижний Новгородта "Шаңқырлық Петрелдің әнін" жазды. Бастапқыда мәтін "Көктем мелодиялары" (Весенние мелодии) деп аталатын және "Фантазия" (Фантазия) деп қосымша тақырыпталған үлкен шығарманың бөлігі болған деп есептеледі. Бұл "фантазияда" автор қыстың соңында терезенің сыртынан құстардың әңгімелерін естиді: монархиялық құрылымды бейнелейтін қарға, қара қарға және бұқа; "қарапайым халық" - тарналар; және құрылымға қарсы чижиктер (чижики). Құстар көктемнің жақындауы туралы талқылағанда, чижиктердің бірі әріптестеріне "бір жерден естіген Шаңқырлық Петрелдің әнін" айтады, бұл "фантазияның" финалы болады. "Ән" алғаш рет 1901 жылғы сәуірде "Жизнь" журналында жарияланды. Горький "Ән" жариялағаны үшін тұтқындалды, бірақ көп ұзамай босатылды. Кейіннен бұл өлең "революцияның шайқас әнұраны" деп аталды, ал "Революцияның Шаңқырлық Петрелі" (Буревестник революции) деген атау тез арада Горькийдің өзіне берілді. Дегенмен, бұл орыс сөзі ағылшын тіліндегі "шторм-петрель" деп аталатын құс түрінің атауын көрсету үшін қолданылмайды. Алайда, орыс тіліндегі "буревестник" сөзін сөйлеуші адам "дауылдың хабаршысы" деп түсінуі мүмкін, сондықтан көптеген ағылшын аудармашылары өлеңнің атауын "Шаңқырлық Петрел" (немесе сирек жағдайда "Шаңқырлық Петрел") деп аударуды жөн санады. Өлеңдегі басқа құс кейіпкерлері – жалпылама мағынадағы шағалалар, гагаралар (сонымен қатар "суға батып жүретіндер" деп те аталады; орысша, гагара) және пингвин. Солтүстік жарты шардағы гагаралар мен Оңтүстік жарты шардагы пингвиндер табиғатта кездеспесе де, олардың поэмаға бірлескен қатысуы поэзиялық лицензияның мысалы болып табылады; сондай-ақ, пингвин бір кезде "пингвиндер" деп аталған, қазірде жойылған үлкен гайка (Pinguinus туысы) болуы мүмкін.
was not infrequently used by the critics of the regime. Maxim Gorky wrote "The Song of the Storm Petrel" in March 1901 in Nizhny Novgorod. It is believed that originally the text was part of a larger piece, called "Spring Melodies" (Весенние мелодии) and subtitled "Fantasy" (Фантазия). In this "fantasy", the author overhears a conversation of birds outside his window on a late winter day: a crow, a raven, and a bullfinch representing the monarchist establishment; sparrows, "lesser people"; and anti establishment siskins (чижики). As the birds discussing the approach of the spring, it is one of the siskins who sings to his comrades "the Song of the Stormy Petrel, which he had overheard somewhere", which appears as the "fantasy's" finale. The "Song" was first published in the Zhizn magazine in April 1901. Gorky was arrested for publishing "The Song", but released shortly thereafter. The poem was later referred to as "the battle anthem of the revolution", and the epithet Burevestnik Revolyutsii (The Storm Petrel of the Revolution) soon became attached to Gorky himself. This Russian word is not, however, used to specifically name any species properly known in English as storm petrel. However, since the Russian burevestnik can be literally parsed by the speaker as 'the announcer of the storm', it was only appropriate for most translators into English to translate the title of the poem as "Stormy Petrel" (or, more rarely, "Storm Petrel"). Other avian characters of the poem are generic seagulls, loons (also known as "divers"; Russian, гагара), and a penguin. While Northern Hemisphere loons and Southern Hemisphere penguins are not likely to meet in the wild, their joint participation in the poem is an example of poetic license; alternatively, the penguin might refer to the extinct great auk (genus Pinguinus) once known commonly as "penguins".
Аудармалар
"Ән" көптеген тілдерге (Ресейдің барлық дерлік ресми тілдеріне де) аударылды, оның ішінде неміс, жапон және иврит тілдеріне.