Кіріспе

Грекия философы және софисті (б.з.д. 483–375 ж.)

Горгий (ғ.д. 483–375 ж.) – ежелгі грек софисті, Сократқа дейінгі философ және риторик, Сицилиядағы Леонтинои қаласының тумасы. Протагормен бірге ол софистердің бірінші буынын құрайды. Көптеген доксографтар оның Эмпедоклдің шәкірті болғанын хабарлайды, бірақ ол одан бірнеше жасқа ғана кіші болған. В.К. Гатри былай деп жазады: «Басқа софистер сияқты, ол түрлі қалаларда саяхаттап, Олимпия және Дельфи сияқты ірі пангеллендік орталықтарда өнерін көпшілыққа көрсетіп, оқытуы мен қойылымдары үшін ақы алып жүрген». Оның қойылымдарының ерекшелігі – көрермендерден түрлі сұрақтар қойып, дереу жауап беру еді. Оны «Горгий Нигилисті» деп атаған, бірақ бұл атау оның философиясын қаншалықты дәл сипаттайтыны күмәнді. Оның танымалдылығына үлес қосқан нәрселердің бірі – риториканы туған Сицилиясынан Аттикаға әкелгені және Аттика диалектісін әдеби проза тілі ретінде таратуға көмектескені.

Философия

Сократқа дейінгі грек софистерінің философиясы ғалымдар арасында кең талқыланған мәселе болып табылады, себебі олардың өте күрделі және екіұшты жазбалары бар, сондай-ақ Платонның диалогтарындағы кейіпкерлер ретінде танымал. Дегенмен, Горгиас қазіргі ғалымдар үшін түсінуге ерекше қиын. Ғалымдар Протагор, Гиппий және Продиктің ілімдерінің нақты ерекшеліктерін талқыласа да, олардың ойларының негізгі қағидалары туралы көбінесе келіседі. Горгиасқа келгенде, ғалымдар оның идеяларының тіпті ең негізгі құрылымында да келіспейді, тіпті мұндай құрылым бар-жоғы туралы да дауласады. Горгиас философиясын түсінудегі ең үлкен қиындық – оның жазбаларының көп бөлігі жоғалып кеткені және сақталғандары кейінгі көшірушілер тарапынан маңызды өзгерістерге ұшырағаны. Бұл қиындықтар Горгиас риторикасының көбінесе түсініксіз және шатастыратын болмысымен күшейеді; ол өзінің маңызды ойларын күрделі, бірақ өте екіұшты метафоралар, теңеулер мен сөз тіркестерін қолданады. Горгиас ұсынған көптеген пікірлердің әзіл, ойын немесе сатира мақсатында айтылғаны да күдік тудырады. Аристотель «Реторика туралы» трактатында Горгиас сөйлеу стилін «жалпыға бірдей иронияға толы» деп сипаттайды және ол шынайылыққа әзілмен, ал әзілге – шынайылықпен жауап беруді ұсынғанын айтады. Горгиас философиялық пікірталас пен сатира арасындағы шекараны жиі бұзады, бұл