Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мулла Әли и Бастами (1846 жылы қайтыс болды) — бабилер қозғалысындағы Тірілердің екінші хаты. Ол, сондай-ақ, Баби дәуіріндегі алғашқы шейіттердің бірі және ең белгілісі болып саналады.
Mullá ʻAlí i Bastámí (died 1846) was the second Letter of the Living in the Bábí movement. He is also probably the first and one of the best known martyrs of the early Bábí period.
Ерте өмір
Ол Қажар әулеті билігінде болған кезде Солтүстік-Батыс Парсыдағы Бастам деген шағын қалада дүниеге келді. Жастық шағында үйленді және кем дегенде бір баласы болды. Жас кезінде дінге деген қызығушылығымен танылып, Мешхед қаласындағы қасиетті орында муллалыққа оқыды. Мешхедте шиит исламының шейхи тармағымен байланысты жергілікті дін ғалымдарымен танысып, шейхи доктринасына қызығушылық танытты. Соңында Осман империясының Кербала қаласына көшіп, сол кездегі шейхтердің басшысы болған Сийид Қазим Раштиден кем дегенде жеті жыл бойы білім алды.
He was born near the small city of Bastam in northwestern Persia during the reign of the Qajar dynasty. He married in his youth and had at least one child. As a young man gained a reputation for his interest in religion and studied as a Mullah in the shrine city of Mashhad as a young man. In Mashhad he became familiar with local clerics who were associated with the millenarian Shaykhí denomination of Shia Islam and was attracted to Shaykhí doctrine. Eventually he moved to Karbala in the Ottoman Empire and studied under Siyyid Kazim Rashti then the leader of Shaykhism for at least seven years.
Бабизмге бет бұру
Шейхилер Қайымның немесе Махдидің жақын арада келуін күтті. 1844 жылдың қаңтарында Сийид Казим қайтыс болғаннан кейін Бастами, Мулла Хусейн бастаған топпен бірге, күтілетін Махдиді іздеген шейхилер тобын басқарды. 1844 жылдың 22 мамырында Мулла Хусейн Ширази саудагері Сийид Әли Мұхаммедті ислам эсхатологиясында болжанған Махди ретінде қабылдаған алғашқы шейхи болды. Бастами Әли Мұхаммед жазған «Қайюмул Асма» есімді шығарманың бірнеше тармақтарын естігеннен кейін оған тез арада сенді. Әли Мұхаммед кейіннен араб тілінде «қақпа» деген мағына беретін Баб атағын қабылдап, өзін жаңа бабизм дінін құрған Құдайдың көрінісі деп жариялады. Бастами Бабты алғашқы кездесуінде Махди ретінде қабылдады және оны он сегіз Тірі хаттың бірі етіп тағайындады, сондай-ақ шиит имамы Әлидің аллегориялық қайта оралуы ретінде танылды. Көптеген деректер оны Тірі хаттардың екіншісі деп көрсетеді, бірақ кейбір деректер төртіншісі деп санайды. Баб Тірі хаттардың әрқайсысына, Бастамиге де бір тақташа жолдаған; аталған тақташаның қазіргі уақытқа дейін ағылшын тіліне аудармасы жоқ.
Shaykis expected the imminent arrival of the Qa'im or Mahdi, and after the death of Siyyid Kazim in January 1844, Bastámí led a group of Shaykhís who—along with a group led by Mullá Husayn sought out the expected Mahdi. On May 22, 1844 Mullá Husayn became the first Shayki to accept a Shirazi merchant named Siyyid ʿAli Muhammad as the Mahdi predicted in Islamic eschatology; Bastámí reportedly converted rapidly after hearing some verses of the Qayyúmu'l Asmáʼ written by Ali Muhammad. ʿAli Muhammad would later take on the title of the Báb, meaning "gate" in Arabic and declare himself to be a Manifestation of God founding the new religion of Bábism. Bastámí accepted the Báb as the Mahdi on their first meeting and was appointed by him to the position of one of eighteen Letters of the Living and identified as the allegorical return of the Shia Imam 'Ali. Most sources identify him as the second Letter of the Living, but a minority say he was the fourth. A tablet was addressed by the Báb to each of the Letters of the Living, including Bastámí; no translation of this tablet into English exists at present.
Бағдаттағы сот
Баб Бастамиге Персиядан шығып, 1844 жылдың жазында қазіргі Ирактағы Наджаф пен Кербала қасиетті шииттік қалаларына бару міндетін жүктеді. Ол онда Бабтың миссиясын шииттік дін қызметкерлерінің жоғары лауазымды мүшесі, шейх Мұхаммед Хасанға жеткізуі керек еді. 1845 жылдың 13 қаңтарында Шия және Сунни дінбасыларының біріккен алқасы оны өзіндегі «Қайюму'л Асма» кітабының көшірмесі үшін діннен тайғаны үшін сотқа тартып, айыптады. Сот процесі Османдық/Сунниттік мүдделерді Шииттік/Парсы мүдделеріне қарсы қойған саяси оқиғаға айналды. Сунниттік дінбасылар Бастаминің дереу өлім жазасына кесілуін қаласа, шииттік дінбасылар тек қуғынға салуды талап етті, ал парсы саясаткерлері оны Парсыға қайтаруды сұрады. Бірақ, сәуір айында ол Стамбулға ауыстырылып, онда Стамбулдың кемежайларында қатаң еңбекке кесілді. Парсы саясаткерлері талаптарын жалғастырды, бірақ Османдықтар ақыры келіскенде, 1846 жылдың 4 желтоқсанында ол бірнеше күн бұрын қайтыс болғаны анықталды. Бабилер мен Бахаилер оны бірінші Баби шейіті деп есептеді. Оның өлімінен кейін Баб оның құрметіне арнап дұға жасады.
The Báb gave Bastámí the very specific mission of leaving Persia and travelling to the holy Shiʻa shrine cities of Najaf and Karbala in modern day Iraq about the summer of 1844. It was here he was to announce the Báb's mission to mujtahid Shaykh Muhammad Hasan, a senior member of the Shiʻa clergy. He was put on trial for heresy on the basis of a copy of the Qayyúmu'l Asmáʼ in his possession on 13 January 1845 by a combined jury of Shiʻa and Sunni clerics. The trial spun into a political event pitting Ottoman/Sunni interests against Shiʻa/Persian interests – the Sunni clergy wanted Bastamí to be immediately executed while the Shiʻa clergy insisted only on banishment and Persian politicians requested his removal to Persia. Instead, in April, he was transferred to Istanbul where he was further sentenced to hard labour in Istanbul's docks. Persian politicians continued insisting but when the Ottoman's finally agreed, 4 December 1846, it was found he had died a few days later and was accounted to be the first Bábi martyr by Bábis and Baháʼís. After his death a visitation prayer was revealed by the Báb in his honor.