Кіріспе

Садок немесе Садок Хакохен, сондай-ақ Садок, Садок, Задок немесе Цадок (צָדוֹק הַכֹּהֵן; lit. 'әділетті, ақталушы'), Кохен (қасиетті рудан шыққан діни қызметкер) болды, және Киелі кітаптарда ол Һаронның ұлы Елазардың ұрпағы екені жазылған. Ол Дәуіт пен Сүлеймен патшалық құрған кезде Израильдің Бас діни қызметкері болды. Ол Дәуіт патшаға оның ұлы Абессалом көтеріліс жасағанда көмектесіп, кейін Сүлейменнің таққа отыруына ықпал етті және оның тағына отыру рәсіміне қатысты. Сүлеймен Иерусалимдегі Бірінші ғибадатхананы салғаннан кейін, Садок онда қызмет еткен алғашқы Бас діни қызметкер болды. Езекиел пайғамбар Садок ұлдарын, бұтқа табыну дәуірінде олардың бұтқа табынуға қарсы күрескендері үшін мақтап, болашақтағы ғибадатханада олардың ерекше міндеттері мен артықшылықтары болатынын көрсетеді.

Еврей Киелі кітап

Танах (Еврей Киелі кітабы) Садоктың Һаронның ұлы Елазардың әкесінен тараған ұрпағы болғанын айтады. Садоктың тегі Езраның (оның ұрпағы) шежіресінде Елазардың ұлы Пінехастан тікелей әкесінен тараған тоғызыншы буын ретінде көрсетілген. Бір Садок Дәуітке Хебронға қосылып, бүкіл Израильдің тәжін жеңуіне көмектескен, оның үйінде жиырма екі басшы болған. Иосиф Флавий осы Садоқты сол аттас бас діни қызметкермен бірдей деп есептейді. Абессаломның бүлігі кезінде Садок діни қызметкер ретінде айтылады, ол және левилер қашқан Дәуітке ілесіп, Келісім шаңырағын алып келуді қалаған, бірақ патша Садокқа Иерусалимде қалуын бұйырды, онда ол және Әбиятар оған жақсы қызмет ете алатындықтан, нәтижесінде Садоктың ұлы Ахимааз бен Әбиятардың ұлы Йонатан қашқан патшаға құтқарушы хабар жеткізді. Осы жолдардың барлығында Садок Әбиятардан бұрын аталады. Садок сондай-ақ Һарондықтардың бас офицері болған. «Бас діни қызметкер» термині Еврей жазбаларында Ешуа заманынан бастап Йоаш патшалығына дейін қолданылмаған. Дәуіт Иерусалимнен асығыс шыққан кезде Садок пен Әбиятар діни қызметкерлер ретінде бірге жұмыс істеді. Дәуіт патша алғаш рет кабинетін құрғанда, Садок пен Әбиятар, Ахимелектің ұлы, діни қызметкерлер болып тағайындалды. Абессаломның бүлігін басып жаншудан кейін, Дәуіт патша Садок пен Әбиятарды Яһуданың қарттарына жіберіп, монархты қайтаруға асығуға шақырды. Кейін Адония таққа отыруға тырысқанда, Әбиятар оған қолдау көрсетіп, Сүлеймен патшаны (Дәуіттің ұлы) Иерусалимнен қуғызды және Садоқтың жалғыз бас діни қызметкерлігін нығайтты, ол пайғамбар Натанмен бірге Сүлеймен патшаның таққа отыруын қолдады. Алғыс айтып, Сүлеймен оны жалғыз бас діни қызметкер етіп тағайындады. Садок сондай-ақ Сүлейменнің патша болып майлану рәсіміне қатысты. Шежірелер 16:39 (ЖД) бойынша Садок «Гибеондағы биік жердегі Құдайдың киелі шатырының алдында» қызмет еткен діни қызметкерлердің басшысы ретінде аталады, бірақ кейін ол Ахимелектің қасында діни қызметтің кестесін жасауда жұмыс істегені айтылады, бұл Дәуіттің Иерусалимдегі ғибадатхананы салуға дайындығын қолдады. Садоктың ұлдары Ахимааз және Азария болды. Оның ұрпақтары Бірінші ғибадатхананың қирауына дейін бас діни қызметкер болып қызмет етті және екінші ғибадатхана салынғаннан кейін бас діни қызметкерлікті қайтадан жалғастырды, өйткені Бас діни қызметкер Ешуа (Езрамен бірге) Садокит тегінен шыққан.

