Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Талик – бұл мәңгі тоң аймақтарында жыл бойы мұздамайтын топырақ қабаты. Үздіріліссіз мәңгі тоң аймақтарында таликтер көбінесе терең емес термокарст көлдері мен өзендерінің астында кездеседі, онда су қыста мұздамайды, демек, астыңғы топырақ та мұздамайды. Кейде жабық, ашық және өтімді таликтер ажыратылады. Бұл терминдер таликтің мәңгі тоңмен қоршалғандығын, жоғары жағынан ашық екенін (мысалы, термокарст көлі) немесе жоғары жағынан және мәңгі тоңның астындағы мұздалмаған қабаттың үстінен ашық екенін көрсетеді.
A talik is a layer of year round unfrozen ground that lies in permafrost areas. In regions of continuous permafrost, taliks often occur underneath shallow thermokarst lakes and rivers, where the deep water does not freeze in winter and thus the soil underneath does not freeze either. Sometimes closed, open, and through taliks are distinguished. These terms refer to whether the talik is surrounded by permafrost, open at the top (e. g. a thermokarst lake), or open both at the top and above an unfrozen layer beneath the permafrost.
Тұңғиық үсті таликтері
Климаттың құбылуына немесе өзгеруіне байланысты, кейбір мәңгі тоң аймақтарында маусымдық еріп, қатып-балушы жоғарғы қабат пен мәңгі тоң арасында мұздамайтын қабат пайда болуы мүмкін. Бұл қабат supra permafrost ("мәңгі тоң үсті") талигі деп аталады; ол әдетте су объектілерімен байланысты болатын дәстүрлі таликтерден өзгеше, себебі жазда еріген жер қыста толығымен қатып қалмайды. Есептеулер көрсеткендей, климаттың жылынуы орташа суық аймақтарда supra permafrost таликтерін тудырады. (Өте суық аймақтарда жылыну жазғы еріудің тереңдеуіне ғана себеп болады, ал талик қабаты пайда болмайды, ал жылы, беткі мәңгі тоң аймақтарында мәңгі тоң тез жоғалады.) Бұл типтегі талик жақында Ресейде байқалды. Уақыт өте келе және ауа температурасының немесе қар қалыңдығының артуымен бұл талик қабаты қалыңдай береді және терең мәңгі тоң қабаты ақырында жоғалады. Ғылыми зерттеулердің нәтижелері жарылыс аймақтарында және ірі өзендердің ықпалындағы аймақтарда ашық таликтердің көбірек кездесуін көрсетеді.
Due to climate fluctuation or change, some permafrost regions may develop an unfrozen layer between the seasonally thawing and freezing top layer and the permafrost. The layer is called a supra permafrost ("above the permafrost") talik; it is different from traditional taliks, which are usually associated with water bodies, in that a supra permafrost talik occurs because the ground that thawed in the summer does not completely refreeze in the winter. Calculations show that climate warming induces supra permafrost taliks in intermediately cold regions. (In very cold regions, warming simply induces a deeper summer thaw without forming a talik layer whereas in warm, shallow permafrost regions, permafrost quickly disappears.) This type of talik has recently been observed in Russia. With time and continued increases in air temperature or snow depth, this talik layer becomes thicker and thicker and the deep permafrost layer eventually disappears. Findings from a scientific study suggest more common occurrence of open taliks within areas of fault zones and areas influenced by large rivers.