ғалымдарға оның қай кезде шындықты айтқанын және қай кезде әзілдегенін анықтауды өте қиын етеді. Горгиас өзінің мәлімдемелерінде жиі қайшылыққа түседі және әртүрлі мәселелер бойынша тұрақсыз көзқарастарды қабылдайды. Осы факторлардың салдарынан Скотт Портер Консиньи оны «Платонның Софистінде аң аулаған политроптық нысандардың ең құпиясы» деп атайды. Кейбір ғалымдар Горгиастың «болмау туралы» тезисін Горгианың өзі тікелей қолдайтын нәрсеге қарсы аргумент ретінде түсіндіргендіктен, оны «Нигилист» деп атаған. Алан Пратт нигилизмді «барлық құндылықтар негізсіз және ештеңе білуге немесе жеткізуге болмайды деген сенім» деп анықтайды. Бұл пессимизммен және өмірді жоққа шығаратын радикалды скептицизммен байланысты. Горгиас нигилистік аргументтерін «Бейболу туралы» еңбегінде ұсынды; алайда түпнұсқа мәтін қазірде жоқ. Біз оның аргументтерін тек Секст Эмпирик және Псевдо-Аристотельдің «Мелисс, Ксенофан және Горгиас туралы» еңбектері арқылы білеміз. Көрінетіндей, Горгиас үш реттік аргументтерді жасады: біріншіден, ештеңе жоқ; екіншіден, егер бар болса да, ол адамдарға түсініксіз; үшіншіден, егер бар болса да, оны көршілерге жеткізу немесе түсіндіру мүмкін емес. Дегенмен, 20-ғасырдың соңы мен 21-ғасырдың басындағы ғалымдар арасында «нигилист» деген атаудың шатастыратындығы туралы консенсус қалыптасқан, себебі егер оның аргументі шын мәнінде нигилизмді қолдауға бағытталған болса, онда ол өзін-өзі жоққа шығарар еді. Әрине, аргументтің өзі бір нәрсе болып табылады және білімді жеткізуге талпынады, бұл оның ештеңе жоқ және оны білу немесе жеткізу мүмкін емес деген ашық мәлімдемесімен қайшы келеді. Гизела Страйкер былай дейді: «Горгиас ештеңе жоқ деген көзқарасты қатты қолдады және сондықтан ол «нигилист» болды деп ойлаған адам болды деп сену қиын». Сондай-ақ, Кастон былай мәлімдейді: «Горгиас оның ұсынысы мен мазмұны арасындағы қайшылықты байқамаған болса, тіпті көңілсіз ғана емес, ақылы тоқыраған болар еді». Ақырында, Уорди былай дейді: «Бұл өкінішке орай қате оқылым Горгиас парадоксологиясының (παραδοξολογία) ең айқын салдарынан бас тартады: оның хабары өзін-өзі жоққа шығарады, сондықтан ол логос теориясын құрудан гөрі, тілдің неге қабілетсіз екенін көрсетеді, қандай болуға ұмтылуы мүмкін емес екенін көрсетеді». Гигон мен Ньюигер де ұқсас пікір білдіреді.