Рабби әдебиеттерінде

Киелі кітапта Һаронға оның ұрпақтары ғана, басқа ешкім дін қызметкері бола алатыны туралы мәңгілік келісім берілген. Кейбір түсіндірмелерде дін қызметкерлігі Һаронның рухани киімдерін мұра еткеннен кейін Һаронның ұлы Елазардың ұрпақтарымен шектелгендігі, ал Елазардың ұлы Пинхас құлшыныспен әрекет еткеннен кейін оның ұрпақтарымен ғана шектелгендігі айтылады. Дегенмен, кейінірек бас дін қызметкері ретінде Ели, Һаронның інісі Елазардың ұрпағы болды. Тора түсіндірушілері мұны Пинхастың кейінгі күнәларымен байланыстырады. Бірақ Елидің ұлдары Хопни мен Пінехес күнә жасағаннан кейін, "Құдайдың адамы" олардың дін қызметкерлігінің тоқтатылатынын болжады: «Мен Өзім үшін сенімді дін қызметкерін (жақсылықпен істейтін) орнатамын, ол Мен үшін жүрегімен және жанымен қызмет етеді, Мен оған сенімді үй салып беремін, және ол Менің жақсыланған адамымның алдында барлық күн бойы жүреді». Бұл болжам Елазар мен Пинхастың ұрпағы Садық бас дін қызметкері болып тағайындалғанда орындалды.

Садоқилердің тарихы

Тарихи деректер жоғары діни қызметкер Садоктың заманынан бастап, шамамен б.з.д. 167 жылы Хасмонейлер пайда болғанға дейін бас діни қызметкерлік Садоктың ұрпақтарында сақталғанын көрсетеді. Садоктың ұрпақтарының дәрежесі мен ықпалы артты, сондықтан оның ұлы Азария Сүлейменнің әміршілерінің бірі болды, ал Сүлейменнің қызына үйленген Ахимаас, әлде Садоктың тағы бір ұлы болған болуы мүмкін. Садоктың өзі немесе оның немересі Һарондық діни қызметкерлердің басшысы болды, ал Жотамның анасы Еруша, әрине, оның асыл тегін көрсету үшін Садоктың қызы деп аталды, себебі оның әкесі бірінші Садоктың ұрпағы болуы мүмкін (;). Садоктың үйі Екінші ғибадатхана кезеңінің көп бөлігінде бас діни қызметкерлікті атқарды, сүргіннен кейін Ехошуа бен Ехозадақтан бастап, Симон II-ге (Бен Сира 50-де жоғары бағаланған Саймон Әділ), оның үлкен ұлы Ония III-ке және эллинизация бағдарламасын енгізіп, нәтижесінде Маккабейлер көтерілісіне әкелген, оның билігін басып алған екінші ұлы Ясонға дейін. Иосиф Флавийдің мәлімдемесіне сәйкес, IV Ония египеттік Хелиополис аймағындағы Леонтополиске көптеген ізбасарларымен барды және Птолемейлік перғауынға әскери қолдау көрсеткені үшін Иерусалимдегі ғибадатханамен бәсекелесу үшін ғибадатхана салуға жер алды (дегенмен Иосиф Флавий мұны III Онияға да жатқызады, ал жобаның мерзімі Ония II-ге сілтеме жасайды). Ония немесе оның Садок әулетінің мүшелері Кумрандағы қауымды құрған болуы мүмкін деген пікір бар.

Садок туралы басқа да теориялар

Кейбіреулер Садық Иерусалимді жаулап алғаннан кейін ғана Самуил кітабында кездесетінін, ол шын мәнінде израильдік мемлекеттік дінге қосылған ебусти діни қызметкері болған деп болжайды. Гарвард діни мектебінің профессоры Фрэнк Мур Кросс бұл теорияны "Ебустик гипотеза" деп атайды, оны жан-жақты сынап, бірақ қазіргі ғалымдар арасындағы басым көзқарас деп санайды. Киелі кітаптың басқа жерлерінде ебустиктердің сипаттамасы олардың израильдіктер сияқты бір Құдайға (Эль Элионға) табынғандарын көрсетеді, мысалы Мелхиседек жағдайында. Бұл теорияға қосымша дәлел ретінде басқа ебустиктердің немесе израильге дейінгі Иерусалим тұрғындарының есімдерінде Седек (Цзедек) принципі немесе құдайына сілтеме бар (мысалы, Мелхиседек және Адонизедек есімдерін қараңыз). Осы теория бойынша Садыққа тағайындалған Харон әулеті кейінірек қосылған, тарихи дұрыс емес аралық болып табылады.

Басқа садоктар

Авраам Гайгер яһуди дінінің саддукейлер ("Цадоки" мишна тілінде айтылады) сектасының өз атын Садоктан алғанын, ал секта басшыларының Садоктың ұлдары болғанын айтқан. Дегенмен, раввиндік көздер саддукейлер мен боэтусиандық топтардың бір уақытта пайда болғанын көрсетеді, олардың негізін қалаушылары Садок пен Боэтус екеуі де Сохолық Антигонның шәкірттері болған (шамамен б.з.б. 3 ғасыр). Танаимдердің бірі, раввин Садок, Талмудта Екінші ғибадатхананың қирауымен байланысты құтқарылған деп еске алынады.