Того президент сайлауы: Фаур Гнассингбе жеңісі және саяси дағдарыс
2005 Togolese presidential election
Того президент сайлауы: Фаур Гнассингбе жеңісі, тәуелсіздік күні күш қолданылуы, оппозиция наразылығы, нәтижелерге күмәндік. 2005 жылғы сайлау туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Того президенті ретінде Фур Гнассингбенің сайлануы
Election of Faure Gnassingbé as President of Togo
2005 жылдың 24 сәуірінде Тогода ұзақ жылдар бойы президенттік қызмет атқарған Гнассингбе Еядеманың қайтыс болуына байланысты президенттік сайлау өтті. Басты үміткерлер – Еядеманың ұлы Фауре Гнассингбе және оппозиция жетекшісі Эммануэль Боб Акитани болды. Сайлау және оған дейінгі кезең зорлық-зомбылықпен сипатталды, түрлі оқиғаларда көптеген адам қаза тапты. Ресми нәтижелерге сәйкес, Гнассингбе сайлауда 60%-дан астам дауыс алып жеңіске жетті. Сайлау қорытындысы жарияланғаннан кейін елордасы Ломеде зорлық-зомбылық күшейіп, мыңдаған адам көрші елдерге қашып кетті.
Presidential elections were held in Togo on 24 April 2005, following the death in office of long time president Gnassingbé Eyadéma. The main candidates were Eyadéma's son, Faure Gnassingbé, and opposition leader Emmanuel Bob Akitani. The elections and the preceding period were marked by violence, with many people reported killed in various incidents. According to the official results, Gnassingbé won the election, taking slightly more than 60% of the vote. Violence flared in the capital Lomé after the results were announced, and thousands fled into neighboring countries.
Өмірбаян
2005 жылғы 5 ақпанда Эядеманың қайтыс болуы оның ұлы Фурдың президенттік лауазымға тағайындалуымен жалғасты. Бұл қадамды әскерилер алдымен тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатымен жасады, ал кейін Гнассингбе Ұлттық Ассамблеяның президенті болып сайлануымен – кемінде сырттай – заңдастырылды. Ұлттық Ассамблея кейін конституцияны өзгертіп, сайлауды 60 күн ішінде өткізу қажеттігін жойды, бұл Фурға оның әкесінің 2008 жылы аяқталуға тиіс қалған мерзімін аяқтауға мүмкіндік берді. Көптеген адамдар бұл оқиғаларды конституцияға қайшы мемлекеттік төңкеріл деп бағалады, олар Эядеманың қайтыс болуы кезіндегі Ұлттық Ассамблеяның төрағасы Фамбарэ Уаттара Натчабаның конституцияға сәйкес билікті алуы тиіс деп санайтын. Аймақтағы басқа елдердің күшті қысымымен Гнассингбе 25 ақпанда лауазымынан бас тартып, оның орнына Бонфо Аббас тағайындалды, сайлау сәуір айына жоспарланды.
The death of Eyadéma on 5 February 2005 was followed by the naming of his son, Faure, as president. This move was taken first by the military, ostensibly to ensure stability, and subsequently legalized—at least ostensibly—by Gnassingbé's election as President of the National Assembly by the National Assembly, which was controlled by the ruling Rally for the Togolese People (RPT). The National Assembly subsequently changed the constitution so that elections would not need to be held within 60 days, allowing Faure to serve out the remainder of his father's term, which would have expired in 2008. These events were branded an unconstitutional coup by many, who thought that the National Assembly president at the time of Eyadéma's death, Fambaré Ouattara Natchaba, should have taken power in accordance with the constitution. Under heavy pressure from other countries in the region, Gnassingbé stepped down on 25 February and was replaced by Bonfoh Abbass; elections were scheduled for April.
