Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чайлд Роуленд ертегісі – Джозеф Джейкобс 1890 жылы жарық көрген «Ағылшын ертегілері» кітабында жазған, ал Роберт Джеймисон 1814 жылы жарық көрген бұрынғы нұсқасына негізделген ең танымал нұсқасы. Джеймисон тігіншіден естіген «шотланд балладасын» қайталайды. Джозеф Джейкобс өзінің нұсқасында Эльфленд королінің сарайын «Қара мұнара» деп атады, бұл түпнұсқа балладаның бір бөлігі емес. Бұл Шекспирдің «Лир патшасы» және Роберт Браунингтің «Чайлд Роланд Қара мұнараға келді» поэмасына сілтеме жасайды. Ол – Арне-Томпсон-Утер 312D типі, «Бауырмен құтқару».
Fairy tale
Childe Rowland is a fairy tale, the most popular version written by Joseph Jacobs in his English Fairy Tales, published in 1890, based on an earlier version published in 1814 by Robert Jamieson. Jamieson's was repeating a "Scottish ballad", which he had heard from a tailor. Joseph Jacobs called the King of Elfland's palace "the Dark Tower" in his version, an addition he made that was not part of the original ballad. This harks to Shakespeare's King Lear and Robert Browning's poem "Childe Roland to the Dark Tower Came". It is Aarne Thompson Uther type 312D, "Rescue by the Brother."
Қысқаша мазмұны
Бұл оқиғада патшайымның төрт баласы (кейбір деректер бойынша Гвиневра), Чайлд Роуленд, оның екі үлкен ағасы және әпкесі Берд Эллен шіркеудің жанында доп ойнап жатысқандағы оқиға баяндалады. Роуленд допты шіркеудің үстіне тепті, ал Берд Эллен оны алуға барды, бірақ бейсалықта, шіркеуді «виддершинс» яғни күннің қозғалысына қарсы бағытта айналып, жоғалып кетті. Роуленд Мерлинге барып, әпкесінің не болғанын сұрады. Оған Эльфленд королі оны Қара мұнараға алып кеткені және оны тек христиан әлемінің ең батыл рыцарі ғана құтқара алатыны айтылды. Ең үлкен ағасы саяхатқа шығуға шешім қабылдады, ал Мерлин оған не істеу керектігін айтты. Ол қайтып оралмады, содан кейін ортаңғы ағасы да соңынан ерді, бірақ оның тағдыры да сондай болды. Соңында Чайлд Роуленд, әкесінің ешқашан сәтсіз соқпаған қылышын алып, жолға шықты. Мерлин оған бұйрық берді: ол әпкесін көретінше Эльфлендте кездесетін әркімнің басын шауып тастауы керек, және сол елде ештеңе жемеуі немесе ішпеуі керек. Роуленд бұйрыққа бағынып, ат бағып жүрген, сиыр бағып жүрген және тауық бағып жүрген адамдарды өлтірді, олар әпкесінің қайда екенін айтпады. Тауықшы әйел тек бір төбені үш рет «виддершинс» айналып өту керектігін және әр айналымда «Ашық, есік! Ашық, есік! Мен кірейін!» деу керектігін айтты. Ол нұсқауларды орындағаннан кейін төбеде есік ашылды, және Роуленд үлкен залға кірді, онда Эльфленд королінің сиқырымен әсер еткен Берд Эллен отырды. Ол оған Эльфлендке кірмеу керектігін айтты, өйткені кіргеннің бәріне бақытсыздық оқиды, соның ішінде Қара мұнарада тұтқынға алынған ағалары да, олар өлімге жуық жағдайда еді. Роуленд Мерлиннің сөздерін ұмытып, аштыққа ұшырап, әпкесінен тамақ сұрады. Ол оны ескерте алмады, сондықтан оған мойынсұнды. Соңғы сәтте Мерлиннің сөзі Роулендке еске түсті, ол тамақты лақтырып жіберді, сол кезде Эльфленд королі залға кірді. Роуленд патшамен соғысып, әкесінің қылышының көмегімен оны жеңіп, бағындырды. Патша одан рақым сұрады, ал Роуленд оған бауырларын босату шартымен рақым етті. Олар бірге үйге оралды, және Берд Эллен енді ешқашан шіркеуді «виддершинс» айналған жоқ. Ф. А. Стилдің «Ағылшын халық ертегілерінде» (алғаш рет 1918 жылы жарияланған, 2016 жылы Macmillan қайта басылым) берген нұсқасында, Роуленд Берд Хеленді немесе оның сиқырланған нұсқасын тапқанда, ол оған сөйлейді, ол Мерлиннің нұсқауларын еске түсіріп, оның басын кесіп алады, соның арқасында нағыз Берд Хелен қайта оралады. Осының себебінен екі үлкен ағасы да қайтып келмеді; олар оның басын кесуге батыл болмады және өздері де сиқырланды.
