Ішек ішкі қабынуы: себептері, белгілері және диагностикасы
Intussusception (medical disorder)
Ішек ішекке енуі (инвагинация): симптомдар, балалар мен ересектердегі айырмашылықтар, емдеу. Қанды құсу, ішек қызметінің бұзылуы, ауырсыну. Білу қажет!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балаларда оның себебі көбінесе белгісіз, ал ересектерде кейде бастапқы нүктесі болуы мүмкін. Ересектерде ішектің бір бөлігін хирургиялық жолмен алып тастау жиірек қажет болады. Балалар немесе аурудың белгілерін сөзбен жеткізе алмайтындар жылап, тізелерін кеудесіне тартады немесе ауырсыну ұстамаларымен бірге тыныс алудың қиындауы (қыстау немесе ауырсыну) сезінеді. Жаңа туған нәрестелерде бұл құсумен (өттің болуымен) және қан қосылған нәжіспен көрінуі мүмкін.
The cause in children is typically unknown; in adults a lead point is sometimes present. In adults, surgical removal of part of the bowel is more often required. Children, or those unable to communicate symptoms verbally, may cry, draw their knees up to their chest, or experience dyspnea (difficult or painful breathing) with paroxysms of pain. In neonates it may present with bilious vomiting and blood stained stools
Интуссусцепцияның өзі қызбады тудырмайды. Алайда, артериялық қан ағынының қысылуына байланысты ишемия салдарынан ішектің бір бөлігі некрозға ұшырауы мүмкін. Бұл перфорацияға және сепсиске алып келеді, нәтижесінде қызба пайда болады. Сирек жағдайларда интуссусцепция балалардағы иммундық механизммен туындайтын васкулит – Хенох-Шенлейн пурпурасының салдары болуы мүмкін. Мұндай науқастарда интуссусцепция дамыған жағдайда, HSP-нің классикалық белгілері мен симптомдарымен қатар, күшті іш ауруы да байқалады.
Fever is not a symptom of intussusception. However, intussusception can cause a loop of bowel to become necrotic, secondary to ischemia due to compression to arterial blood supply. This leads to perforation and sepsis, which causes fever. In rare cases, intussusception may be a complication of Henoch–Schönlein purpura, an immune mediated vasculitis disease in children. Such patients who develop intussusception often present with severe abdominal pain in addition to the classic signs and symptoms of HSP.
Себеп
Интуссуцепцияның себептері толыққанды анықталмаған немесе түсінілмеген. Балаларда интуссуцепцияның шамамен 90% жағдайы белгісіз себептерден туындайды.
Causes of intussusception are not clearly established or understood. About 90% of cases of intussusception in children arise from an unknown cause.
Патофизиология
Интуссуцепцияның ең көп кездесетін түрі – илеумның көк тұмсыққа енуі. Дегенмен, басқа да түрлері бар, мысалы, илеумның немесе жегунумның бір бөлігі өзінің ішіне түсіп кетуі. Екінші бөлікке еніп, қабылдайтын бөлігі – интуссуцептум, ал оны қабылдайтын бөлігі – интуссуципиенс деп аталады. Көбінесе интуссуцепцияларда интуссуцептум интуссуципиенске проксимальды орналасқан болады. Бұл ішектің перистальтикалық әрекетінің арқасында проксимальды сегмент дистальды сегментке тартылады. Алайда, кері жағдайды көрсететін сирек хабарламалар да бар. Анатомиялық бастапқы нүкте (яғни, ішек қуысына ішке қарай шығыңқы ішек тінінің бөлігі) интуссуцепцияның шамамен 10% жағдайында кездеседі. Бастапқы нүкте (көбінесе полип арқылы бейнеленеді) тартылудың ошақтық аймағы болып табылады, оны перистальтикалық әрекет дистальды ішекке тартады, соның салдарынан ішек сегменті инвагинацияланады. Ішекке түсіп қалған бөлігінің қанмен қамтамасыз етілуі тоқтауы мүмкін, бұл ишемияға (тіндерде оттегінің жетіспеушілігіне) алып келеді. Ішек қабықшасы (ішек астарлағы) ишемияға өте сезімтал және ішекке қабығын түсіру арқылы жауап береді. Бұл классикалық түрде сипатталатын "қызыл жиде желісін" құрайды, ол қабықшаның түскен бөліктерінен, қаннан және шырыштан тұрады. Бір зерттеуде интуссуцепциясы бар балалардың көпшілігінде "қызыл жиде желісі" сипаттамасына сай нәжіс болмағаны анықталды, сондықтан қанды нәжісі бар балалардың дифференциалдық диагнозын жасағанда интуссуцепцияны қарастыру қажет.
