Жаңа өсиет ғалымы Джон Доминик Кроссанның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Ирланд-американдық Жаңа Келісім ғалымы Джон Доминик Кроссан (17 ақпан 1934 жылы туған) – ирланд-американдық Жаңа Келісім ғалымы, ерте христиандық тарихшысы, бұрынғы католик дін қызметкері, Иса семинарының көрнекті мүшесі және ДеПол университетінің зейнеткер профессор. Оның зерттеулері тарихи Иса, канондық емес Ізгі хабарлардың теологиясы және Киелі кітапқа постмодернистік герменевтикалық тәсілдерді қолдануға қатысты. Оның еңбектері даулы, ол Екінші келуді Исаның үлгісінің кейінгі бұрмалануы ретінде көрсетеді және Исаның құдайлығы метафоралық екенін айтады. Ізгі хабарлардағы эсхатологиялық үлгінің орнына Кроссан Иса мен оның ізбасарларының өлімінен кейінгі тарихи жағдайға баса назар аударады. Кроссан – қазіргі заманғы Иса тарихын зерттеудегі маңызды ғалым. Атап айтқанда, ол және Бертон Мак Исаның эсхатологиялық емес көзқарасын қолдады, бұл Исаның апокалиптикалық уағыздаушы болғаны туралы басым пікірге қарсы келеді.

Өмір

Кроссан 1934 жылдың 17 ақпанында Ирландияның Типперри графтығындағы Ненаг қаласында дүниеге келді. Әкесі банкир болғанымен, Кроссан ирландтық ауылдық өмірмен сіңіп өсті, оны әкесінің әжесі мен атасының үйіне жиі баратындығы арқылы бастан кешірді. 1950 жылы «Сент-Юнан» колледжін – интернат мектебін бітірген соң, Кроссан католик діни ордені – Сервиттерге қосылып, АҚШ-қа көшті. Ол Иллинойс штатының Лейк-Блафф қаласындағы Стоунбридж семинариясында білім алды, сосын 1957 жылы дін қызметкері болып тағайындалды. Кроссан Ирландияға оралып, 1959 жылы Ирландияның ұлттық семинариясы – Майнут қаласындағы Сент-Патрик колледжінде діни ғылым докторы дәрежесін алды. Содан кейін Римдегі Рим Папасының Киелі кітап институтында екі жыл бойы Киелі кітап тілдерін зерттеді. 1965 жылы Иорданияның Шығыс Иерусалиміндегі Ecole Biblique-де оқып жүргенде, ол 1967 жылғы Алты күндік соғыс басталғанға бірнеше күн бұрын қашып, аймақтың бірнеше елін аралады. Иллинойс штатының Мунделин қаласындағы Сент-Мэри-оф-Лейк семинариясында және Чикагодағы Католиктік теологиялық одақта бір жыл оқығаннан кейін Кроссан дін қызметкерлігінен кетуді шешті. 1969 жылдың күзінде ол ДеПол университетінің факультетіне қосылды, онда ол 1995 жылы зейнетке шыққанға дейін 26 жыл бойы салыстырмалы діндерді оқытты. Роберт В. Фанкпен бірге Кроссан тарихи Исаны зерттейтін ғалымдар тобы – Иса семинарының алғашқы он жылдығында тең төрағасы болды. Кроссан сондай-ақ 1978–1979 жылдары Чикагодағы Киелі кітапты зерттеу қоғамының президенті, ал 2012 жылы Киелі кітап әдебиеті қоғамының президенті болды. 1969 жылдың жазында Кроссан Чикагодағы Лойола университетінің профессоры Маргарет Дагенайске үйленді. Ол 1983 жылы жүрек ауруынан қайтыс болды. 1986 жылы Кроссан екі ересек баласы бар әлеуметтік жұмыскер Сара Секстонға үйленді. Академиядан зейнетке шыққаннан бері Кроссан жазу және дәріс беруді жалғастырып келеді. Бұл туралы «Тарихи Иса» кітабының қосымшасында толық баяндалған. Ол Тома Ізгі хабарының копт тіліндегі нұсқасының бір бөлігін біздің заманымыздың 50-ші жылдарына, ал гипотетикалық Q құжатының бірінші қабатын (бұл жерде ол Джон Клоппенборгтың жұмысына қатты тәуелді) жатқызады. Ол сондай-ақ Петір Ізгі хабарының бір бөлігін «Крест Ізгі хабары» деп атайды және «Крест Ізгі хабары» канондық Ізгі хабарлардағы азапты оқиғалардың алға құрылғанын санайды. Ол синоптиктерді 70 жылдардың ортасына дейін, Марк Ізгі хабарынан бастап, 90 жылдары Лукамен аяқтағанға дейін жатқызады. Ал Жохан Ізгі хабарына келсек, оның бір бөлігі II ғасырдың басында, ал екінші бөлігі ортасында құрастырылғанын санайды. Рудольф Бултманның ізімен ол Иоанн үшін де ертеректе «Белгілер көзі» болғанын санайды. Оның мерзімдеу әдістері мен қорытындылары, әсіресе Тома мен «Крест Ізгі хабарының» мерзімдеуі туралы, қатты даулы. Кроссан олардың Исаға қатысты қолданылуын және алғашқы христиандардың оларды Август императорға мойындамағанын айтады. «Олар Рим императорының жеке басын алып, оны яһуди шаруасына берді. Бұл ерекше әзіл болды ма, әлде өте қарапайым қысым болды ма, әлде римдіктер «majestas» деп атаған, ал біз «мемлекеттік сатқындық» деп атаймыз ба?» Оның замандасы және дінге жақын ғалым Бен Уизерлингтон III Кроссанның диссертациясын «санатқа қатысты қателік» деп атады.

