Констанс Гарнетт: Ресей әдебиетін аударған британдық аудармашы

Кіріспе

Орыс әдебиетінің ағылшын тіліне аудармашысы (1861–1946)

Констанс Клара Гарнет (19 желтоқсан 1861 – 17 желтоқсан 1946) – XIX ғасырғы орыс әдебиетін ағылшын тіліне аударған ағылшын аудармашысы. Ол Антон Чеховтың көптеген туындыларын ағылшын тіліне алғаш рет аударған және Федор Достоевскийдің шамалы барлық көркем әдебиетін ағылшын тіліне аударған алғашқы адам болды. Ол сонымен қатар Иван Тургенев, Лев Толстой, Николай Гоголь, Иван Гончаров, Александр Островский және Александр Герценнің шығармаларын да ағылшын тіліне аударды. Барлығы ол орыс әдебиетінің 71 томын аударды, олардың көптегені бүгінге дейін жарық көріп келеді.

Өмір

Гарнетт Англияның Брайтон қаласында, заңгер Дэвид Блэктің (1817–1892) – кейін қалалық хатшы және сот медициналық сарапшысы, және оның әйелі, суретші Джордж Паттеннің (1825–1875) қызы, сегіз баланың алтыншысы болып дүниеге келді. Оның ағасы математик Артур Блэк, ал әпкесі еңбек ұйымдастырушысы және романист Клементина Блэк болды. 1873 жылы әкесі паралич болып қалды, ал екі жылдан кейін анасы оны креслодан төсегіне көтеріп алып, жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол бастапқыда Брайтон және Хоув орта мектебінде білім алды. Содан кейін Ньюнхэм колледжінде латын және грек тілдерін оқыды, үкіметтік стипендия бойынша. 1883 жылы ол Лондонға көшіп, гувернантка болып жұмыс істеді, кейіннен Халық сарайы кітапханасында кітапханашы болып істеді. Әпкесі Клементина арқылы ол Британ мұражайындағы баспа материалдарының сақтаушысы Ричард Гарнетт және оның ұлы Эдвард Гарнеттпен танысты. Эдвард Т. Фишер Унвин, Уильям Хайнеман және Дакворт баспаларында редактор болып жұмыс істегеннен кейін, Джонатан Кейп баспасының редакторы болды. 1891 жылдың жазында, жалғыз баласына жүкті болған кезде, Эдвард оны орыс елінен қуылған Феликс Волховскиймен таныстырды, ол оған орыс тілін үйретті. Ол сондай-ақ оны өзінің жер аударылған әріптесі Сергиус Степняк және оның әйелі Фаннимен таныстырды. Ұзақ өтпей Гарнетт Степнякпен жұмыс істей бастады, орыс туындыларын баспаға дайындады; оның алғашқы жарияланған аудармалары Иван Гончаровтың «Жай ғасыр» және Лев Толстойдың «Алланың патшалығы сіздің ішіңізде» болды. Соңғысы 1894 жылдың басында Ресейге алғашқы сапары кезінде жарық көрді. Мәскеу мен Санкт-Петербургке сапарлағаннан кейін ол Ясная Полянаға барып, Толстоймен кездесті; Толстой оның діни туындыларын аударуын қалағанын білдірді, бірақ ол бұл уақытта Тургеневтің романдарымен айналысып, үйге оралғаннан кейін де осы жұмысын жалғастырды. Бастапқыда ол аудармаларында Степнякпен бірге жұмыс істеді; 1895 жылы оның ерте қайтысынан кейін Степняктің әйелі Фанни оған көмектесті. 1906 жылдан бастап оның сүйікті көмекшісі – Ресейде танысқан жас орыс қызы Натали Даддингтон болды, ол оның «шынайы зихи серіктесі» болды. Келесі төрт онжылдық бойы Гарнетт Толстой, Гоголь, Гончаров, Достоевский, Тургенев, Островский, Герцен және Чеховтың ондаған томдарын ағылшын тіліне аударды. Оның жалғыз баласы Дэвид Гарнетт биолог мамандығын алды, кейіннен «Құбылысқа айналған ханым» (1922) романын жазды. 1920 жылдардың соңында Гарнетт денсаулығы нашарлап, жартылай соқыр болды. 1934 жылы Тургеневтің үш пьесасы жарық көргеннен кейін ол аудармашылықтан қол үзді. Күйеуі 1937 жылы қайтыс болғаннан кейін ол усақ-түйекке көшті. Ол жүрек ауруына шалдықты, тыныс алуы қиындады, ал соңғы жылдары бастығымен жүруге мәжбүр болды. Ол 84 жасында Кент графтығының Крокхэм-Хилл ауылындағы The Cearne үйінде қайтыс болды.

Garnett was born in Brighton, England, the sixth of the eight children of the solicitor David Black (1817–1892), afterwards town clerk and coroner, and his wife, Clara Maria Patten (1825–1875), daughter of painter George Patten. Her brother was the mathematician Arthur Black, and her sister was the labour organiser and novelist Clementina Black. Her father became paralysed in 1873, and two years later her mother died from a heart attack after lifting him from his chair to his bed. She was initially educated at Brighton and Hove High School. Afterwards she studied Latin and Greek at Newnham College, Cambridge, on a government scholarship. In 1883 she moved to London, where she started work as a governess, and then as the librarian at the People's Palace Library. Through her sister, Clementina, she met Dr. Richard Garnett, then the Keeper of Printed Materials at the British Museum, and his son Edward Garnett, whom she married in Brighton on 31 August 1889. Edward, after working as a publisher's reader for T. Fisher Unwin, William Heinemann, and Duckworth, went on to become a reader for the publisher Jonathan Cape. In the summer of 1891, then pregnant with her only child, she was introduced by Edward to the Russian exile Feliks Volkhovsky, who began teaching her Russian. He also introduced her to his fellow exile and colleague Sergius Stepniak and his wife Fanny. Soon after, Garnett began working with Stepniak, translating Russian works for publication; her first published translations were A Common Story by Ivan Goncharov, and The Kingdom of God is Within You by Leo Tolstoy. The latter was published while she was making her first trip to Russia in early 1894. After visits to Moscow and Saint Petersburg, she travelled to Yasnaya Polyana where she met Tolstoy; although the latter expressed interest in having her translate more of his religious works, she had already begun working on the novels of Turgenev and continued with that on her return home. Initially she worked with Stepniak on her translations; after his untimely death in 1895, Stepniak's wife Fanny worked with her. From 1906, her favourite amanuensis was a young Russian woman, Natalie Duddington whom she had met in Russia and in whom she found "real intellectual companionship". Over the next four decades, Garnett produced English language versions of dozens of volumes by Tolstoy, Gogol, Goncharov, Dostoyevsky, Turgenev, Ostrovsky, Herzen and Chekhov. Her son and only child, David Garnett, trained as a biologist and later wrote novels, including the popular Lady into Fox (1922). By the late 1920s, Garnett was frail and half blind. She retired from translating after the publication in 1934 of Three Plays by Turgenev. After her husband's death in 1937, she became reclusive. She developed a heart condition, with attendant breathlessness, and in her last years had to walk with crutches. She died at The Cearne, Crockham Hill, Kent, at the age of 84.