Морфия Мелитенская, Иерусалим королевасы (1118-1127), армян тегінен. Билікке келуі, отбасы және тарихы туралы ақпарат. Крест жорығы, Иерусалим Корольдігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Морфия Мелитенская (1 қазан 1127 жылы қайтыс болды) – 1118 жылдан өмірінің соңына дейін крест жорығының Иерусалим патшалығының патшайымы болды. Ол армян тегінен шыққан және грек православиесін ұстанған. Оның әкесі Габриэль Солтүстік Сириядағы әскери сардар еді. Ол оны Левант аймағында мемлекет құруға тырысқан крест жорығының басшыларының біріне үйлендіргісі келді, соңында Эдесса графы Балдуин II-ні таңдады. Олар шамамен 1100 жылы үйленді және төрт қызды дүниеге әкелді: Мелисенде, Алиса, Ходиерна және Иовета. 1118 жылы Балдуин Иерусалимнің патшасы сайланды; келесі жылы Морфия Иерусалим патшайымы болып тағайындалған тұңғыш әйел атанды. Ол үкімет ісіне қатыспады, бірақ 1123 жылы күйеуі тұтқынға алынғаннан кейін оны босатуға белсенділік танытты. Ол бірнеше жылдан кейін қайтыс болды. Тарихшы Бернард Гамильтонның сөзіне қарағанда, оның діни амалдары крест жорығы патшалығындағы православие христиандарының мәртебесіне ұзаққа созылған әсер етті.
Morphia of Melitene (died 1 October 1127) was the queen consort of the crusader Kingdom of Jerusalem from 1118 until her death. She was an Armenian by ethnicity and an adherent of the Greek Orthodox faith. Her father, Gabriel, was a warlord in northern Syria. He wished to marry her off to one of the crusade leaders who were carving out states in the Levant, and eventually chose Count Baldwin II of Edessa. They married around 1100 and had four daughters: Melisende, Alice, Hodierna, and Ioveta. In 1118, Baldwin was elected king of Jerusalem; the next year, Morphia became the first woman to be crowned queen of Jerusalem. She did not participate in the government but took initiative to liberate her husband after he was captured in 1123. She died a few years later. According to historian Bernard Hamilton, her religious practices left a lasting mark on the status of Orthodox Christians in the crusader kingdom.
Өмірбаян
Морфия Сирияның солтүстік аймағындағы Мелитен (Малатья) қаласын билеген армян князі Габриэльдің қызы еді. Армениялықтардың көп бөлігі Шығыс Армения Православ шіркеуінің жатқызушылары болғанмен, Габриэль мен оның отбасы грек Православ дінін ұстанатын мелкиттер еді. Солтүстік Сирия 11-ғасырдың соңы мен 12-ғасырдың басында Левант аймағында крестонос мемлекеттерін құрған Батыс Еуропадан келген католиктер үшін стратегиялық маңызға ие болды. Латын немесе франктар деп аталған осы жаулаушылардың жетекшілері армян ақсүйектеріне, аймақтың түпкілікті христиандарына үйделенуге тырысты, олар Византия және Селжұқ империялары арасындағы шекаралық қалаларды мекендеді. Габриэль 1098 жылы Антиохия княздығын құрған крестонос Богемонд I Тарантомен одақтас болуды қалады. Ол Морфияны Богемондқа беріп, Мелитен қаласын толығымен немесе Богемондқа қарастыруға ұсынды. Богемонд Мелитенді Селжұқ түркілерінен қорғауға асыққанда тұтқынға түсіп, бұл одаққа келісім болмады. Оның орнына, Габриелге көмекке келген және Морфияға үйленген тағы бір крестонос басшысы, Буркк Балдуин болды.
