Кіріспе
Шотландияның төмендігі аймағындағы Лотиан – Форт шығанағының оңтүстік жағалауы мен Ламмермуир және Мурфут таулары арасында жатқан Шотландияның төмендігі аймағы. Басты елді мекен – Шотландияның астанасы Эдинбург, ал басқа да маңызды қалалар: Ливингстон, Линлитгоу, Батгейт, Куинсферри, Далкейт, Бонниригг, Пеникуик, Массельбург, Престонпанс, Транент, Солтүстік Бервик, Дунбар, Уитберн және Хаддингтон. Тарихи тұрғыдан алғанда, Лотиан термині қазіргі Шотландияның оңтүстік-шығысын қамтитын провинцияны білдіреді. 7-ғасырда ол Нортумбрияның солтүстік бөлігі болған Берниция Англ королігінің бақылауына өтті, бірақ Нехтансмир шайқасынан кейін Англдардың Лотианға деген билігі әлсіреп, пиктілерден жеңіліс тапты. Лотиан 10-ғасырда Шотландия Корольдігіне қосылды. Шотландия тарихында аймақ үш графтыққа бөлінді – Мидлотиан, Шығыс Лотиан және Батыс Лотиан, осыдан "Лотиандар" деген атау пайда болды.
Lothian ('/l//oʊ//ð//i//ə//n/; ; Lodainn ) is a region of the Scottish Lowlands, lying between the southern shore of the Firth of Forth and the Lammermuir Hills and the Moorfoot Hills. The principal settlement is the Scottish capital, Edinburgh, while other significant towns include Livingston, Linlithgow, Bathgate, Queensferry, Dalkeith, Bonnyrigg, Penicuik, Musselburgh, Prestonpans, Tranent, North Berwick, Dunbar, Whitburn and Haddington. Historically, the term Lothian referred to a province encompassing most of what is now southeastern Scotland. In the 7th century it came under the control of the Anglian kingdom of Bernicia, the northern part of the later kingdom of Northumbria, but the Angles' grip on Lothian was quickly weakened following the Battle of Nechtansmere in which they were defeated by the Picts. Lothian was annexed to the Kingdom of Scotland around the 10th century. Subsequent Scottish history saw the region subdivided into three counties—Midlothian, East Lothian, and West Lothian—leading to the popular designation of "the Lothians".
Этимология
Атаудың шығу тегі күмәнді. Ол, мүмкін, британдық *Lugudūniānā (Lleuddiniawn) сөзінен туындаған, яғни «Люгус бекінісінің елі» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау аймақ арқылы өтетін су жолынан алынған болуы да мүмкін, қазір Лотиан Бёрн деп белгілі, сондай-ақ Бурдихаус, Ниддри немесе Брунстайн Бёрн деп те аталады. Оның аты британдық *lutna сөзінен шыққан, «қара немесе лайлы ағыс» дегенді білдіреді. Ал жақын орналасқан Пеффер Бёрн атауы pefr, «таза ағыс» сөзінен келген. *lǭd, су тасқынымен байланысты мағынасы бар (мысалы, Лидс), немесе lǖch, «жарық, сәулелі» дегенді білдіреді. Лотиан тарихының осы кезеңге қатысты нақты мәліметтері аз. Норд тілінде сөйлейтін викингтердің Ұлы Армиясы Оңтүстік Нортумбрияны (кейін Йоркширге айналған аймақтарды қоса) басып алғаннан кейін, Солтүстік Нортумбрия – бұрынғы Англия корольдігі Берницияның орталығы – басқа ағылшын патшалықтарынан оқшауланды. Нордтардың Тиз өзенінен солтүстікке қаншалықты ықпал еткені белгісіз. Берниция дербес аумақ ретінде сақталды, кейде патшасы болса, кейде эалдорман (граф) ретінде сипатталды. Берниция осы кезде қазіргі Шотландиядағы басқа христиан патшалықтарымен байланысының арқасында басқа ағылшын аумақтарынан ерекшеленді және солтүстіктегі скандинавиялықтар бақылауындағы аймақтармен көп байланысы болған жоқ. Роджер Вендоверлік Эдгардың, ағылшын королінің 973 жылы Лаудианды шотланд королі Кеннет II-ге, ағылшын королі немесе оның мұрагерлері тәж киген кезде сотқа келу шартымен бергенін жазды. Орта ғасыр тарихшылары бұл Лотианның Шотландияның құрамына кірген сәті деп есептейді. Бұл келісімге қарамастан, Лотианның бақылауы толығымен шешілмеді және шотландтар 1018 жылы Кархам шайқасында аймақты басып алды, ал Твид өзені де-факто ағылшын-шотланд шекарасына айналды. Вильгельм Жеңімпаз Лотианға шабуыл жасап, Форт өзенін кесіп өтті, бірақ оны жаулап ала алмады. Осы кезде Лотиан Ағылшын-саксон жылнамасында Лоден немесе Лосен деп тіркелген. 1091 жылға дейін жылнамада Шотландия патшасы Малкольм Канмордың әскерімен Шотландиядан Англияның Лотиан аймағына жорық жасағаны айтылады.
