Кіріспе

Италиялық математик (1879–1961)

Франческо Севери (13 сәуір 1879 – 8 желтоқсан 1961) – итальяндық математик. Ол 1936 жылы Филдс медалі жөніндегі комитеттің төрағасы болды, ол медальді алғаш рет табыс еткен кезде. Севери Италияның Ареццо қаласында дүниеге келген. Ол алгебралық геометрия және бірнеше күрделі айнымалылардың функциялары теориясына қосқан үлесімен танымал. Ол итальяндық алгебралық геометрия мектебінің нақты басшысы болды. Федериго Энрикеспен бірге ол Француз ғылым академиясының Бордин сыйлығын жеңіп алды. Ол бирационалдық геометрияға, алгебралық беттер теориясына, әсіресе олардың үстіндегі қисықтарға, модульдік кеңістіктер теориясына және бірнеше күрделі айнымалылардың функциялары теориясына маңызды үлес қосты. Ол өте көп жазды, ал оның кейбір жұмыстары (Федериго Энрикестің интуицияға негіделген тәсілінен кейін) Оскар Зариски мен Андре Вейль белгілеген жаңа стандарттар бойынша қатаң емес екені кейіннен дәлелденді. Оның көптеген аргументтері қатаңдалғанмен, олардың көп бөлігі қатаңдықтан мүлдем алыс болды және тіпті қате еді (Энрикестің жұмысына қарағанда, ол қатаң болмаса да, көбінесе дұрыс болды). Жеке өмірінде ол оңай ренжігіш, көптеген дау-дамайларға қатысқан адам болды. Ең бастысы, ол Бенито Муссолинидің итальяндық фашистік режимін жақтады және барлық ғылыми қоғамдар мен академиялық мекемелерде антисемиттік тазалау жүргізуге арналған ғалымдар комитетіне кірді.

Өмірбаян

Балалық шағы әкесінің 9 жасында қайтыс болуымен ерекшеленді. Бұл олардың отбасы үшін ауыр экономикалық салдарға әкелді. Жеке сабақтар арқылы күнкөріс табуға мәжбүр болса да, Франческо Севери оқуын жалғастырып, Турин университетінің инженерлік факультетіне түсті. Корадо Сегренің лекцияларының ықпалымен Севери таза математикаға деген құштарлықты тез сезінді. 1900 жылы ол сандар геометриясы бойынша диссертациясын қорғап, оқуын аяқтады, бұл кейін оның сүйікті пәніне айналды. Диссертациядан кейін ол Турин университетінде Энрико Д'Овидионың ассистенты болды, ал 1902-1905 жылдары проективтік және суреттеу геометриясынан лекция оқыды. Бірақ көп ұзамай ол Федериго Энрикестің ассистенты ретінде Болонья университетіне ауысты. Содан кейін Пиза университетінде Эухенио Бертинидің ассистенты болды. 1904 жылы сандар геометриясындағы жетістіктері үшін (алгебралық беттердің бирационалдық инварианттарының теориясын қалағандығы үшін) Парма университетінде проективтік және суреттеу геометриясы кафедрасын иеленді. Дегенмен, ол Падуа университетінде бір жыл оқыды, онда түрлі пәндерді оқытып, инженерлік бөлімді басқарды. 1906 жылы ол белгілі бір типтегі беттерге салынған алгебралық қисықтардың болуы туралы теореманы дәлелдеді, осылайша рационалды беттерді жіктеуді іздеуді бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Севери артиллерияға шақырылды. 1921 жылы ол Римдегі Ла Сапиенца университетінде алгебралық геометрия кафедрасын алды. 1923 жылы осы университеттің ректоры болып сайланды. Бірақ 1925 жылы социалистік саясаткер Маттеоттинің қазасынан кейін ректорлық қызметінен бас тартты. Дегенмен, Севери фашизмге қарсы күреспеді және нәсілдік заңдарды қабылдады. 1938 жылы Севери "Иституто Национале ди Альта Математика" институтын құрушылардың бірі болды. Оскар Зариски оның ең белгілі шәкірттерінің бірі. 1959 жылы ол католицизмге өтті және "Dalla scienza alla fede" (1959) атты автобиографиясын жариялады, онда ол саяси сауатсыздығына өкініш білдірді. Математика – түрлі нәрселерге бірдей ат беру өнері, ал математиктер саясатта жиі қателеседі, себебі ол керісінше, бірдей нәрселерге әртүрлі аттар беру өнері. Мансабында Севери көптеген наградалар алды, соның ішінде Ұлттық ғылым академиясының алтын медалі және Федериго Энрикеспен бірге Париж ғылым академиясының Бордин сыйлығы (бұл сыйлық 1835 жылы Шарль Лоран Бордин құрған, ол қоғамдық маңызы бар еңбектер үшін екі жылда бір рет беріледі). Ол көптеген итальяндық және шетелдік академиялардың мүшесі болды, соның ішінде 1910 жылы Accademia dei Lincei және 1918 жылы Accademia delle Scienze di Torino.

