Триас кезеңінің Plateosaurus динозавры

Кіріспе

Сауроподоморф динозавр

Платеозавр (мүмкін, "кең кесілген иелік" мағынасында, жиі қате түрде "жазық кесілген иелік" деп аударылады) – платеозавридтер туысына жататын динозавр, ол қазіргі Орталық және Солтүстік Еуропа аумағында 214-204 миллион жыл бұрын, Кеш Триас кезеңінде өмір сүрген. Платеозавр – базальды (алғашқы) сауроподоморф динозавр, сонымен қатар "прозауропод" деп те аталады. Типтік түрі – Plateosaurus trossingensis; 2019 жылға дейін бұл құрмет Plateosaurus engelhardti-ге берілген, бірақ ол ICZN (Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясы) тарапынан диагностикалық емес (яғни, басқа динозаврлардан ажырату мүмкін емес) деп танылды. Қазіргі таңда үш жарамды түрі бар: P. trossingensis-тен басқа, P. longiceps және P. gracilis та белгілі. Дегенмен, бұрын басқа да түрлер жіктелген, бірақ платеозаврид динозаврларының түрлік таксономиясы бойынша кең пікір қалыптаспаған. Сол сияқты, туыс деңгейінде де көптеген синонимдер (жарамсыз қайталанатын атаулар) бар. 1834 жылы Иоганн Фридрих Энгельгардт тапқан және үш жылдан кейін Герман фон Мейер сипаттаған Платеозавр, әлі де жарамды саналатын бесінші атаулы динозавр туысы болды. Ол 1842 жылы Ричард Оуэн ресми түрде Dinosauria деп атағанға дейін сипатталған болса да, Оуэн тобын анықтау үшін қолданған үш туыстың бірі емес еді, себебі сол кезде ол динозавр ретінде жақсы танылмаған және анықтау қиын болған. Қазіргі таңда ол ғылымға ең жақсы танымал динозаврлардың біріне жатады: 100-ден астам қаңқа табылды, олардың кейбіреулері дерлік толық. Германияның Швабия аймағында оның көптеген қазбалары табылғандықтан, "Швабиялық линдворм" (Schwäbischer Lindwurm) деген лақап аты берілген. Платеозавр – екі аяқты, шөппен қоректенетін жануар, ұзын, иілгіш мойнында кішкентай бассүйегі, өткір, бірақ дөңгелек тістері, күшті артқы аяқтары, қысқа, бірақ бұлшықетті қолдары және үш саусағында үлкен тырнақтары бар ұстауға арналған қолы болған, бұл қорғану және тамақтану үшін пайдаланылған болуы мүмкін. Динозавр үшін ерекшелік – Платеозаврдың жоғары даму пластикалығы: ересектерде біркелкі дене мөлшері болмай, толық жетілген жекелемелердің ұзындығы және салмағы әртүрлі болған. Әдетте, жануарлар кем дегенде 12-20 жыл өмір сүрген, бірақ ең ұзақ өмір сүру мерзімі белгісіз. Қазба материалдарының көптігі мен жоғары сапасына қарамастан, Платеозавр ұзақ уақыт бойы ең дұрыс түсініксіз динозаврлардың бірі болып келді. Кейбір зерттеушілер кейін геологиялық және палеонтологиялық деректерге қайшы келетін теорияларды ұсынды, бірақ олар қоғамдық пікірдің қалыпты парадигмасына айналды. 1980 жылдан бері Платеозаврдың таксономиясы (туыстық қатынастары), тафономиясы (жануарлардың қалай орналасқандығы және қаусилдануы), биомеханикасы (олардың қаңқаларының қалай жұмыс істегені) және палеобиологиясы (өмірлік жағдайлары) жан-жақты зерттелді, бұл жануардың биологиясын, дене құрылысын және мінез-құлқын түсіндіруді өзгертті.

Plateosaurus (probably meaning "broad lizard", often mistranslated as "flat lizard") is a genus of plateosaurid dinosaur that lived during the Late Triassic period, around 214 to 204 million years ago, in what is now Central and Northern Europe. Plateosaurus is a basal (early) sauropodomorph dinosaur, a so called "prosauropod". The type species is Plateosaurus trossingensis; before 2019, that honor was given to Plateosaurus engelhardti, but it was ruled as undiagnostic (i. e. indistinguishable from other dinosaurs) by the ICZN. Currently, there are three valid species; in addition to P. trossingensis, P. longiceps and P. gracilis are also known. However, others have been assigned in the past, and there is no broad consensus on the species taxonomy of plateosaurid dinosaurs. Similarly, there are a plethora of synonyms (invalid duplicate names) at the genus level. Discovered in 1834 by Johann Friedrich Engelhardt and described three years later by Hermann von Meyer, Plateosaurus was the fifth named dinosaur genus that is still considered valid. Although it had been described before Richard Owen formally named Dinosauria in 1842, it was not one of the three genera used by Owen to define the group, because at the time, it was poorly known and difficult to identify as a dinosaur. It is now among the dinosaurs best known to science: over 100 skeletons have been found, some of them nearly complete. The abundance of its fossils in Swabia, Germany, has led to the nickname Schwäbischer Lindwurm (Swabian lindworm). Plateosaurus was a bipedal herbivore with a small skull on a long, flexible neck, sharp but plump plant crushing teeth, powerful hind limbs, short but muscular arms and grasping hands with large claws on three fingers, possibly used for defence and feeding. Unusually for a dinosaur, Plateosaurus showed strong developmental plasticity: instead of having a fairly uniform adult size, fully grown individuals were between long and weighed between Commonly, the animals lived for at least 12 to 20 years, but the maximum life span is not known. Despite the great quantity and excellent quality of the fossil material, Plateosaurus was for a long time one of the most misunderstood dinosaurs. Some researchers proposed theories that were later shown to conflict with geological and palaeontological evidence, but have become the paradigm of public opinion. Since 1980 the taxonomy (relationships), taphonomy (how the animals became embedded and fossilised), biomechanics (how their skeletons worked), and palaeobiology (life circumstances) of Plateosaurus have been re studied in detail, altering the interpretation of the animal's biology, posture and behaviour.

Ашу және тарихы

[[Файл:Plateosaurus cent europ localities2.png|left|thumb|upright|Plateosaurus таралған жерлердің картасы. Қызыл түс – Heroldsberg (вероятный типтік орны), қара түс – көптеген және жақсы сақталған үлгілері табылған маңызды орындар. Басқа жерлер көк түспен белгіленген.#tag:ref|Moser (2003) еңбегінің 8-бетіндегі 3-сурет негізінде]

Қолданылатын түрлер

P. gracilis бас сүйегінің қалыптамасы
Платеозаврдың таксономиялық тарихы "ұзақ және шатастыратын" және "атаулардың хаостық торы".#tag:ref|Yates (2003) 317 бетте типтік түрлері P. trossingensis, P. longiceps және бұрын өзінің Sellosaurus туысына жатқызылған P. gracilis келтірілген. Мозер Германия мен Швейцариядан алынған барлық платеозаурид материалдарын ең кең және егжей-тегжейлі зерттеді, нәтижесінде барлық Платеозавр және Кеуперден алынған көптеген басқа прозауропод материалдары Plateosaurus engelhardti-дің типтік материалымен бір түрден шыққан деген қорытындыға келді. Мозер Sellosaurus-ты Plateosaurus-пен бір туыс деп есептеді, бірақ S. gracilis және P. engelhardti бір түрге жата ма деген мәселені талқыламады.