Риторикалық жаңашылдық

Горгия құрылымы мен әшекейлеуді қамтитын риторикалық жаңалықтарды енгізді, сонымен қатар парадокслогияны – парадоксалды ой және парадоксалды өрнектей білуді ұсынды. Осы жетістіктері үшін Горгияны «софизмнің әкесі» деп атады (Wardy 6). Горгия аттикалық грек диалектісін әдеби проза тілі ретінде таратуға да үлес қосты. Горгия «ерекше сөйлеу стилін» (Matsen, Rollinson және Sousa, 33) дамытып, үйреткен алғашқы оратор болды. Горгияның қазіргі кезде сақталған риторикалық еңбектері – Еленаны мақтау (Ἑλένης ἐγκώμιον), Паламедті қорғау (Ὑπέρ Παλαμήδους ἀπολογία), Бар болмау туралы (Περὶ τοῦ μὴ ὄντος ἢ Περὶ φύσεως) және Эпитафиос (Επιτάφιος) – Technai (Τέχναι) атты еңбек арқылы бізге жетті. Бұл риторикалық нұсқаулық, риторикалық практиканың әртүрлі принциптерін жаттап, көрсетуге арналған үлгілерден тұруы мүмкін (Leitch, et al. 29). Кейбір ғалымдар әр еңбекте қарама-қарсы пікірлер келтірілгенін айтса да, төрт мәтінді риториканың дамып келе жатқан теориясы мен өнеріне (technē) өзара байланысты үлес ретінде қарастыруға болады (McComiskey 32). Горгияның сақталған шығармаларының тек «Еленаны мақтау» мен «Паламедті қорғау» толық күйінде сақталған деп есептеледі. Одан басқа, оның риторикалық, саяси немесе басқа да сөздері бар. Аристотель олардың бірнешеуіне сілтеме жасайды және цитата келтіреді, соның ішінде грек бірлігі туралы сөз, соғыста қаза тапқан афиналықтарға арналған жерлеу сөзі және Элеандарға арналған мақтаудан алынған қысқаша цитата. Сөздерден басқа, «Табиғат немесе Бар болмау» трактатының қайта баяндамалары да бар. Бұл еңбектер Дильс-Кранц жинағына енген, және ғалымдар бұл дереккөзді сенімді деп санаса да, кіретін көптеген шығармалар фрагменттерден және бұрмалаулардан тұрады. Сонымен қатар, Горгияға жатқызылатын мәтіндердің шынайылығы мен дұрыстығы туралы да сұрақтар туындайды (Consigny 4). Горгияның жазбалары риторикалық (сендіруге бағытталған) және перформативті болуға тиіс. Ол өзінің ақылға сыймас, дәлелді ұстанымды күшейту қабілетін көрсетуге тырысады. Сондықтан, оның әр шығармасы танымал емес, қарама-қайшылықты және тіпті ақылға сыймас пікірлерді қорғайды. Горгияның жазбаларының перформативті сипаты оның әр аргументке пародия, жасанды бейнелеу және театрлық әрекеттер сияқты стильдік тәсілдермен ойын-қуанышпен қарауынан көрінеді (Consigny 149). Горгияның аргументация стилін поэзиядан метрсіз поэзия (poiêsis минус метр) деп сипаттауға болады. Горгия сенімді сөздердің (dunamis) құдіреті құдайлардың құдіретіне тең және физикалық күш сияқты күшті екенін айтады. «Еленаны мақтау» еңбегінде Горгия сөздің жанға әсерін дәрілердің денеге тигізетін әсерімен салыстырады: «Дәрілердің әртүрлісі денеден әртүрлі заттарды шығарады – кейбіреулері ауруды тоқтатады, ал енді біреулері өмірді, – сөз де солай: кейбіреулері ауырсыну тудырады, ал енді біреулері қуаныш, кейбіреулері қорқынышқа ұшыратады, ал енді біреулері тыңдаушыларды батылдыққа шақырады, кейбіреулері жанды уландырып, жаман сендірумен баурап алады» (Gorgias 32). «Еленаны мақтау» «тілдің толыққанды күші туралы» айтады. Горгия сондай-ақ, оның «сиқырлы дұғалары» күшті эмоцияларды бақылау арқылы адамның психикасын емдейтініне сенген. Ол сөздердің дыбысына ерекше назар бөлді, олар поэзия сияқты тыңдаушыларды баурап ала алатын. Оның әсем, ұйқасты стильі тыңдаушыларын гипнозға түсіргендей көрінеді (Herrick 42). Протагор сияқты басқа софистерден айырмашылығы, Горгия арете (кереметтік немесе жақсылық) туралы білім беруге тырысқан жоқ. Оның пікірінше, арете-нің абсолютті түрі жоқ, ол әр жағдайға байланысты. Мысалы, құлдың жақсылығы мемлекет қайраткерінің жақсылығымен бірдей емес еді. Ол риториканы, сендіру өнерін барлық ғылымдардың патшасы деп санайды, өйткені оны аудиторияны кез келген әрекетке көндіруге болатын техника ретінде қарастырды. Риториканың барлық софистердің оқу бағдарламасында болғанымен, Горгия оған басқалардан гөрі көбірек мән берді. Риториканың табиғаты мен құндылығы туралы көптеген пікірталастар Горгиядан басталады. Платонның «Горгий» диалогы Горгияның риториканы, оның сәнді түрін және перформативті сипатын қабылдауына қарсы дәлел келтіреді (Wardy 2). Диалог Сократ пен бірнеше софистердің кешкі ас кезінде өткен сөз, саясат және әділдік туралы пікірталас тарихын баяндайды. Платон риториканың шын мәнінде техника болып саналуға лайық еместігін, керісінше, оратор үшін де, оның тыңдаушылары үшін де қауіпті «шеберлік» екенін көрсетуге тырысады, өйткені ол білімі жоқ адамға сарапшыдан гөрі білімді көрінуге мүмкіндік береді.