Науқан
Фуре 25 ақпанда отставкаға кетуге бірден бұрын партияның үміткері ретінде ресми түрде таңдалды. Басты оппозициялық көшбасшы Гилхрист Олимпио президенттікке үміткер болу үшін сайлауға дейін елтауда он екі ай тұру керек деген талапқа байланысты үміткерлікке қабылданбады; Олимпио елден тыс жерде болды, ал оның партиясы – Өзгеріс күштерінің одағы (UFC) – орнына алты партиялық оппозициялық коалицияны көрсететін вице-президент Эммануэль Боб Акитаниді үміткер етіп ұсынды. Алты партияның 14 наурыздағы бірлескен үміткері болып таңдалған Боб Акитани 2003 жылғы сайлауда Гнассингбенің әкесіне қарсы сайысқан, дауыстардың үштен бірінен астамын алған еді. Олимпио 19 наурызда елге оралып, Боб Акитанидің үміткерлігін қолдады. Демократия және дамуды қолдау жиналысының (RSDD) Гарри Олимпио наурыздың ортасында өзінің үміткер болатынын мәлімдеді; ол Боб Акитанидің жасы ұлғайғанын айтып, Тогоға жас көшбасшы қажеттігін көрсетті. 38 жастағы Гнассингбе Гарри Олимпиодан жас еді және бұл артықшылықты пайдаланып, жас көшбасшылықтың қажеттігін атап өтті. Тағы бір үміткер Кофи Ямгнан 23 наурызда Боб Акитанидің пайдасына жарыстан бас тартты. Үміткерлер 26 наурызға дейін тіркелуге тиіс болды, ал сайлау кампаниясы 8-22 сәуір аралығында өтті. Оппозиция сайлауды кейінге жылдыруды талап етті және тәуелсіз ұлттық сайлау комиссиясы 23 наурызда сайлау жоспарланған күйінде өтетінін мәлімдегеннен кейін де талаптарын жалғастырды. 26 наурызда 24 сәуір күніне қарсы және қолдау білдіретін наразылықтар өтті. Дауыс берушілерді тіркеу 28 наурызда басталды; 29 наурызда тіркеу процесіндегі бұзушылықтарға шағымданып, Гарри Олимпио және Жаңару мен құтқару партиясының (PRR) Николас Лоусон сияқты кішігірім үміткерлер сайлауды бір айға кейінге жылдыруды сұрады. Гарри Олимпио оппозиция жақтастарының тіркелуіне рұқсат берілмейтінін, қайтыс болған адамдарға берілген дауыс беру карточкалары таратылып жатқанын және армия халықты қорқытып отырғанын айтты, сондай-ақ «сайлауда жаппай алаяқтық» болады деп болжады және сайлауды кейінге жылдырмау жағдайында революцияға шақыру болатынын мәлімдеді. 16 сәуірде екі тараптың жақтастары арасындағы қақтығыстарда билік партиясынан алты адам және оппозициядан бір адам қаза тапты. Екі тарап та бірін-бірі зорлық-зомбылықты тудыруда айыптады. Сайлауға бірнеше күн қалғанда, ішкі істер министрі Франсуа Боко сайлауды жоспарланғандай өткізу «өзіне-өзі зиян келтіру» болады деп мәлімдеді және оны кейінге жылдыруға шақырды. Ол сондай-ақ оппозициялық премьер-министрмен бір-екі жыл жұмыс істейтін өтпелі үкімет құруды ұсынды. Бұл шақыруды уақытша президент Бонфо Аббас қабылдамады және Боконың Ішкі істер министрі лауазымынан алынатынын мәлімдеді. Боб Акитани, сайлауды кейінге жылдыруды қалаған, Боконың әрекетін «батыл» деп атады. Боконың мәлімдемесінен кейін Лоусон үміткерлігінен бас тартты. 25 сәуірде Гнассингбе мен Гилхрист Олимпио сайлауда кім жеңсе де Ұлттық бірлік үкіметін құру туралы келісімге келді, бірақ оппозиция бұл ақпаратты жоққа шығарды.
Faure was formally chosen as the party's candidate immediately prior to his resignation on 25 February. The main opposition leader, Gilchrist Olympio, was barred from standing due to a provision that a presidential candidate must have lived in the country for twelve months prior to the election; Olympio had been in exile, and his party, the Union of Forces for Change (UFC), nominated its vice president Emmanuel Bob Akitani as its candidate instead, representing a six party opposition coalition. Bob Akitani, who was chosen as the joint candidate of the six parties on 14 March, had previously run against Gnassingbé's father in the 2003 elections, receiving just over a third of the vote. Olympio returned to the country from exile on 19 March and endorsed Bob Akitani's candidacy. Harry Olympio of the Rally for the Support of Democracy and Development (RSDD) said in mid March that he would be a candidate; he pointed to Bob Akitani's advanced age in saying that Togo needed youthful leadership. Gnassingbé, at age 38, was even younger than Harry Olympio, and also tried to use this to his advantage by stressing the need for youthful leadership. Another candidate, Kofi Yamgnane, withdrew from the race in favor of Bob Akitani on 23 March. Candidates had until 26 March to register, and campaigning took place from 8 to 22 April. The opposition demanded the postponement of the elections, and continued to do so after the Independent National Electoral Commission said on 23 March that the elections would go ahead as scheduled. Demonstrations both for and against the 24 April date were held on 26 March. Voter registration began on 28 March; complaining of irregularities in the registration process, on 29 March minor candidates Harry Olympio and Nicolas Lawson of the Party for Renewal and Redemption (PRR) also called for the election to be delayed by one month. Harry Olympio alleged that some opposition supporters were not being allowed to register, that voter cards issued for deceased individuals were being distributed and that people were being intimidated by the army, predicting "massive electoral fraud", and said that failure to postpone the election would result in a call for revolution. On 16 April, seven people—six from the ruling party and one from the opposition—were reportedly killed in clashes between supporters of the two sides. Each side accused the other of provoking the violence. A few days before the elections, Interior Minister Francois Boko said it would be "suicidal" to hold the elections as planned and called for it to be postponed. He also called for a transitional government to be set up that would last for one or two years with an opposition Prime Minister. This call was quickly rejected by interim president Bonfoh Abbass, who also said that Boko would be replaced as Interior Minister. Bob Akitani, who also wanted the elections postponed, called Boko's action "courageous". Following Boko's statement, Lawson withdrew his candidacy. On 25 April Gnassingbé and Gilchrist Olympio reportedly reached a deal providing for the establishment of a government of national unity, regardless of who won the election, but this was later denied by the opposition.
