Кіріспе

Қытайдың тарихи тұжырымдамасы – Хуаксия. Бұл қытай ұлтын көрсететін тарихи ұғым және хан халқының Циньге дейінгі этникалық ата-бабаларының әртүрлі одақтарының ортақ мәдени түбін сезінуінен туындаған.

Этимология

Хуаксия тұжырымдамасының ең ерте сақталған нақты куәсі – б.з.д. 300 жылға дейін жазылған тарихи әңгіме және түсіндірме «Цзо Чжуань». «Цзо Чжуаньда» Хуа́йся – Сары өзен алқабындағы орталық мемлекеттерді (中國 Zhōngguó) білдіреді, олар Хуа́йся халқының қоныс екені, империялық дәуірге дейінгі әңгімелерде этникалық жағынан хань тайлы. Конфуцийшіл Конг Ингданың сөзіне қарағанда, ся (ланг=zh 'үлкен') орталық мемлекеттердің рәсімдік әдептеріндегі 'үлкендікті' (ланг=zh) көрсетеді, ал хуа (ланг=zh 'гүл', 'гүл тоқу') – сол мемлекеттердің халқы киген ханьфу киімдерінің әдемілігін (ланг=zh) білдіреді.

Шығу тегі

Хан дәуірінің тарихшысы Сима Цян "Ся" атауы ұлы Юға берілген мемлекеттің аты екенін, ал Ю осы атауды өз тегі ретінде қолданғанын мәлімдейді. Қазіргі тарихнамада Хуаксия – Қытайдағы хань этносының арғы тегі саналатын Сары өзен бойындағы тайпалар одағын білдіреді. Соғысқан мемлекеттер дәуірінде (б.з.д. 475–221) Хуаксиялық өзіндік сана қалыптасып, ежелгі Қытайда бекінді. Хуаксиялық жекелік санасы Шығыс Чжоу дәуірінде Чжоу жеріне көшіп келген және бірқатар Чжоу мемлекеттерін құлатқан рон және ди тайпаларымен болған қақтығыстардың күшеюіне жауап ретінде туды.

Қазіргі қолданысы

Қытайда «хуа» және «ся» таңбалары әлі де бірге қолданылса да, олар жеке-жеке өз атаулары ретінде де қолданылады. Қытай Халық Республикасының (ҚХР) және Қытай Республикасының (ҚР) ресми қытайша атаулары «Чжунгуо» (中國, 中国, «Орта Мемлекет» деп аударылады) терминімен бірге «Хуася» терминін, яғни «Чжунхуа» (中華, 中华) ретінде пайдаланады. ҚХР-ның ресми қытайша атауы – «Чжунхуа Ренмин Гонхэгуо», ал ҚР-ның атауы – «Чжунхуа Мингуо». «Чжунгуо» термині мемлекетке қатыстылығымен шектеледі, ал «Чжунхуа» көбінесе мәдениетке қатысты. «Хуарен» термині жалпы қытай ұлтының адамдарына қолданылады, ал «Чжунгуорен» (中國人) әдетте (бірақ әрқашан емес) Қытайдың азаматтарын білдіреді. Сингапур және Малайзия сияқты елдердегі қытай диаспорасында «Хуарен» немесе «Хуакяо» (шетелдегі қытайлар) терминдері қолданылады, себебі олар Қытай азаматтары емес.