Еленаның мақтау сөзі

Еленаның мақтауы эпидектикалық ораторияның жақсы үлгісі саналады және ол студенттерді тарту үшін пайдаланылған Горгияның "көрмелік немесе демонстрациялық туындысы" болған деседі (Matsen, Rollinson and Sousa, 33). Өз жазбаларында Горгий және басқа софистер "тілдің құрылымы мен функциясы" туралы пайымдап, іс-қимылдың салдарларын және осы іс-қимылдарға қатысты шешімдер қабылдану жолдарын білдіру үшін негіз ретінде қарастырған (Jarratt 103). Міне, осы мақсатты Горгияның Еленаны мақтауы көздейді. Аристотельдің "Риторика" еңбегінде талқыланған риториканың үш бөлімінен (сот, кеңес және эпидектика) бұл туындыны эпидектикалық сөйлеу деп жіктеуге болады, ол Троялық Еленаны мақтап, оны Спартадан Париспен бірге кеткені үшін айыптаудан арылтады (Wardy 26). Елена – гректер үшін "Троялық Елена" – жыныстық құштарлық пен ұлы сұлулықтың символы болды. Ол Зевс пен Спарта патшайымы Леданың қызы еді және троялықтар оның сұлулығын Грекия мен Троя арасындағы он жылдық Троя соғысының тікелей себебі деп санады. Соғыс Гера, Афина және Афродита құдайлары Парис (троялық ханзада) үш құдайдың ең сұлуын таңдауын сұрағаннан кейін басталды. Әр құдай Парис шешімін өзгертуге тырысты, бірақ ол соңында Афродитаны таңдады, ол Париске ең әдемі әйелді уәделеді. Парис содан кейін Грекияға сапар шекті, онда оны Елена мен оның күйеуі Менелай күтіп алды. Афродитаның ықпалымен Елена Паристің онымен қашып кетуіне көндірді. Олар Трояға бірге сапар шегіп, соғысты ғана емес, сонымен қатар Еленаны оның ісі үшін кінәлаудың кең таралған әдеби дәстүрін де қалыптастырды. Горгия осы дәстүрге қарсы тұрады. "Мақтауға лайық ер немесе әйел, сөз, іс, қала немесе іс-қимыл мақтаумен құрметтелуі керек, ал лайық емес нәрсе кінәлауға ұшырауы керек" (Горгия 30) деп бастайды Горгия. Сөзінде Горгий Еленаның Трояға саяхаттауының себептерін талқылайды. Ол Еленаны төрт түрлі жолмен көндіруге болатынын түсіндіреді: құдайлар арқылы, күшпен, махаббатпен немесе сөзбен (логос). Егер Еленаның Трояға кетуіне себеп болған құдайлардың жоспары болса, Горгия оны кінәлайтындар өздері кінәлауға тиіс екенін айтады, "өйткені адамның күтуі құдайдың ниетін тоқтата алмайды" (Горгия 31). Горгия түсіндіреді, күштілер әлсіздерді табиғатынан билейді, ал құдайлар барлық жағынан адамнан күшті болғандықтан, Еленаның жағымсыз беделінен босатылуы керек. Бірақ егер Елена күшпен ұрланған болса, онда қылмыс жасаған адам кінәлі. Сондықтан кінә Еленаға емес, оған тию керек. Егер Елена махаббатқа көндірген болса, оның да жаман атын жою керек, "егер махаббат құдай болса, құдайлардың құдіретті күшімен, әлсіз адам оны қалай қабылдамай, қалай қабылдамақ? Бірақ егер махаббат – адамның ауруы және ақыл-ойының әлсіздігі болса, оны қателік деп айыптамай, бақытсыздық деп санау керек" (Горгия 32). Соңында, егер сөз Еленаны көндірген болса, Горгия оны оңай кінәсінен арылта алатынын мәлімдейді. Горгия былай дейді: "Сөз – құдіретті шебер, ол ең кішкентай және көзге көрінбейтін денемен ең керемет істерді жасайды. Ол қорқыныштан құтылдырады, ауырсынуды жеңілдетеді, қуаныш сыйлайды және аяныш сезімін күшейтеді" (Горгия 31). Осы жерде Горгия сөздің ақылға тигізетін әсерін денеге тигізетін дәрінің әсерімен салыстырады. Ол Еленаның денесін қару ретінде пайдаланып, көптеген денелерді бәсекеге "жетектеу" күшіне ие екенін айтады (Gumpert, 74). "Жетекшілікке және адастыруға, біріктіруге және бөлекке әкелуге арналған денелердің" бұл бейнесі Горгияның сөйлеуінде маңызды рөл атқарады (Gumpert, 74). Горгия негізінен метафоралар мен парадокстарды қолданғанмен, ол "сөздік фигураларды немесе схемаларды" да қолданды (Matsen, Rollinson and Sousa). Оларға теңгерімді сөйлемдер (изоколон), қарама-қарсы идеяларды біріктіру (антитезис), сөйлемдердің тізбектелген құрылымы (парисон) және сөз аяқтарының қайталануы (гомеотелеутон) кірді (Matsen, Rollinson and Sousa, 33). "Еленаны мақтау" Горгияның аргументацияға деген қызығушылығын көрсетеді, өйткені ол "мүмкін болатын баламалардың тізбесін жүйелі түрде жоққа шығару" арқылы өз ойын жеткізеді (Matsen, Rollinson and Sousa, 33). Бұл "реторикалық шеберліктің өзінің мақтауы және оның бізге тигізетін күші" (Gumpert, 73). Ван Хук айтуынша, "Еленаны мақтау" "көбейту мен қысқалық, поэзияға ұқсас ырғақты проза, батыл метафоралар мен поэтикалық немесе ерекше эпитеттерге" толы (122).