Crossan was born on 17 February 1934, in Nenagh, County Tipperary, Ireland. Though his father was a banker, Crossan was steeped in rural Irish life, which he experienced through frequent visits to the home of his paternal grandparents. Upon graduation from St Eunan's College, a boarding high school, in 1950, Crossan joined the Servites, a Catholic religious order, and moved to the United States. He was trained at Stonebridge Seminary, Lake Bluff, Illinois, then ordained a priest in 1957. Crossan returned to Ireland, where he earned his Doctor of Divinity degree in 1959 at St Patrick's College, Maynooth, the Irish national seminary. He then completed two more years of study in biblical languages at the Pontifical Biblical Institute in Rome. In 1965, while studying at the Ecole Biblique in Jordanian East Jerusalem, he travelled through several countries in the region, escaping just days before the outbreak of the Six Day War of 1967. After a year at St. Mary of the Lake Seminary in Mundelein, Illinois, and a year at Catholic Theological Union in Chicago, Crossan chose to resign his priesthood. In the fall of 1969 he joined the faculty of DePaul University, where he taught undergraduates comparative religion for 26 years until retiring in 1995. With Robert W. Funk, Crossan served as cochair of the Jesus Seminar, a group of academics studying the historical Jesus, for its first decade. Crossan also served as president of the Chicago Society of Biblical Research in 1978–1979, and as president of the Society of Biblical Literature in 2012. Crossan married Margaret Dagenais, a professor at Loyola University Chicago in the summer of 1969. She died in 1983 due to a heart attack. In 1986, Crossan married Sarah Sexton, a social worker with two grown children. Since his retirement from academia, Crossan has continued to write and lecture. This is laid out more or less fully in The Historical Jesus in one of the appendices. He dates part of the Coptic Gospel of Thomas to the 50s AD, as well as the first layer of the hypothetical Q Document (in this he is heavily dependent on the work of John Kloppenborg). He also assigns a portion of the Gospel of Peter, which he calls the "Cross Gospel", to a date preceding the synoptic gospels, the reasoning of which is laid out more fully in The Cross that Spoke: The Origin of the Passion Narratives. He believes the "Cross Gospel" was the forerunner to the passion narratives in the canonical gospels. He does not date the synoptics until the mid to late 70s AD, starting with the Gospel of Mark and ending with Luke in the 90s. As for the Gospel of John, he believes part was constructed at the beginning, and another part closer to the middle, of the 2nd century AD. Following Rudolf Bultmann, he believes there is an earlier "Signs Source" for John as well. His dating methods and conclusions are quite controversial, particularly regarding the dating of Thomas and the "Cross Gospel". Crossan cites their adoption and application by the early Christians to Jesus as denying them to Caesar Augustus. "They were taking the identity of the Roman emperor and giving it to a Jewish peasant. Either that was a peculiar joke and a very low lampoon, or it was what the Romans called majestas and we call high treason." His contemporary and fellow faith focused academic Ben Witherington III called Crossan's thesis "a category mistake".