The story tells of how the four children of the Queen (by some accounts Guinevere), Childe Rowland, his two older brothers, and his sister, Burd Ellen, were playing ball near a church. Rowland kicked the ball over the church and Burd Ellen went to retrieve it, inadvertently circling the church "widdershins", or opposite the way of the sun, and disappeared. Rowland went to Merlin to ask what became of his sister and was told that she was taken to the Dark Tower by the King of Elfland, and only the boldest knight in Christendom could retrieve her. The eldest brother decided he would make the journey, and was told what to do by Merlin. He did not return, and the middle brother followed, only to meet the same fate. Finally Childe Rowland went forth, having been given his father's sword, which never struck in vain, for protection. Merlin gave him his orders: he must chop off the head of anyone in Elfland who speaks to him until he sees his sister, and he must not eat or drink anything while in that realm. Rowland obeyed the orders, dispatching a horseherd, a cowherd, and a henwife, who would not tell him where his sister was. The henwife would only say he had to circle a hill three times widdershins, and say each time "Open, door! open, door! And let me come in." Following the instructions, a door opened in the hill and Rowland entered a great hall, where sat Burd Ellen, under the spell of the King of Elfland. She told him he should not have entered Elfland, for misfortune befell all who did, including their brothers, who were prisoners in the Dark Tower, nearly dead. Rowland, forgetting Merlin's words, was overcome with hunger and asked his sister for food. Unable to warn him, she complied. At the last moment, Merlin's words returned to Rowland and he threw down the food, upon which the King of Elfland burst into the hall. Rowland fought with the King, and with the aid of his father's sword beat him into submission. The King begged for mercy, and Rowland granted it, provided his siblings were released. They returned home together, and Burd Ellen never circled the church widdershins again. In the version given by F. A. Steel in her English Fairy Tales, originally published in 1918 (republished by Macmillan in 2016), when Rowland finds Burd Helen, or at least an enchanted version of her, and she speaks to him, he remembers Merlin's instructions and cuts her head off, which brings back the real Burd Helen. This explains why the first two brothers had not returned; they could not bring themselves to cut off her head, and had become enchanted themselves.
Тарих
Жозеф Джейкобстың нұсқасы 1814 жылы жарық көрген Роберт Джеймисонның «Солтүстік ежелгіліктерінің иллюстрациялары» атты еңбегіндегі нұсқасына негізделген. Джеймисон оны тігіншіден естіген. Джеймисон оқиғаны 1695 жылғы «Кемпе Визер» еңбегіндегі Росмер Халфманд туралы дания балладаларымен салыстырды. Росмер туралы үш баллада бар, ол алып немесе суқұйрық болып, қызды ұрлап, кейіннен оны ағасы құтқарады. Бірінші балладада кейіпкерлер Данияның леди Хиллерстің балалары, ал оның әпкесі Сване деп аталады. Екінші балладада басты кейіпкерлер – Роланд және Мақтаншақ Элин Лайл. Үшінші балладада батыр – Исландия патшасының ұлы Бала Аллер. Ағылшын Роландың айырмашылығы, дания балладаларының батыры әпкесін құтқару үшін хитролыққа жүгінеді, ал кейбір нұсқаларында олардың арасында туысқандық қарым-қатынас бар. Джеймисон бұл оқиғаны «Мерман мен Марстигтің қызы» балладасымен де салыстырды, онда мерман шіркеуден жас әйелді ұрлайды. Ағалары жоғалған әпкесін іздейтін басқа да оқиғалар «Ескі әйелдердің әңгімелері» мен Милтонның «Комус» шығармасында кездеседі.