Жүріс-тұрысы
24 сәуірде дауыс беру аяқталғаннан кейін үш адамның қаза болғаны хабарланды. Әр тарап бір-бірін бұзушылық жасау және дауыс бюллетендерін толтыруда айыптады.
As the voting ended on 24 April, three people were reported to have been killed. Each side accused the other of disruption and stuffing ballot boxes.
Нәтижелер
26 сәуірде алдын ала нәтижелер жарияланды; Гнассингбе 60,22% дауыспен жеңіске жетті, ал Боб Акитани 38,19% дауыспен екінші орынды иеленді. Гарри Олимпио тек 0,55% дауыс алды, ал Лоусон жарыстан шыққан күйі 1,04% дауыс жинады. Тіркелген сайлаушылардың 63,6% сайлауға қатысты. Конституциялық сот 3 мамырда Гнассингбенің жеңісін ресми нәтижелермен бірге растады.
On 26 April provisional results were announced; Gnassingbé had won with 60.22% of the vote, with Bob Akitani coming in second with 38.19%. Harry Olympio received only 0.55% of the vote, while Lawson took 1.04% despite having withdrawn from the race. 63.6% of registered voters participated in the elections. The constitutional court confirmed Gnassingbé's win on 3 May, when official results were released.
Салдары
27 сәуірде Ломеде оппозиция жақтастарының полициямен қақтығысында 11 адам қаза тауып, 95 адам жарақат алды. Кейін Боб Акитани өзін президент деп жариялап, дауыстардың 70% жинағанын мәлімдеді. 29 сәуірге қарай шамамен 100 адам қаза тапқан, олардың көпшілігі Бенин шекарасына жақын Анехо қаласында болды. Ломеде сайлаудан кейін жағдай біршама тынығуға ұшқанмен, 28 сәуір күні кешке қарулы адамдар неміс мәдени орталығына оқ жарып, содан кейін ғимаратты өртеп жіберді. Гнассингбе 4 мамырда президенттік қызметке ант берді. Тогоның Адам құқықтары лигасы мамыр айының соңында 28 наурыз бен 5 мамыр аралығындағы зорлық-зомбылықта 790 адам қаза тауып, 4345 адам жарақат алғанын хабарлады. Бұл көрсеткіш бұрынғы есептерде айтылған 100-ге жуық қаза тапқан адамнан әлдеқайда көп. Үкімет зорлық-зомбылықты тергеу үшін ресми комиссия құрды, оның қорытындылары үш ай ішінде жариялануы тиіс. Шамамен 24 мың адам көршілес Гана мен Бенинге қашып кеткен.
On 27 April eleven people were reported dead and 95 injured in clashes as supporters of the opposition battled the police in Lomé. Bob Akitani subsequently declared himself President, claiming to have actually taken 70% of the vote. By 29 April approximately 100 people were reported to have been killed, many in the town of Aného, near the border with Benin. While Lomé was reported to be calmer than immediately after the election, armed men shot into the German cultural center before burning the building down on the evening of 28 April. Gnassingbé was sworn in as president on 4 May. The Togolese League of Human Rights said later in May that 790 people had been killed and 4,345 had been hurt in the violence covering the period from 28 March to 5 May, a figure considerably higher than previous estimates of a death toll of about 100. An official commission of inquiry into the violence has been ordered by the government, the results of which are planned to be made public within three months. About 24,000 people are said to have fled into neighboring Ghana and Benin.