Кіріспе

Тірі Жінабтың хаты i Quddús (قدوس) (шамамен 1820–1849), – Бабтың ең көрнекті шәкірті Мулла Мухаммад Әли Барфурушидің лақабы. Ол – "Тірілердің" он сегізінші және соңғы өкілі.

Өмірбаян

Құддус 1815–1822 жылдар аралығында туған, бұл еңбегудің себебі әртүрлі дереккөздерге байланысты. Кейінгі мерзімді Набил «Таңшылдар» кітабында көрсетеді. Аманәт [1987] 1819–1820 жылдары туғандығы ең мүмкін деген тұжырым жасайды, себебі бұл басқа да деректермен сәйкес келеді. Құддус Барфуруш қаласының шетінде күріш егісімен айналысатын отбасында дүниеге келген. Ол балалық шағының бір бөлігін жергілікті шейхтердің басшысы Мулла Мұхаммед Хамза Шариат мадардың үйінде қызметші болып өткізген.

Білім

Ол Сари қаласына медреседе білім алу үшін жіберілді. 1830 жылдардың ортасында ол Мәшхедтегі студенттердің шағын тобына қосылғаннан кейін Мулла Хусейнмен (Тірілердің алғашқы хаты) және басқа болашақ бабилермен кездесті. Он сегіз жасында Қуддус Кербелаға кетіп, төрт жыл бойы Сейид Казимнің шәкірті болды. Ол шамамен 1843 жылы Барфурушка қайтып келді. Ол "игілік пен қадір-қасиетке толы мінез-құлықпен" ерекшеленген харизматикалық мулла (діни көшбасшы) ретінде сипатталды және туған қаласындағы белгілі тұлғаға айналды. 1846 жылы онымен кездескен Мырза Муса: "Оған жақын болғандардың бәрі де осы жас жігіттің сүйкімділігіне тәнті болды", - деді.

Өлім

Құддустың өзі де жергілікті тұрғындар тойлап жатқан Барфурушке сүйемелдеп барды. Принстің жоспары - тұтқынды Тегеранға алып барып, шаһқа тапсыру еді. Бірақ Барфуруштың Саиду'л Уламасы Құддусты өз қолымен өлтіргенше тамақтан да, ұйқыдан да бас тартатынын айтты. Ханзада Құддус пен Уламамен кездесу ұйымдастырып, сосын тұтқынды оларға тапсырды. 1849 жылдың 16 мамырында Құддус ашулы халыққа тапсырылды. Набил былай деп жазды: "Бахаулланың куәлігі бойынша, өмірінің бастауындағы сол батыл жас, тіпті Иса да ең ауыр азап шеккен сәтте осылай қиналып, осылай өлмеген". Оның денесі жыртылып, бөліктері отқа лақтырылды. Кейбір бөліктерін досы жинап, жақын жерге жерледі (Tariq i Jadíd, 92-бетті қараңыз). Осы кезде Баб Чихрик түрмесінде болғандықтан, қатты қайғырып, алты ай бойы жазу мен диктант жазуды тоқтатты. Табарси бекінісіндегі шайқастан екі жыл өткен соң, Аббас Құли Хан (қоршау салған генерал) шайқасты ханзадаға баяндап, оны Кербела шайқасымен салыстырып, өзін Имам Хусейнді өлтірген Шимр ибн Тил Джаушанмен теңеді.

Қуддус станциясы

Құддус дәрежесіне қатысты, оны пайғамбар дәрежесіне ие деп санауға болмайды. Оның дәрежесі, сөзсіз, өте биік болған, тірілердің барлық хаттарынан, тіпті бірінші хат иесі Мулла Хусейннен де жоғары тұрған. Бабтың шәкірттерінің ешқайсысы Құддустың Оның үйретісінің нұрын осылай жарқырата шашыратуға жете алмады. (11 қараша 1936 ж., Шоги Эффенди атынан жеке сенушіге жазылған). Баб дәуірінде Құддус "Соңғы нүкте" деп, ал "Құдайдың соңғы аты" деп аталады. "Құдай өтеді" кітабында көрсетілгендей, ол Құрандағы "жалғандыққа шақырушылардың" бірі ретінде танылады, сондай-ақ, 'Абдул-Баханың "Сұрақ-жауаптар" еңбегінде куәландырылғандай, "Құдайдан келген өмір рухы" енуі тиіс екі куәгердің бірі болып табылады. Дегенмен, осы ұлы дәрежелеріне қарамастан, ол тәуелсіз Құдай Пайғамбары деп есептелмейді. (24 тамыз 1975 ж., Әлемдік Әділет Үйі атынан жеке сенушіге жазылған).