Паламедті қорғау

Паламедті қорғау кезінде Горгия логосты этикалық аргументтер жасаудың тиімді құралы ретінде сипаттайды (МакКомиски 38). «Қорғаныс» – моральдық және саяси міндеттемелерге қатысты мәселелерді қарастыратын сөз (Консигни 38), грек мифологиясында әліпбиді, жазбаша заңдарды, сандарды, қару-жарақтарды, өлшемдер мен салмақтарды (МакКомски 47) ойлап тапқан Паламедті қорғайды. Бұл сөйлеуде Паламед елге опасыздық жасады деген айыптан өзін ақтауға тырысады. Грек мифологиясында Одиссей, Агамемнон мен Менелаймен Трояға барып, Еленаны Спартаға қайтарудан қашу үшін, ақылдан безгендей болып, егістікке тұз сеуіп кеткен. Паламед Одиссейдің ұлы Телемахты плугдің алдына лақтырғанда, Одиссей одан қашып, ақыл-есі дұрыс екенін көрсетті. Одиссей Паламедті өзін танытқаны үшін ешқашан кешірмеді, кейіннен Паламедті гректерді троялықтарға сатқан деп айыптады. Ұзақ өтпей Паламед сотталып, өлтірілді (Жаррат 58). Бұл эпидеикалық сөйлеуде, «Encomium» сияқты, Горгия ықтимал аргументтердің дәстүрлі шындықтарға күмән тудыруға қалай әсер ете алатынын зерттейді (Жаррат 59). Мәтін бойында Горгия Аристотельдің «Риторика» еңбегінде сипатталғанға ұқсас логикалық (логос), этикалық (этос) және эмоционалдық (патос) аргументтерді мүмкіндіктерден құрастыру әдісін ұсынады. «Қорғаныс» ішіндегі мотивтер мен мүмкіндіктер туралы осы аргументтерді Аристотель кейін сот-медициналық топостар деп атады. Горгия сатқындық жасалғанын дәлелдеу үшін мүмкін оқиғалардың жиынтығын анықтау қажеттігін көрсетеді. «Қорғаныс» бойынша бұл оқиғалар келесідей: Паламед пен жау арасындағы байланыс, кепілдік беру немесе ақша алмасу, күзетшілер мен азаматтардың оны байқамауы. Өзін қорғағанда Паламед ақшаның шамалы сомасы мұндай үлкен іске себеп бола алмайтынын, ал егер үлкен сома ақша алынған болса, оны тасымалдау үшін көптеген одақтастардың көмегі қажет болатынын айтады. Паламед мұндай алмасудың күндіз де, күзетшілердің бақылауында болғандықтан, түнде де мүмкін емес екенін түсіндіреді, өйткені бәрі көретін болар еді. Паламед одан әрі жоғарыда аталған шарттар орындалса, міндетті түрде іс-қимыл жасалуы керек екенін түсіндіреді. Мұндай іс-қимыл одақтастармен немесе оларсыз жасалуы мүмкін еді; алайда, егер одақтастар еркін адамдар болса, олар қалаған ақпаратын жариялауға құқылы болса, ал егер олар құлдар болса, олардың бостандық алу үшін өз еркімен айыптауы немесе азаптау арқылы мәжбүрлеу арқылы айыптауы мүмкін еді. Паламед құлдарға сенімсіздікпен қарау керек дейді. Паламед түрлі ықтимал ниеттерді тізімдейді және олардың барлығын жалған екенін дәлелдейді. «Қорғаныс» арқылы Горгия ниет үшін мәртебе, байлық, құрмет және қауіпсіздік сияқты артықшылықтар қажеттігін көрсетеді және Паламедтің ниеті болмағанын мәлімдейді (МакКомски 47–49).