Таңдалған жарияланымдар

Оның ғылыми еңбегіне 400-ден астам жарияланым мен көптеген трактаттар кіреді. Франческо Северидің кітаптарын қоспағанда, барлық математикалық еңбектері оның "Opere Matematiche" атты алты томдық жинағында топтастырылған, оны Gallica сайтынан табуға болады. Бұл жинақ бірнеше айнымалысы бар голоморфтық функциялар үшін Морера теоремасының алғашқы дәлелін қамтитын мақаланы қамтиды. Сондай-ақ, нақты аналитикалық шекаралары бар домендер үшін плюригармониялық функцияларға қатысты Дирихле мәселесінің шешімі туралы хабарлама да бар. Бұл мақалада Севери көптеген күрделі айнымалылардың функциялары теориясындағы түрлі мәселелерді шешу үшін әзірлеген "нақтыдан күрделіге өту" әдісін сипаттайды. Бұл еңбегінде Севери Хартогс кеңейту теоремасын дәлелдейді. Франческо Северидің Istituto Nazionale di Alta Matematica-да (қазір оның есімімен аталады) оқыған курсынан алынған жазбалар, оған Энцо Мартинелли, Джованни Баттиста Рицца және Марио Бенедикти қосымшаларын қосты. ("Италияның Ұлттық математикалық басылымы" арқылы қол жетімді). Оның "Математикалық еңбектері, естеліктер мен жазбалары": Франческо Северидің ғылыми еңбектерінің кітаптардан басқа толық жинағы. Итальян, француз және неміс тілдерінде жазылған қайта басылған еңбектер түпнұсқа тілінде, типографиялық қателер мен автордың жіберген қателіктері түзетілген, жақсартылған типографиялық түрінде сақталған. Сондай-ақ, бірнеше мақалаға Северидің түсіндірмелері қосылған. I том 1900-1908 жылдар аралығында жарық көрген еңбектерді қамтиды. ("Италияның Ұлттық математикалық басылымы" арқылы қол жетімді). Оның "Математикалық еңбектері, естеліктер мен жазбалары": Франческо Северидің ғылыми еңбектерінің кітаптардан басқа толық жинағы. Итальян, француз және неміс тілдерінде жазылған қайта басылған еңбектер түпнұсқа тілінде, типографиялық қателер мен автордың жіберген қателіктері түзетілген, жақсартылған типографиялық түрінде сақталған. II том 1909-1917 жылдар аралығында жарық көрген еңбектерді қамтиды. ("Италияның Ұлттық математикалық басылымы" арқылы қол жетімді). Оның "Математикалық еңбектері, естеліктер мен жазбалары": Франческо Северидің ғылыми еңбектерінің кітаптардан басқа толық жинағы. Итальян, француз және неміс тілдерінде жазылған қайта басылған еңбектер түпнұсқа тілінде, типографиялық қателер мен автордың жіберген қателіктері түзетілген, жақсартылған типографиялық түрінде сақталған. III том 1918-1932 жылдар аралығында жарық көрген еңбектерді қамтиды. ("Италияның Ұлттық математикалық басылымы" арқылы қол жетімді). Оның "Математикалық еңбектері, естеліктер мен жазбалары": Франческо Северидің ғылыми еңбектерінің кітаптардан басқа толық жинағы. Итальян, француз және неміс тілдерінде жазылған қайта басылған еңбектер түпнұсқа тілінде, типографиялық қателер мен автордың жіберген қателіктері түзетілген, жақсартылған типографиялық түрінде сақталған. IV том 1933-1941 жылдар аралығында жарық көрген еңбектерді қамтиды. ("Италияның Ұлттық математикалық басылымы" арқылы қол жетімді). Оның "Математикалық еңбектері, естеліктер мен жазбалары": Франческо Северидің ғылыми еңбектерінің кітаптардан басқа толық жинағы. Итальян, француз және неміс тілдерінде жазылған қайта басылған еңбектер түпнұсқа тілінде, типографиялық қателер мен автордың жіберген қателіктері түзетілген, жақсартылған типографиялық түрінде сақталған. V том 1942-1948 жылдар аралығында жарық көрген еңбектерді қамтиды. ("Италияның Ұлттық математикалық басылымы" арқылы қол жетімді). Оның "Математикалық еңбектері, естеліктер мен жазбалары": Франческо Северидің ғылыми еңбектерінің кітаптардан басқа толық жинағы. Итальян, француз және неміс тілдерінде жазылған қайта басылған еңбектер түпнұсқа тілінде, типографиялық қателер мен автордың жіберген қателіктері түзетілген, жақсартылған типографиялық түрінде сақталған. VI том 1949-1961 жылдар аралығында жарық көрген еңбектерді қамтиды.

Scientia туралы мақалалар

Геометриялық ғылымдардағы гипотезалар мен шындық, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 8, 1910, бб. 1–29
Уақыттың салыстық теориясына қарсы жалпы сипаттағы шағымдарды қарастыру, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 37, 1925, бб. 77–86
Салыстық принциптерінің логикалық және психологиялық элементтері, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 37, 1925, бб. 1–10
Материя және себеп-салдар, энергия және белгісіздік, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 81, 1947, бб. 49–59
Леонардо және математика, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 88, 1953, бб. 41–44
Салыстық теориясының логикалық негіздері, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 90, 1955, бб. 277–282
XX ғасырдың бірінші жартысындағы математика, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 92, 1957, бб. 20–26

Пікірлер

Альберт Эйнштейн, Эфир және салыстырмалылық теориясы, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 91, 1956, б. 42–43
Эрик Темпл Белл, Математика ғылымдардың патшайымы және қызметшісі, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 90, 1955, б. 371–372
Николаус фон Кьюс, Математикалық жазбалар, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 89, 1954, б. 34–34
Людовико Геймонат, Неорационалистік философия туралы эсселер, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 89, 1954, б. 176–176
Норберт Винер, Кибернетикаға кіріспе, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 88, 1953, б. 312–313
Эрик Темпл Белл, Ұлы математиктер, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 86, 1951, б. 183–184
Ричард Курант және Герберт Роббинс, Математика немесе математика не туралы?, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 86, 1951, б. 278–279
Готтлоб Фреге, Арифметика және Логика, Scientia: rivista internazionale di sintesi scientifica, 84, 1949, б. 144–144