Лугбара халықтары: Конго ДР, Уганда, Оңтүстік Судан аумағында өмір сүреді. 240 мың адамды құрайды, тілі – судандық. Әлеуметтік құрылымы, тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лугабара халқы Конго Демократиялық Республикасы, Уганда және Оңтүстік Судан елдерінде қоныстанған. Олардың саны шамамен 240 000-ға жуық, оның ішінде 180 000-ға жуығы Уганданың солтүстік-батысында тұрады, ал қалғандары қазіргі Конго Демократиялық Республикасы мен Оңтүстік Суданның шекаралас аймақтарында таралған. Лугабара халқы судан тілінде сөйлейді. Лугабара мәдениетіндегі негізгі әлеуметтік және экономикалық бірлік – «үлкен адам» деген мағына беретін ба вара деп аталатын еркек генеалогиялық ақсақалдың билігіндегі рулық топ. Бұл рулық топтар, көбінесе кіші тайпалар деп аталады, әдетте төбесі немесе қыратқа салынған ауылда тұрған. Еркек ақсақалдардан басқа, діни көшбасшыларға жобалаушылар, оракулдар және жаңбыр шақырушылар да кіреді.
none
The Lugbara live in the Democratic Republic of the Congo, Uganda , and South Sudan. Their number totaled approximately 240,000, with around 180,000 residing in north western Uganda, with the remaining population spread across bordering areas of the modern day Democratic Republic of Congo and South Sudan. The Lugbara people speak in a Sudanese language. The basic social and economic unit found in Lugbara culture is a lineage group under the authority of a male genealogical elder called ba wara, meaning "big man". These lineage groups, often referred to as sub tribes, typically lived in a village built atop a hillside or ridge. In addition to the male elder, other religious leaders include diviners, oracles, and rain men.
Жаратылыс мифы
Лугабаралардың барлығы бір қаннан, арий алодан тараған, ал сол қанды Құдай, Адронга 'ба о'бапири жаратқан деп сенеді. Лугабара жаратылыс мифінің көптеген нұсқалары болғанымен, көпшілігі Құдайдың Оңтүстік Судандағы Лолойда алғашқы Гборгборо мен Меме жаратылыстарын жасағанымен келіседі. Көкден келген жаратушы күш көбінесе Adroa немесе Adronga деп аталады, ал жердегі көрінісі Adro деп аталады. Адроа жақсылық және жамандық сипаттарында көрінетін; ол жаратушы Құдай болатын және Жер бетінде өлімге жуық адам түрінде пайда болды. Ол бір жартысы ғана бар, бір көзі, бір аяғы жоқ, аса биік ақ адам ретінде бейнеленеді. Оның балалары Адроанци деп аталды. Адроанцилер – белгілі бір өзендердің, ағаштардың және басқа да қасиетті жабайы жерлердің табиғат құдайлары. Түнде олар адамдарды аңдар мен қарақшылардан қорғайтын, бірақ егер адам артына қарап, Адроанци өзінен кейін келе ме деп тексерсе, оны өлтіретін. Олар өлтірген адамдарын жейтін. Кейде оларды су жыландары деп те атайды. Кейбір лугабаралар оларды бағбандар деп есептейді.
Lugbara believe that they are all of one blood, ari alo, and that blood was created by God, Adronga 'ba o'bapiri. Whilst there are many different versions of the Lugbara creation myth, most agree that God created the first beings Gborgboro and Meme at Loloi to the North in South Sudan. The transcendent aspect is often referred to as Adroa or Adronga whilst the immanent aspect is referred to as Adro. Adroa appeared in both good and evil aspects; he was the creator god and appeared on Earth as a man who was near death. He was depicted as a very tall white man with only one half of a body, missing one eye, one leg, etc. His children were called the Adroanzi. The Adroanzi were nature gods of specific rivers, trees and other sacred wild areas. At night, they followed people and protected them from animals and bandits as long as they did not look over their shoulder to ensure that an Adroanzi was following; if the person did so, the Adroanzi killed them. They ate the people they killed. They were also sometimes known as water snakes. Some Lugbara consider them gardeners.
