Кіріспе

Маймонидтің хаты – 19 ғасырдағы осы аттас хат. Йеменге хат немесе Йемен хаты (الرسالة اليمنية, аудармасында אגרת תימן) – Маймонидтің Йемен яһудилеріне жіберген маңызды хаты. Бұл хат 1173/74 жылдары жазылған. Хат араб тілінде жазылған. Хатқа қажеттілік 12 ғасырда Йеменде болған діни қудалау мен адасқандықтардың салдарынан туындады, осы оқиғаларға өзін яһудилердің мессиасы деп жариялаған адамның пайда болуы себеп болды. Бұл адам ислам мен яһудизмді біріктіретін дінді уағыздап, Киелі кітапта оның пайғамбар ретінде келуі болжалған деді. Хаггей Мазуз бұл аты аталмаған талапкердің «Иудейлерге қарсы дәлелдер» (افحام اليحود) кітабының авторы әл-Самавал әл-Магриби болғанын айтады. Йемендегі еврей қауымының басшыларының бірі, көрнекті Натанаил әл-Файюмидің ұлы Якуб бен Натанаил, өзінің алаңдаушылығын білдіре отырып, Мысырдағы Маймонидке хат жазды. Якуб бұл оқиғаларға жұлдыздардың әсері себеп болуы мүмкін деп болжады, ал Маймонид Якубқа жұлдыздардың әсерін анықтау туралы бекер ойдан құтылу керектігін, бірақ оған және Йемендегі еврей халқына осы мессианың зиянды әсерінен сақталу үшін қалай әрекет ету керектігін кеңес берді.

Өмірбаян

Йемендегі еврей халқының саны көп ғасырлар бойы өте аз болды. Яһудилер елдің барлық аймақтарына таралып, сауда-саттықпен айналысып табысқа жетіп, өз діндерінің тарихы туралы кітаптар жинады. Бірақ, Йемендегі соңғы оқиғалар 12 ғасырдың соңғы тоқсанында Йемен халқының Саладинге қарсы бүлік көтергенін, ал шиит мұсылмандары мен жергілікті бедуин тайпалары Йеменде еврей дінін қуғындағандарын көрсетеді. Қуғын-сүргін мен діннен бас тартудың көбеюі Якоб бен Натанаилді Маймонидтен кеңес сұрап хат жазуға итерді. Маймонидтің жауабы араб тілінде жазылып, кейін Нахум Маараби оны еврей тіліне аударды. Бұл хат Йемендегі яһудилерге зор әсер етіп, жаңа діни қозғалысты тоқтатты. Сонымен қатар, ол қуғын-сүргін кезінде сенімге күш, демеу және қолдау көзі болды. Маймонид Мысырда Саладинмен келіссөздер жүргізіп, одан кейін көп ұзамай қуғын-сүргін аяқталды.

Елшілердің хаттары

Меймонид Йеменге арналған хатында замандас йемендік яһудилерді жоғары бағалап, олардың қандай жағдайда екенін сипаттау үшін әдепті тіл қолданады. Меймонид Йемендегі яһудилер туралы хабардар болған және олардың еврей заңдары мен дәстүрлерін қатаң сақтағанын айтқан, тіпті оның еңбектері Йеменде кеңінен таралмас бұрын. Йеменге арналған хатында Меймонид йемендік яһудилердің жоғары білімділігі мен қабілеттілігін ерекше атап көрсетеді. Өкінішке орай, оның өлеңіндегі ұйқас аудармада жоғалған. Хат 1173/4 жылдары Мысырдан Аденге жіберілген.