Morphia was the daughter of Gabriel, an Armenian prince who ruled the city of Melitene (Malatya) in the northern Syria region. While a vast majority of Armenians adhered to the Oriental Orthodox Armenian Church, Gabriel and his family were Melkites who practiced the Greek Orthodox faith. Northern Syria was a strategic area for the crusaders, Catholics from Western Europe who established crusader states in the Levant in the late 11th and early 12th century. Key leaders of these settlers, called Latins or Franks, sought to marry into Armenian nobility, the region's indigenous Christians who occupied frontier cities between the encroaching Byzantine and Seljuk empires. Gabriel wished to ally himself with Bohemond I of Taranto, a crusader who had established the Principality of Antioch in 1098. He offered Morphia's hand in marriage to Bohemond as well as the city of Melitene, either completely or to be held in vassalage to Bohemond. As Bohemond rushed to defend Melitene from the Seljuk Turks, he was captured, and the intended match failed. Instead, it was another crusade leader, Baldwin of Bourcq, who arrived to aid Gabriel and whom Morphia married.
Неке
Морфия мен Болдуин 1101 жылғы крест жорығынан бұрын үйленді; тарихшы Бернард Гамильтон олардың одағы шамасы 1100 жылы тойланған деседі. Морфияның әкесімен болған одақ Болдуин үшін өте құнды болды, ол жақында ғана жаңадан құрылған крестонос мемлекетінің бірі – Эдесса графтығын иеленген еді. Морфияның зор сыйлығы да оған тартымды болды деседі. Морфия Балдуин Эдесса графы болып билік еткен кезде үш қыз туды: Мелисенде, Алиса және Ходиерна. 1103 жылы оның әкесінің билігі түріктерге бағынды, соның салдарынан Балдуин олардың некесінен алған саяси пайдасы жойылды. Орта ғасыр билеушілері әйелдерінен ұлдар мен одақ күтетін; Балдуинның туысы, Иерусалим королі Бальдуин I өзінің армян әйелі Арданы осы талаптарды орындамағандықтан ажырастырды. Морфия да ұл туып бермеді, тіпті одақ құруға да көмектеспеді, бірақ Балдуин оның қасында бақытты болды және оған берілді. Тарихшы Стивен Рансиман олардың одағын «Франк шығысында сирек кездесетін, толыққанды отбасылық бақыттың көркем бейнесі» деп сипаттады.
Morphia and Baldwin married before the crusade of 1101; historian Bernard Hamilton believes their union was probably celebrated in 1100. The alliance with Morphia's father was valuable to Baldwin, who had just acquired the nearby County of Edessa, another newly established crusader polity. Morphia's dowry, said to have been enormous, would have been just as attractive. Morphia gave birth to three daughters while Baldwin ruled as the count of Edessa: Melisende, Alice, and Hodierna. Her father's principality was conquered by the Turks in 1103, and the political advantage Baldwin had gained from their marriage thus vanished. Medieval rulers expected their wives to deliver sons and an alliance; Baldwin's kinsman King Baldwin I of Jerusalem repudiated his own Armenian wife, Arda, because she failed to meet these requirements. Though she too provided neither a son nor an alliance, Baldwin was happy with Morphia and devoted to her. Historian Steven Runciman describes their union as "a spectacle, rare in the Frankish East, of perfect conjugal bliss".
Патшалық
Морфияның күйеуі, граф Балдуин 1118 жылы Иерусалимге қажылық сапармен барды. Патша Балдуин I сапар барысында қайтыс болды, ал граф оның орнына Иерусалим патшасы болып сайланды. Сол кезде Иерусалим патшалығында патшайым болған жоқ: Балдуин I өзінің соңғы әйелі Аделаида дель Вастоны, Ардамен жасағандай, жіберді, ал Морфия қыздарымен Эдессада қалды. Балдуин II таққа отыру рәсімін шамамен бір жарым жылға кейінге шегерді, осылайша әйелімен бірге таққа отыруына мүмкіндік берді. 