Вальтер Вернер Арндт: Өмір және аудармалар шебері

Кіріспе

Американдық ғалым Уолтер Вернер Арндт (4 мамыр 1916 – 15 ақпан 2011) – орыс, неміс және поляк тілдеріндегі әлемдік деңгейдегі танымал ғалым және аудармашы. Қайтыс болған кезде ол Дартмут колледжінде орыс тілі мен әдебиеті саласының гуманитарлық ғылымдар профессоры, зейнеткер болды. Варшава университетінде бизнес-администрация, Оксфорд университетінде (Oriel College) саяси ғылымдар мен экономика, Роберт колледжінде (Стамбул) инженерлік мамандық бойынша магистр, ал UNC, Чапел-Хиллде салыстырмалы әдебиет бойынша докторлық диссертациясын қорғаған Арндт, Гётенің «Фауст», Александр Пушкиннің «Евгений Онегин», Райнер Мария Рилке өлеңдерінің көптеген туындылары, сондай-ақ Буш, Моргенштерн және тағы басқалардың еңбектерін метрикалық аудармада танымал етті. Оның «Евгений Онегин» аудармасы 1962 жылы «Боллинген» поэзия аудармасы бойынша сыйлықты жеңіп алды.

Өмір

Арндт 1916 жылы Осман империясының Стамбул қаласында неміс ата-анасының отбасында дүниеге келді. Ол 12 жыл Силезиядағы Бреслау қаласында классикалық білім алды. 1934 жылы Оксфордқа көшіп, экономика және саясаттануды оқыды. Оксфордты бітірген соң Арндт Варшаваға, Польшаға жоғары білім алуға барып, онда поляк тілін, кейіннен орыс тілін үйренді. 1939 жылы Гитлердің Польшаға басып кіргеннен кейін, ол нацистерге қарсы күштерге қосылды, немістерге тұтқынға алынды, ал неміс әскери тұтқын лагерінен қашқаннан кейін, поляк астыртқысында бір жыл өткізіп, ақырында Стамбулға оралды. 1942-1945 жылдары Арндт одақтас күштердің тапсырмасымен барлау жұмыстарында белсенділік танытты. Ол Стратегиялық қызметтер бюросында және Соғыс ақпарат бюросында жұмыс істеді, соғыс аяқталғанға дейін нацилік құжаттар мен куәліктерді жасады. Стамбулда ол Мириам Бахпен танысып, үйленді және Роберт колледжінде оқып, механика инженері мамандығын алғанда Роберт және Дэвид есімді екі ұлы болды. 1944-1949 жылдары ол БҰҰ-ның босқындарды қайта орналастыру жұмысында жұмыс істеді, содан кейін отбасымен бірге АҚШ-қа көшіп кетуге мүмкіндік алды. Олар Теннессиде, содан кейін Солтүстік Каролинада тұрды, онда Пруденс және Корин есімді екі қызы дүниеге келді. 1956 жылы UNC-де салыстырмалы тіл білімі және классика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Ол Гильфорд колледжінде, содан кейін Солтүстік Каролина университетінде, Чапел-Хиллде классика және заманауи тілдерді оқытты. 1963 жылы ол Йель университетінің аударма саласындағы «Боллинген» сыйлығына ие болды, бұл сыйлық Александр Пушкиннің «Евгений Онегин» шығармасын аударғаны үшін табысталды. 1966 жылы ол Нью-Гэмпшир штатының Хановер қаласындағы Дартмут колледжінің орыс тілі кафедрасын басқарды. 1986 жылдан бастап жартылай зейнеткерлікке шыққан ол 93 жасқа дейін жазуын жалғастырды. Оның соңғы жарияланған еңбегі, «Гитлер Еуропасындағы Пикаро» атты естеліктерінің кеңейтілген нұсқасы 2003 жылы аяқталды. 94 жастағы Арндт 2011 жылдың 15 ақпанында дүние салды. Оның артында әйелі, 4 баласы, 8 немересі және 5 (және 1 құрсақта) шөбересі қалды. Арндт көп тілді білді, оның ана тілі неміс тілінен басқа орыс, ағылшын және поляк тілдерін жетік меңгерген. Ол сонымен қатар латын, грек, француз және чех тілдерін білген.

Arndt was born to German parents in Istanbul, Ottoman Empire, in 1916. He had 12 years of classical schooling at Breslau, Silesia. In 1934 he moved to Oxford and studied Economics and Political science. After Oxford, Arndt moved to Warsaw, Poland for graduate study, where he learned Polish and, later, Russian. In 1939, after Hitler's invasion of Poland, he joined the anti Nazi forces, was captured by the Germans and, after escaping from a German POW camp, spent a year in the Polish underground, eventually making his way back to Istanbul. From 1942 to 1945, Arndt was active in intelligence work on behalf of allied forces. He worked for the Office of Strategic Services, and the Office of War Information where he forged Nazi documents and passes until the end of the war. It was in Istanbul that he met and married Miriam Bach and had 2 sons (Robert and David) while teaching and studying at Robert College where he received a degree in mechanical engineering. He worked in U. N. refugee resettlement between 1944 and 1949 until he was able to arrange emigration to the United States with his family. They lived in Tennessee, then North Carolina where their 2 daughters were born (Prudence and Corinne). In 1956 he received his doctorate in comparative linguistics and classics from UNC. He taught classics and modern languages at Guilford College and then the University of North Carolina, Chapel Hill. In 1963 he was awarded Yale University's Bollingen Prize for Translation, in recognition of his translation of Aleksandr Pushkin's "Eugene Onegin." In 1966 he accepted the chair of the Russian department at Dartmouth College in Hanover, New Hampshire. Semi retired since 1986, he continued to write well into his 93rd year. His final published work, an elaboration of his earlier version of his memoirs published as "A Picaro in Hitler's Europe," was completed in 2003. Arndt, 94, died on February 15, 2011. He was survived by his wife, his 4 children, 8 grandchildren, and 5 (and 1 in utero) great grandchildren. Arndt was an accomplished polyglot, possessing near native fluency in Russian, English and Polish in addition to his native German. He was also known to have a command of Latin, Greek, French and Czech.