Эпитафиос (немесе афиналық жерлеу орациясы)

Бұл мәтін эпитафиостың жанрына маңызды үлес қосқан деп есептеледі. Б.з.д. V және IV ғасырларда Афинадағы қоғамдық жерлеу рәсімдерінде белгілі ораторлар мұндай сөздер айтқан, олар соғыста қаза тапқандарды құрметтеу үшін жасалған. Горгияның мәтіні империялық Афинадағы V ғасырдың үгітшіл риторикасын өткір сынға алады және Платонның «Менексен» атты пародиясының негізі болып табылады (Консигния 2).

Ежелгі дәуір

Платон Горгияның ең ірі сыншыларының бірі және Сократтың шәкірті болды. Платонның софистикалық ілімдерге деген наразылығы кеңінен белгілі, және оның аттас диалогында Горгияның өзі де, оның риторикалық сенімдері де сыналып, мазаққа түсіріледі (МакКомски 17). Платон «Горгий» диалогында философия мен риториканы ажырата келіп, Горгияны тыңдаушыларын шешен сөздерімен ғана қызықтыратын, ынандыру өнерін меңгерген адамға нақты мәселелердің шындығын білудің қажеті жоқ деп санайтын, үстірт әрі пайдакүнем тілші ретінде сипаттайды. Диалогта Горгий Сократтың бір сөзіне былай деп жауап береді: «Риторика – сіз үйренуі тиіс жалғыз білім саласы. Қалғандарын ескермесеңіз де, кәсіби мамандардан басым түсе аласыз!» (Платон 24). «Жоқ нәрсе туралы» атты еңбегінде Элеялық дәстүрді және оның негізін қалаушы Парменидті сынаған Горгий философияны азғыру түрі ретінде сипаттайды, бірақ философияны толығымен жоққа шығармай, философтарға белгілі бір құрмет көрсетеді. Платон Горгияға жауап ретінде Парменидтік идеалды қайта бекітіп, барлық нәрсені құрайтын негізгі зат пен шындық – болмыс екенін, ал философия риторикадан ерекшеленетін және одан жоғары тұратын диалектика екенін айтады (Варди 52). Аристотель де Горгияны сынға алып, оны тек ақылды және тапқыр болып көріну арқылы ақша табуға тырысатын, алдастырушы немесе софистикалық дәлелдер арқылы халықты жаңылыстыратын қарапайым софист деп атады. Осы теріс бейнелерге қарамастан, Горгияның риторикалық стилі зор ықпалға ие болды. Горгияның «Еленаны қорғауы» Еврипидтің «Еленасы» мен оның «Паламидті қорғауы» батыстық диканикалық аргументтің дамуына әсер етті, соның ішінде Платонның Сократтың қорғану сөзінің нұсқасына да ықпал еткен болуы мүмкін.