In the most frequent type of intussusception, the ileum enters the cecum. However, other types occur, such as when a part of the ileum or jejunum prolapses into itself. The part that prolapses into the other is called the intussusceptum, and the part that receives it is called the intussuscipiens. Almost all intussusceptions occur with the intussusceptum having been located proximally to the intussuscipiens. This is because peristaltic action of the intestine pulls the proximal segment into the distal segment. There are, however, rare reports of the opposite being true. An anatomic lead point (that is, a piece of intestinal tissue that protrudes into the bowel lumen) is present in approximately 10% of intussusceptions. The lead point (best exemplified by a polyp) serves as a focal area of traction, which the peristaltic action pulls into the distal bowel, thus invaginating the attached bowel segment. The trapped section of bowel may have its blood supply cut off, which causes ischemia (lack of oxygen in the tissues). The mucosa (gut lining) is very sensitive to ischemia, and responds by sloughing off into the gut. This creates the classically described "red currant jelly" stool, which is a mixture of sloughed mucosa, blood, and mucus. A study reported that in actuality, only a minority of children with intussusception had stools that could be described as "red currant jelly", and hence intussusception should be considered in the differential diagnosis of children passing any type of bloody stool.
Диагностика
Интуссивті инсусцепция көбінесе ауру тарихы мен физикалық тексеру нәтижелеріне, оның ішінде Дэнс белгісін анықтауға негізделеді. Саусақпен ректалды тексеру балаларда ерекше пайдалы, себебі интуссуцептумның бір бөлігі саусақпен сезілуі мүмкін. Нақты диагнозды қою үшін диагностикалық суреттеу әдістерімен растау қажет. Ультрадыбыс – жоғары дәлдігі мен сәулеленудің болмауына байланысты инсусцепцияны диагностикалау және жоққа шығару үшін таңдалатын суреттеу әдісі. Эхографияда диаметрі шамамен 3 см болатын мақсатты белгі (кейде "донат белгісі" деп те аталады) пайда болуы диагнозды растайды. Көлденең ультрадыбыстық зерттеуде немесе компьютерлік томографияда ішек пен мезентерияның жоғары эхогендік орталық бөлігі, сыртында ісінген ішектің төмен эхогендік қабатымен қоршалған, донат пішіндес сурет көрінеді. Бұл белгі "жалған бүйрек" белгісі деп те аталады, себебі жоғары эхогендік түтікшелік орталық төмен эхогендік жиекпен жабылған, нәтижесінде бүйрек сияқты көрініс пайда болады.
An intussusception is often suspected based on history and physical exam, including observation of Dance's sign. A digital rectal examination is particularly helpful in children, as part of the intussusceptum may be felt by the finger. A definite diagnosis often requires confirmation by diagnostic imaging modalities. Ultrasound is the imaging modality of choice for diagnosis and exclusion of intussusception, due to its high accuracy and lack of radiation. The appearance of target sign (also called "doughnut sign" on a sonograph, usually around 3 cm in diameter, confirms the diagnosis. The image seen on transverse sonography or computed tomography is that of a doughnut shape, created by the hyperechoic central core of bowel and mesentery surrounded by the hypoechoic outer edematous bowel. It is also called "pseudokidney" sign because hyperechoic tubular centre is covered by a hypoechoic rim producing a kidney like appearance.
Дифференциалдық диагностика
Интуссуцепцияның екі негізгі дифференциалдық диагнозы бар: жедел гастроэнтерит және ректальді пролапс. Жедел гастроэнтеритте іш ауыру, құсу, шырыш және қан қосылған нәжіс байқалады, бірақ диарея – басты белгі. Ректальді пролапсты перианальды терімен байланысты болатын шырышты қабықшаның ішке қарай иырылуы арқылы ажыратуға болады, ал интуссуцепцияда саусақ тереңдігі шексізге дейін соқпаға енуі мүмкін.
An intussusception has two main differential diagnoses: acute gastroenteritis and rectal prolapse. Abdominal pain, vomiting, and stool with mucus and blood are present in acute gastroenteritis, but diarrhea is the leading symptom. Rectal prolapse can be differentiated by projecting mucosa that can be felt in continuity with the perianal skin, whereas in intussusception the finger may pass indefinitely into the depth of the sulcus.