Тіл
Рим дәуірінен кейін Лотианда британ тілінде сөйлейтіндер басымдық құрды, олардың тілі көбінесе кумбрик деп аталады және ол уэльс тіліне өте жақын болды. Уэльс дәстүрінде Лотиан "Ескі Солтүстік" (Hen Ogledd) аймағының бір бөлігі саналады. Транент, Линлитгоу және Пенникуик сияқты британдық жер аттары осы кезеңнің естеліктері болып табылады. Англосаксон дәуірінде аймақта ежелгі ағылшын тілінің Нортумбрия диалектісі пайда болды. Алғашқыда Лотиан мен Шекара аймақтарымен шектелген бұл тіл, кейіннен өсіп, өзгеріп, Шотландияның төмендіктеріне таралып, шотланд тіліне айналды. Қазіргі лотиандық диалектілер әдетте Орталық шотланд диалектілерінің құрамына кіреді. Лотиандағы англ сарқындарынан шыққан жер аттарының арасында Инглистон бар. Гаэль тілі Шотландия материгінің азаматтары арасында кең таралмаған болса да, Далри, Кьюри, Балерно және Кокензи сияқты кейбір гаэль тіліндегі жер аттарының болуы шамамен 150-200 жылға созылған "уақытша билеуге [және] жер иелері гаэль тілінде сөйлейтін аристократия мен олардың жақтастарының болуына" байланысты деп есептеледі.
Басқару
1305 жылы Лотиан аймағы үш округке бөлінді (шериф басқаратын аймақ), олар Эдинбург (немесе Эдинбургшир), Хаддингтон (немесе Хаддингтоншир) және Линлитгоу (немесе Линлитгоушир) деп аталды. Бұл үш округтің әрқайсысының Лотиан провинциясындағы орналасуын көрсететін бейресми атаулары болды: Эдинбургшир – Мидлотиан, Хаддингтоншир – Шығыс Лотиан, ал Линлитгоушир – Батыс Лотиан деп те белгілі болды. Эдинбург қаласы 1482 жылы өз алдына графтық болып құрылды, бұл оны Эдинбургшир графтығынан әкімшілік тұрғысынан тәуелсіз етті. Линлитгоушир 1925 жылы Батыс Лотианға, ал Эдинбургшир 1947 жылы Мидлотианға айналды. 1975 жылы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» 1973 жылғы заңға сәйкес, ескі округтік кеңестер мен бург корпорациялары таратылып, олардың орнына облыстар мен аудандар құрылды. Лотиан облыстық кеңесі 1975 жылдың мамыр айында бұрынғы округтік кеңестердің жауапкершілігін ресми түрде өз мойнына алды. Лотиан облысы төрт ауданға бөлінді: Шығыс Лотиан, Эдинбург, Мидлотиан және Батыс Лотиан. Әр аудан 1975 жылға дейінгі округтер мен қалалардың аумақтарына негізделген, бірақ бірқатар маңызды өзгерістер енгізілді. Лотиан облыстық кеңесі білім беру, әлеуметтік жұмыс, сумен жабдықтау, кәріз жүйесі және көлік (соның ішінде Эдинбургтегі жергілікті автобустар) салаларына жауапты болды. Облыстық кеңес 1904 жылы ескі Мидлотиан округі кеңесінің штаб-пәтері ретінде салынған, Эдинбургтегі Король Георг IV көпіріндегі Лотиан палатасында орналасқан. Лотиан облыстық кеңесі 1996 жылы «Жергілікті басқару және басқа да мәселелер (Шотландия) туралы» 1994 жылғы заңға сәйкес таратылды. Облыстың төрт ауданы жергілікті басқарудың барлық функцияларын бірлік кеңестерінің аймақтары ретінде өз мойнына алды.