1119 жылы король өзінің туысы Жоселин Куртенаиді жаңа граф етіп тағайындау және әйелі мен қыздарын Иерусалимге әкелу үшін Эдессаға сапарлады. Балдуин мен Морфияның таққа отыруы 1119 жылы Рождество күні Бейтлехемде өтті. Морфия Иерусалим патшайымы ретінде бұл рәсімді өткізген алғашқы патшайым болды. Патшалық жұптың төртінші және ең кіші баласы, тағы бір қызы Иовета, "күлгін киімде" дүниеге келді, яғни олардың таққа отыруынан кейін. Морфия патшайым ретінде күнделікті мемлекеттік істерге қатыспады. Оның есімі күйеуінің ешбір құжатында кездеспейді. Тарихшы Бернард Гамильтон бұл оның мәдени фондық жағдайына байланысты болуы мүмкін деп болжайды. Дегенмен, Гамильтон патшалықтағы католик емес христиан қауымдастықтарының, соның ішінде түрлі шығыс православие шіркеулерінің жатқандарының арасында грек православиеліктері ең көп жеңілдіктерге ие болғанының себебі кем дегенде патшайымның ықпалынан туындағанын айтады: олар ғана Киелі қабір шіркеуінің маңызды бөлігінде күнделікті литургия өткізуге және патшалықтың басты Мариандық қасиетті орнында, Иосафаттың Ана шіркеуінде өз алдына құрбандық шалу орындарына ие болды. Басқа жағдайларда пассивті патшайым болғанымен, Морфия 1123 жылы Балдуин II мен оның одақтасы Жоселин мұсылман түркі басшысы Белек Гази қолға түсіріп, Харпут қамалына қамағанда саяси мәселелерді шешуге қабілетті екенін көрсетті. Патшайым елу армян сарбазынан тұратын отрядты жалдады, олар монахтар мен саудагерлер және басқа да кейіптерде қамалға кіруге тырысты, губернатормен кездесуді сұрап. Ішке кіргеннен кейін, олар киімдерінен қаруларын шығарып, гарнизонды жеңіп алды. Жоселин қашып кетті, бірақ Балдуин қамалды ұстап тұруға тырысып, қайтадан тұтқынға алынды. 1124 жылы Морфия күйеуін босату үшін Жоселинмен бірге Солтүстік Сирияға сапарлады. Төлем мөлшері тым жоғары болғандықтан, кепілдік ретінде барымта беруге тура келді: ақсүйектердің басқа он баласынан өзге, Морфия өзінің кіші қызы, төрт жасар Иоветаны, ал Жоселин өзінің ұлы мен мұрагері Жоселин II-ні тапсыруға мәжбүр болды. Содан кейін Балдуин босатылды. 1125 жылы Иовета және басқа барымталар қайтарылды.
Morphia's husband, Count Baldwin, travelled to Jerusalem on a pilgrimage in 1118. King Baldwin I died during his journey and the count was elected to succeed him as the king of Jerusalem. There was no queen in the Kingdom of Jerusalem at the time: Baldwin I had sent away his last wife, Adelaide del Vasto, just as he had done with Arda, and Morphia stayed with her daughters in Edessa. Baldwin II delayed his coronation for almost a year and a half so that he could be crowned together with his wife. In 1119, the king travelled to Edessa to install his cousin Joscelin of Courtenay as the new count and to bring his wife and their daughters to Jerusalem. Baldwin and Morphia's coronation was held on Christmas 1119 in Bethlehem. Morphia was the first queen of Jerusalem to undergo the ceremony. The royal couple's fourth and youngest child, another daughter, Ioveta, was "born in the purple", that is, after their coronation. Morphia did not take part in everyday state affairs as queen. Her name does not appear in any of her husband's acts. Historian Bernard Hamilton speculates that this may have been due to her cultural background. Yet, Hamilton argues that it must be at least partially thanks to the queen that, of all the non Catholic Christian communities of the kingdom, including adherents of the various Oriental Orthodox Churches, the Greek Orthodox were the most privileged: only they were allowed daily liturgies at a large altar in a prominent part of the Church of the Holy Sepulchre and only they had an altar of their own at the kingdom's chief Marian shrine, the Church of Our Lady of Josaphat. Though otherwise a passive queen, Morphia showed her ability to take charge of political affairs in 1123 when Baldwin II and his ally Joscelin were captured by the Muslim Turk leader Belek Ghazi and taken to the Harpoot Castle. The queen hired a band of fifty Armenian soldiers who, posing as monks and merchants and in other disguises, entered the castle under the pretense of seeking an audience with its governor. Once inside, they took weapons out of their garments and overpowered the garrison. Joscelin escaped, but Baldwin decided to try to hold the castle and was captured again. In 1124, Morphia travelled to northern Syria with Joscelin to negotiate her husband's release. The ransom demanded was too high to be paid in full, and so hostages had to be provided as security: in addition to ten other children of the nobility, Morphia had to hand over her youngest daughter, the four year old Ioveta, while Joscelin gave up his son and heir, Joscelin II. Baldwin was then released. Ioveta and the other hostages were returned in 1125.