Емдеу
Бұл жағдай әдетте бірден өмірге қауіпті емес. Интуссицепцияны барийлі немесе суда еритін контрастты клизмамен, немесе ауа контрастты клизмамен емдеуге болады. Екеуі де интуссицепция диагнозын растайды және көп жағдайда оны сәтті түзетуге мүмкіндік береді. Жетістік көрсеткіші 80%-дан жоғары. Дегенмен, осы жағдайлардың шамамен 5-10%-ы 24 сағат ішінде қайталануы мүмкін. Егер клизма арқылы түзету мүмкін болмаса немесе ішек зақымдалған болса, хирургиялық араласу қажет. Хирургиялық түзету кезінде хирург ішті ашып, телескоптанған бөлікті қолмен итеріп (тартпай) түзетуге тырысады. Егер хирург түзетуге қол жеткізе алмаса немесе ішек зақымдалған болса, зақымдалған бөлігін алып тастайды. Көбінесе интуссицепция лапароскопия арқылы түзетіледі, онда ішек сегменттерін форцепспен ажыратады.
The condition is not usually immediately life threatening. The intussusception can be treated with either a barium or water soluble contrast enema or an air contrast enema, which both confirms the diagnosis of intussusception, and in most cases successfully reduces it. The success rate is over 80%. However, approximately 5–10% of these recur within 24 hours. Cases where it cannot be reduced by an enema or the intestine is damaged require surgical reduction. In a surgical reduction, the surgeon opens the abdomen and manually squeezes (rather than pulls) the part that has telescoped. If the surgeon cannot successfully reduce it, or the bowel is damaged, they resect the affected section. More often, the intussusception can be reduced by laparoscopy, pulling the segments of intestine apart with forceps.
Болжам
Егер интуссицепция уақтылы емделмесе, медициналық төтенше жағдайға айналуы мүмкін, себебі емделмеген жағдайда ол өлімге алып келеді. Әсіресе, басқа да қосымша проблемалар туындағанда, дамып келе жатқан елдерде, медициналық көмекке қолжетімділік шектеулі болғандықтан, өлім жағдайына ұшырау мүмкіндігі артады. Интуссицепция немесе басқа да ауыр медициналық проблема күдік тудырса, адамды дереу ауруханаға жеткізу қажет. Интуссицепцияға жылдам ем жасалса, жағдайы жақсы болады, бірақ емделмеген жағдайда екі-бес күннің ішінде өлімге әкелуі мүмкін. Оған жылдам емдеу қажет, өйткені ішек сегменті қанша уақытқа созылса, қан ағыны сонша ұзақ тоқталады, ал хирургиялық емес түзетудің тиімділігі төмендейді. Ұзаққа созылған интуссицепция ішек ишемиясы мен некрозының пайда болу ықтималдығын арттырады, сондықтан хирургиялық араласу қажет болады.
Intussusception may become a medical emergency if not treated early, as it eventually causes death if not reduced. In developing countries where medical hospitals are not easily accessible, especially when other problems complicate the intussusception, death becomes almost inevitable. When intussusception or any other severe medical problem is suspected, the person must be taken to a hospital immediately. The outlook for intussusception is excellent when treated quickly, but when untreated it can lead to death within two to five days. It requires fast treatment, because the longer the intestine segment is prolapsed the longer it goes without bloodflow, and the less effective a non surgical reduction is. Prolonged intussusception also increases the likelihood of bowel ischemia and necrosis, requiring surgical resection.
Эпидемиология
Бұл жағдай ересектерге қарағанда балаларда көбірек кездеседі. АҚШ-та өмірінің бірінші жылында шамамен 2000 сәбиге (әр 1900 сәбидің біреуіне) бұл жағдай тап болады. Оның пайда болу жиілігі шамамен бір-бес айлық шақта көбейе бастайды, төрт-тоғыз айлық шақта ең жоғары деңгейге жетеді, содан кейін шамамен 18 айлық шақта біртіндеп төмендейді. Интуссицепция ұлдарда қыздарға қарағанда жиірек кездеседі, шамамен 3:1 арақатынасында. Ересектерде интуссицепция ішек түйілуінің шамамен 1% жағдайының себебі болып табылады және көбінесе қатерлі немесе қатерлі емес ісіктермен байланысты.
The condition is more common in children than in adults. It strikes about 2,000 infants (one in every 1,900) in the United States in the first year of life. Its incidence begins to rise at about one to five months of life, peaks at four to nine months of age, and then gradually declines at around 18 months. Intussusception occurs more frequently in boys than in girls, with a ratio of approximately 3:1. In adults, intussusception represents the cause of approximately 1% of bowel obstructions and is frequently associated with neoplasm, malignant or otherwise.