Joseph Jacobs's version was based on that of Robert Jamieson in Illustrations of Northern Antiquities, published in 1814. Jamieson had heard it from a tailor. Jamieson compared the narrative to the Danish ballads about Rosmer Halfmand from the 1695 work Kaempe Viser. There were three ballads about Rosmer, who was a giant or merman, stealing a girl whose brother later rescues her. In the first, the characters are the children of Lady Hillers of Denmark, and the sister is named Svanè. In the second, the main characters are Roland and Proud Eline lyle. In the third, the hero is Child Aller, son of the king of Iceland. Unlike the English Roland, the hero of the Danish ballads relies on trickery to rescue his sister, and in some versions they have an incestuous relationship. Jamieson also compared the story to the ballad of "The Merman and Marstig's Daughter," where a merman steals a young woman from a church. Other narratives where brothers seek a missing sister are The Old Wives' Tale and Milton's Comus.
Мәдениеттің әсері
Джейкобстың нұсқасынан бұрын «Чайлд Роуленд» туралы сілтеме «Король Лир» пьесасында және Роберт Браунингтің 1855 жылғы «Чайлд Роланд Dark Tower Came» поэмасында кездеседі. Браунингтің өлеңі Гордон Р. Диксонның аяқталмаған ғылыми-фантастикалық «Чайлд Цикл» (1959) және Стивен Кингтің «Қара мұнара» сериясы сияқты басқа да туындыларға шабыт берді. Джейкобстың ертегісі де бірқатар қазіргі заманғы туындыларға әсер еткен болуы мүмкін, бірақ оны Браунингтің өлеңінің қабылдануынан ажырату қиын. Лорд Дансанидің 1924 жылғы «Елфландия королінің қызы» романы осы оқиғамен көптеген ортақ белгілерге ие. Луис МакНейс «Чайлд Роуленд» оқиғасына негізделген «Қара мұнара» атты радиоспектакль жазды. Бұл пьеса алғаш рет 1946 жылғы 26 қаңтарда BBC Home Service (қазір Radio 4) арнасында эфирге шықты. Музыкасын Бенджамин Бриттен жазған. Алан Гарнер өзінің «Элидор» (1965) романы үшін осы ертегіді кеңінен пайдаланды, оны әңгімесінің бастауы ретінде қолданды. Андре Нортон өзінің «Солдаттар әлемі» (1967) романында бұл ертегіні қайта айтты. Ағылшын халық әншісі Мартин Карти 1982 жылғы «Out of the Cut» альбомында жарияланған «Jack Rowland» әні үшін ертегідің бейімделуін пайдаланды. Терри Пратчеттің «The Wee Free Men» (2003) романында Роланд де Чамсфанли есімді кейіпкер енгізіледі, ол Эльфтер патшайымымен ұрланады.
Jacobs's version is predated by the "Childe Rowland" reference in King Lear, and by Robert Browning's 1855 poem Childe Roland to the Dark Tower Came. Browning's poem has inspired other works such as Gordon R. Dickson's unfinished science fiction series Childe Cycle (1959) and Stephen King's Dark Tower series. Jacobs's tale may itself have been the inspiration for a number of modern works, but it is difficult to distinguish this from the reception of Browning's poem. Lord Dunsany's 1924 novel The King of Elfland's Daughter shares many similarities with the story. Louis MacNeice wrote a radio play, The Dark Tower, based on the Childe Rowland story. The play was first broadcast on the BBC Home Service (now Radio 4) on 26 January 1946. The original music was composed by Benjamin Britten. Alan Garner drew heavily on the tale for his novel Elidor (1965), using it as the start of his story. Andre Norton retold the fairy tale in her novel Warlock of the Witch World (1967). English folk singer Martin Carthy used an adaptation of the tale for the basis of his song Jack Rowland, which appeared on his 1982 album Out of the Cut. Terry Pratchett's The Wee Free Men (2003) introduces a character named Roland de Chumsfanleigh, who is kidnapped by the Queen of the Elves.
Кейінгі мәдениетте
Чилде Роландтың тарихы Харпер Лидің екінші кітабы « күзетші тұрғыз» (Go Set a Watchman) кітабында ерекше аталады. Онда 26 жастағы «Скаут» 1950-ші жылдардағы Оңтүстіктің жағдайы туралы түсіну үшін викториялық ғалым, өзінің ағасы Джек туралы білуге тырысады.
The story of Childe Roland is given prominence in Harper Lee's second book, Go Set a Watchman, in which 26 year old "Scout" seeks to understand a Victorian scholar, her Uncle Jack, regarding the South's status in the 1950s.