Лугбара мифологиясының басты кейіпкерлері
Адронга ба обапири, немесе адамдарды жаратқан Құдай, Жердегі алғашқы тіршілік иелерін – Гборгборо мен Мемені, сондай-ақ үй жануарларын жаратты. Құдайды Адро немесе Адроа деп те атайды. Руа-эдезу рәсімін орындаудың бірнеше жағдайлары бар. Көбінесе, адамның денесінен ауруды кетіру үшін осы рәсім жасалады. Бұл жағдайда, ол отбасының бір мүшесімен келіспеушілікке ұшырасып, келіспеушілікті шешуге үлкермей қайтыс болады. Егер ол қайтыс болған адамның жесірін алса, оның баласы да ауырып қалуы мүмкін деп санайды. Аурудың Құдайдың Рухынан келгенін оракулдармен, содан кейін болжамгерлермен кеңескеннен кейін анықтауға болады. Рәсімді отағасы ақсақал орындайды, ол ауру адамға қой тағайындайды. Содан кейін қой ауру адамның үйінің айналасында жүргізіліп, «дәстүрлі тілек» айтылады, сосын оны туысқандар тобының мүшелері өлтіріп жейді. Осыған ұқсас ану-эдезу рәсімі некеден тыс жүктілік немесе ұзаққа созылған келіспеушіліктер болғанда орындалады. Екінші рәсім – ори овизу, ата-баба рухтарына құрбандық шалу. Бұл құрбандық аурудың салдарынан да шалынады. Ақсақал ауру адамға ешкі, өгіз, құс немесе көбінесе қой тағайындап, бата береді. Ауру адам жазылғаннан кейін, жануар үйінде өлтіріліп, үш бөлікке бөлінеді: бірінші бөлігі өлгендерге арналып, еті олардың қабірлеріне қойылады; екіншісін туысқандар тобы жейді; үшіншісін үйге алып, одан да алыс туысқандарға береді. Содан кейін ауру адам жапырақтарды қолданып, демімен және сілекеймен бата алады, сосын ет желінеді. Үшінші рәсім – Құдайдың Рухына арналған құрбандық. Бұл амал а’изу деп аталады, яғни дұға ету немесе жалбару. Бұл жаңбыр жаудыру немесе жұқпалы ауруды кетіру үшін шалынатын құрбандық. Бұл рәсімде жаңбыр шақырушы ақ қошқарды, бұрын менингит сияқты аурудан қайтыс болған адамға тиесілі болған мұныздармен безендіреді. Алдымен қошқар туысқандар тобының барлық аумағын айналып, содан кейін жаңбыр шақырушы оны өзеннен тауларға қарай қуалайды. Сенушілердің көпшілігі қошқардың барысқа айналып, содан кейін жаңбырға айналатынына сенеді. Басқа рәсімдерден айырмашылығы, бұл рәсімде өлгендерге ешқандай қатысы жоқ және жануар тікелей өлтірілмейді. Бұл құрбандыққа бұрын төбеде ішек-қарны шығарылып өлтірілген адам ұсынылған, ал қой – қазіргі замандағы алмастырушысы. Төртінші рәсім – рухтарға арналған құрбандық. Бұл лугбара рәсімінің түрі лугбара халқы арасында ең көп түрленеді. Лугбара дінінде рухтар «ауада» болады деп есептеледі, сондықтан бұл құрбандықтарды шалу үшін белгілі бір орын жоқ. Лугбара халқы тек болжамгерлер ғана рухтармен байланыса алады деп санайды, ал құрбандықтар олар ауылдан алыс қараңғы шатырда транстық күйге еніп, орындайды. Құрбандық әдетте өзен жағасында шалынады, себебі ол жерлерде зор рухани күш бар. Болжамгер рухтарға тағам мен сусын, мысалы сүт пен астық ұсынады. Бұл құрбандықтар рухтар тірілермен байланысқа түскеннен кейін, ауру жіберу немесе адамның денесін иелену арқылы жасалады.
Adronga ‘ba o’bapiri, or God creator of men, created the first beings on Earth, Gborgboro and Meme, as well as creating domestic livestock. God is also referred to as Adro or Adroa. There are several scenarios in which the rua edezu rite may be enacted. A common case is to cleanse sickness from the body of a man who has had a disagreement with a member of his family who has died before the disagreement could be resolved. It is believed that sickness is likely to strike the child of the sick man if he is to take the widow of the dead man. It can be determined that the sickness was sent by Divine Spirit after consultations with oracles and then diviners. The ritual is performed by the patrilineal elder, in which a sheep is assigned to the sick man. The sheep is then walked the perimeter of the sick man’s home, given a “ritual address”, then killed and eaten by members of the lineage group. A similar rite called angu edezu, meaning cleansing the territory, may be performed in the occurrence of a pregnancy outside of marriage or persistent disagreements. The second rite is ori owizu, a sacrifice to patrilineal ghosts. This sacrifice is also made as a result of sickness. An animal, such as a goat, ox, bird or most commonly, a sheep, is assigned to the sick person and blessed by an elder. After the sick person has recovered, the animal is killed in their home and divided into three portions; the first portion is given to the dead by placing the meat at their shrines; the second is eaten by the lineage group; the third is taken home to be given to more distant lineage members. The recovered person is then blessed with breath and spit through the use of leaves, then the meat is eaten. The third rite is an offering given to Divine Spirit. This act is called a’izu, meaning to pray or to beseech. This is an offering given in order to receive rain or to remove an epidemic. In this ritual, a rainmaker adorns a white ram with beads that were once owned by a man who has since died of a disease such as meningitis. The ram is first led in a circle around the entire territory of the lineage group and then chased over a river into mountains by the rainmaker. It is believed that the ram transforms into a leopard and then into rain. Contrary to other rituals, the dead are not involved and there is no direct killing of the animal. A human who had been disembowelled atop a hill was the original offering in this sacrifice and the sheep is the modern replacement. The fourth rite is an offering to the spirits. This category of Lugbara rite is the most varied across the Lugbara people. In Lugbara religion, spirits are believed to be “in the air”, and thus there is no set place where these offerings must occur. It is believed that only diviners are capable of communicating with spirits and offerings are performed by them by entering a trance in a dark hut far from the village. The offering is typically performed near a river, as they are places of great spiritual power. The diviner will offer food and drink to the spirits, such as milk and grains. These offerings take place after a spirit is thought to have communicated with the living either by sending illness or through possession of a person’s body.