Өлім және мұра
Королева Морфия 1 қазанда қайтыс болды, бірақ нақты жылы белгісіз. Гамильтон 1127 немесе 1128 жылдарын ұсынады, оның күйеуі, король Балдуин 1129 жылдың басында Иосафаттың Аналық шіркеуіне "жанының тынығуы үшін" жер сыйлағанын атап көрсетеді. Морфия Иерусалим Корольдігінде қайтыс болған алғашқы патшайым болды. Оның Иосафаттың Аналық шіркеуінде жерленуге шешім қабылдауы, Иерусалим патшайымдары сол жерде, ал корольдер Киелі Қабір шіркеуінде жерленуі керек деген үрдіс жасады. Тарихшы Ханс Эберхард Майер Морфияның өлімін 1126 жылдың 1 қазанында немесе 1127 жылы деп санайды, соның ішінде 1126 жыл ықтимал деп есептейді. Осы жылы жесір патша, ұл табу мүмкіндігі болмағандықтан, өзінің және Морфияның қыздарының мұрагерлік құқығын анықтау үшін бірқатар шаралар қолға алды. Шешім бойынша, тұңғыш қызы Мелисенда Балдуиннің орнын басады. Екінші үлкен қызы Алиса 1126 жылдың қазан айында Антиохия князі Богемонд II-ге үйленді. Үшінші қызы Ходиерна 1138 жылға дейін Триполи графы Раймонд II-ге үйленді, бірақ Майер бұл одан бұрын, 1127 жылы келісім шарттары жасалған болуы мүмкін деген пікір білдіреді. Соңында, 1127 жылдың соңында немесе 1128 жылдың басында Анжу графы Фульк V-ке Мелисендамен некелесу туралы келіссөздер жүргізу үшін елшілік жіберілді. Кіші қызы Иовета монастырға жіберілді. Осының нәтижесінде, төрт кресттік мемлекеттің үшеуі "армян қандық байланысына" ие болды. 1131 жылы патшайым болған Мелисенда Морфияның грек православиесінің ықпалында болды. Батыс және Византия стильдерін біріктіретін Мелисенда Забурлары, кресттік мемлекеттердегі көркемдік гибридтеудің мысалы болып табылады, бұл отандық христиандар мен еуропалық жаңа келгендер арасындағы байланыс пен аралас некелердің нәтижесінде пайда болды.
Queen Morphia died on 1 October, but the exact year remains unknown. Hamilton proposes 1127 or 1128, noting that her husband, King Baldwin, granted land to the Church of Our Lady of Josaphat "for the repose of her soul" in early 1129. Morphia was the first queen to die in the Kingdom of Jerusalem. Her decision to be buried at the Church of Our Lady of Josaphat created the precedent that the queens of Jerusalem should be buried there while the kings were buried in the Church of the Holy Sepulchre. Historian Hans Eberhard Mayer places Morphia's death on 1 October 1126 or 1127, arguing that 1126 is more likely. In that year the widowed king, left without an immediate prospect of a son, started settling his succession through a series of arrangements providing for his and Morphia's daughters. It was decided that the firstborn, Melisende, would succeed Baldwin. Alice, the second oldest, was married to Prince Bohemond II of Antioch in October 1126. The third, Hodierna, married Count Raymond II of Tripoli by 1138, but Mayer posits that a betrothal may have taken place as early as 1127. Finally, an embassy was sent to Count Fulk V of Anjou in late 1127 or early 1128 to negotiate his marriage to Melisende. The young Ioveta was sent to a nunnery. Consequently, the ruling families of three out of the four crusader states were "infused with Armenian blood". Melisende, who became queen in 1131, was influenced by Morphia's Greek Orthodox faith. The Melisende Psalter, which combines Western and Byzantine styles, is an example of artistic hybridization in the crusader states that resulted from the contact and intermarriage between native Christians and European newcomers.