Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Даниялық діни қайраткер. Тегі әкесінің атынан жасалған, отбасылық тегі емес; осы адамды дұрыс атау - Йонс. Йонс Герексон (латынша Иоганнес Герехини, көне норвег/исландша Йон Геррексон) (шамамен 1380 – 1433) – 1408–1421 жылдары Швециядағы Упсала архиепискобы, 1426–1433 жылдары Исландия архиепискобы болған, және оны тасқа байлап суға батырып өлтірген.
Danish religious leader
The last name is a patronymic, not a family name; this person is properly referred to by the given name Jöns. Jöns Gerekesson (as Archbishop Latinized to Johannes Gerechini, Old Norse/Icelandic form Jón Gerreksson) (ca 1380 1433) was a controversial Archbishop of Uppsala, Sweden 1408–1421, and of Iceland 1426–1433 until he was murdered by being tied to a rock and drowned.
Өмірбаян
Жонс Герексонның туған жылы белгісіз. Оның інісі Педер Дженсен Лодехат Данияның Роскилде епископы және скандинавиялық патшайым Маргареттаның канцлері болған. Жонс 1401 жылы Париж университетінде, ал 1404 жылы Прага университетінде білім алған. Содан кейін ол Скандинавия королі Эрик Померанияның канцлері болғанға дейін Орхуста канон болып жұмыс істеді. Архиепископ Хенрик Карлссон қайтыс болғаннан кейін (1408 ж.), соборлық бөлімнің наразылығына қарамастан, король оның орнына Жонсты тағайындады. Жонс даниялық тегінен шыққан және Упсаламен байланысы болмаған. Ол әйелдермен бірге той-думан жасап, молшылық пен рахатта өмір сүрді. Ол Стокгольмнен келген жас әйелді сүйіктісі етіп алды, ол оған екі бала дүниеге әкелді. Соңында, шіркеу папа Мартин V-ге шағымданды және тергеуден кейін, 1421 жылы папа оны қызметінен босатты. 1426 жылы ол Исландияның Скалхолт епископы міндетін атқарды және 1430 жылы ресми түрде тағайындалды. Діни қызметкер болғаннан кейін үш жыл өткен соң ол өлтірілді. Кейінгі исландтық жылнамада айтылғандай, бұл қылмысты екі исландтық басшысы, Торвард Лоптсон және Тейтур Гуннлаугсон жасаған. Олардың себебі, ішінара, оларды тонаған және кейіннен тұтқынға алған епископтың қызметшілерінен келген зорлық-зомбылыққа кек алу болды. Олар Skálholt-қа тұтқын ретінде әкелінді, онда олар өздерінің мәртебесіне сай емес, қарапайым жұмыстарды орындауға мәжбүр болды, бұл олар үшін қатты қорлау болды. Осы кісі өлтіруге себеп болған тағы бір нәрсе – Киркюболь шаруашылығы өртенген кезде Ивар Вигфуссон Холмурдың атып өлтірілуіне кек алу. Өрт шаруашылығының өзі епископтың заңсыз ұлы Мангусқа үйленуден бас тартқан Ивардың әпкесі Маргрет Вигфусдоттерге (1406 – 1486 ж.) кек алу әрекеті болды. Бұл Магнусты қатты ашуландырды, ол өз адамдарымен бірге Киркюбольдағы шаруашылық үйінде оны тірідей өртеп жіберуге тырысты. Алайда Маргрет қашып кетіп, ағасының кекін кім алса, сол кісіге үйленуге уәде берді. Торвард епископтың қызметшілерінен өзіне жасалған зорлық-зомбылық үшін кек алуға тырысса да, ол Ивардың кекін алды, тіпті Мангустың әкесі, епископты өлтіргенімен, Магнус елден қашып кеткен еді. Маргрет бұл өлтіруді кек алудың жеткілікті әрекеті деп санады, уәдесін орындады және Торвардқа үйленді. Ивар мен Маргреттің әкесі Вигфус Иварссон Холм көп жылдар бойы Дания патшасының аймақтағы өкілі (hirðstjóri) болғанын атап өткен жөн. Осылайша, Жонс бірнеше жоғары дәрежелі исландиялықтардың қатал жауына айналды, себебі ол өзінің лауазымын тез байыту үшін пайдаланғысы келді. Діни немесе мемлекеттік лауазымдарды жеке байыту үшін пайдалану сол кездегі ерекше жағдай емес еді және, әрине, Швециядағы оның жасаған қылмыстарына қарағанда, Жонсты өлтіруге себеп болатын қылмыс емес еді. Егер Жонс жергілікті басшыларды қорлап, оларға жамандық жасамаса, ол жай ғана жемқор епископ ретінде есте қалар еді.
It is not known when Jöns Gerekesson was born. His uncle, Peder Jensen Lodehat, was Bishop of Roskilde, Denmark and Chancellor to the Scandinavian queen, Margareta. Jöns studied at the University of Paris, graduating in 1401, and the University of Prague, where he graduated in 1404. He then worked as a canon in Aarhus before he became chancellor to the Scandinavian King Eric of Pomerania. On the death of the archbishop Henrik Karlsson (1408), the King appointed Jöns to take his place, despite protests from the cathedral chapter. Jöns was of Danish descent and had no connection to Uppsala. He held parties with female company, and lived a life of luxury and abundance. He took a young woman from Stockholm as a mistress who bore him two children. Finally, the chapter complained to Pope Martin V and, after an investigation, in 1421 the Pope dismissed him from office. In 1426 he entered the duties of bishop of Skálholt, Iceland, and was formally ordained in 1430. Three years after being ordained, he was murdered. According to a later entry in an Icelandic annal, this was done by two Icelandic chieftains, Þorvarðr Loptsson and Teitur Gunnlaugsson. Their motive was partly revenge for acts of violence done to them by the bishop's retainers who had robbed them and subsequently taken them as prisoners to Skálholt where they were forced to perform menial labour which was an intense humiliation for men of their standing. Another act that played a role in the killing was vengeance for the shooting of Ívar Vigfússon hólmur during the burning of Kirkjuból farm. The burning was itself an act of vengeance on Ívar's sister Margrét Vigfúsdóttir (ca1406 – 1486) who had refused to marry the bishop's illegitimate son Mangús. This so enraged Magnús that he set out with his men to try and burn her alive in her farmhouse at Kirkjuból. However Margrét escaped and promised to marry whoever avenged her brother. Although Þorvarðr had acted to avenge violence done to himself by the bishop's retainers, he had also avenged Ívar even if it was by killing Mangús' father the Bishop rather than Magnús himself who had fled the country. Margrét considered the killing a sufficient act of vengeance, honoured her promise and married Þorvarðr. It is worth noting that Ívar and Margrét's father was Vigfús Ívarsson Hólm who for many years had been the representative (hirðstjóri) of the Danish king in the region. Jöns had thus made bitter enemies of several high ranking Icelanders for no immediately discernible reason other than a desire to use his office to enrich himself as quickly as possible. Using secular or ecclesiastical offices for self enrichment was not in itself an unusual thing to do at the time and certainly not an offence that warranted killing Jöns any more than his transgressions in Sweden had been. Had Jöns not gone out of his way to humiliate and mistreat powerful local chieftains he would probably be remembered simply as a corrupt bishop.