Қазіргі заманғы қабылдау

Батыс тарихының көп бөлігінде Горгий философиялық ой-пікірде және мәдениетте маргиналды және белеңсіз тұлға болып келді. Алайда, он тоғызыншы ғасырда неміс философы Георг Вильгельм Фридрих Гегель (1770–1831) және ағылшын классигі Георг Гроте (1794–1871) сияқты жазушылар Горгийді және басқа софистерді әділетсіз мақсаттармен риториканы қолданып, басқаларды көндіруді үйреткен адал емес шарлатан ретіндегі ұзақ жылдар бойы қалыптасқан репутациясынан "қайта жаңғырту" үшін жұмыс істей бастады. 1872 жылға қарай ағылшын философы Генри Сиджвик (1838–1900) бұл көзқарасты "ескі көзқарас" деп атады. Қазіргі заманғы дереккөздер софистер туралы ескі стереотиптің дұрыс емес екенін мәлімдей береді. ХХ ғасырдың соңынан бері Горгийға ғылыми қызығушылық күрт өсті және оған қатысты зерттеулердің көлемі оның дәстүрлі түрде танымал замандасы Парменидке қатысты зерттеулермен шайқаса бастады. Горгийдің антитеза мен бейнелі тілге толы ерекше жазу стилі кейінірек мениппей сатирасының және соңғы уақытта маниеризм, гротеск және карнавалдық жанрлардың дамуын болжағандай болды. Бірнеше ғалымдар Горгийдің білім, тіл және шындық табиғаты туралы ойлары Мартин Хайдеггер, Жак Деррида, Людвиг Витгенштейн, А. Дж. Айер, Амели Рорти және Стэнли Фиш сияқты заманауи философтардың көзқарастарын алдын ала болжады деп санайды. Дегенмен, көптеген академиялық философтар Горгийді маңызды ойшыл ретінде көрсетуге жасалған әрекеттерді әлі де сынайды.

Негізгі дереккөздер

Горгий. "Еленаны мақтау". "Теория мен сын антологиясы". Ред. Винсент Б. Лейч және т.б. Нью-Йорк: W. W. Norton & Company, 2001. 30–33. Платон. "Горгий". Аударған Робин Уотерфилд. Оксфорд университетінің баспасы, 1994.

Екіншілік көздер

Гамперт, Мэтью. Еленаны егу: классикалық өткеннің ұрлануы. Висконсин: Висконсин университетінің баспасы, 2001. Джаррат, Сюзан С. Софистерді қайта оқу: классикалық риториканың жаңаша түсіндірілуі. Карбондейл және Эдвардсвилл: Southern Illinois University Press, 1991. Лейтч, Винсент Б. және басқалар, редакторлар. "Нортон теориясы мен сын антологиясы". Нью-Йорк: W. W. Norton & Company, 2001. МакКомски, Брюс. Горгия және риторика өнері: сақталған Горгия фрагменттерін тұтас оқуға қатысты. Taylor & Francis, Ltd., 1997. МакКомски, Брюс. Горгия және жаңа софистикалық риторика. Карбондейл және Эдвардсвилл: Оңтүстік Иллинойс университетінің баспасы, 2001. Мацен, Патрисия П., Филипп Роллинсон және Марион Соуза. Классикалық риторикадан оқылымдар, Иллинойс: Southern Illinois University Press, 1990. Пулакос, Джон. "Классикалық Грекиядағы софистикалық риторика", Оңтүстік Каролина университетінің баспасы, 1995. Спраг, Розамонд Кент. "Ескі софистер", Hackett Publishing Company. Уокер, Джеффри. Антикалық риторика және поэтика, Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2000. Уорди, Роберт. Риториканың тууы: Горгия, Платон және олардың ізбасарлары, Нью-Йорк: Routledge, 1996.