Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ритуалдық тағам
Ritual food
Колива, сондай-ақ тілге байланысты, коллива, коллыба, коллива немесе colivă деп те жазылады, – бұл Шығыс Православ шіркеуінде қайтыс болғандарды еске алу үшін литургиялық түрде қолданылатын қайнатылған бидайға негізделген тағам. Шығыс Православ шіркеуінде колива жерлеу рәсімінде, сондай-ақ адамның өлімінен кейін белгілі бір уақыт аралықтарда және Ардақты Сенбі күні (ψυχοσάββατο) сияқты ерекше жағдайларда өткізілетін еске алу қызметі (mnemosyno) кезінде баталанады. Оны Ұлы оразаның бірінші жұмасында, Славада немесе Рождестволық дастарқандағы мнемосинада да пайдалануға болады. Кейбір елдерде, бірақ Грекияда емес, оны діни емес жағдайларда да жейді. Ливанда осыған ұқсас тағам кеңінен танымал, ол шнуние деп, көбінесе бербара деп аталады, себебі оны 4 желтоқсанда, Хэллоуин сияқты тойланулармен атап өтілетін Әулие Барбара мерекесіне дайындайды.
Koliva, also spelled, depending on the language, kollyva, kollyba, kolyvo, or colivă, is a dish based on boiled wheat that is used liturgically in the Eastern Orthodox Church for commemorations of the dead. In the Eastern Orthodox Church, koliva is blessed during funerals, as well as during the memorial service (mnemosyno) that is performed at various intervals after a person's death and on special occasions, such as the Saturday of Souls (ψυχοσάββατο). It may also be used on the first Friday of Great Lent, at Slavas, or at mnemosyna in the Christmas meal. In some countries, though not in Greece, it is consumed on nonreligious occasions as well. A similar food item is widely popular in Lebanon where it is known as snuniye and, more commonly, as berbara as it is prepared for Saint Barbara's feast day, December 4, which is celebrated with Halloween like festivities.
Этимология
Коллыба сөзі грек тілінде коллыбоның көпше түрі (κόλλυβο: n neu; өзі сирек қолданылады) және ежелгі грек сөзі κόλλυβος, коллыбос (n masc) сөзінен шыққан, яғни кішкентай монета немесе кішкентай алтын салмағы. Эллинистік дәуірде осы сөздің бейтарап көпше түрі, яғни κόλλυβα, коллыба, қайнатылған бидайдан жасалған кішкентай пирогтарды білдірді. Ритуалдық тағам ретіндегі мағынасы кейінгі кезеңде пайда болды. Серб тілінде Колживо (Кољиво), болгар тілінде Кутя, румын тілінде Colivă, грузин тілінде კოლიო (kolio) және украин тілінде Кутя деп аталады.
Kollyba, a word which in Greek is the plural form of kollybo (κόλλυβο: n neu; itself rarely used), is derived from the Ancient Greek word κόλλυβος, kollybos (n masc), i. e. a small coin or a small gold weight. In the Hellenistic period, the neuter plural form of the latter word, i. e. κόλλυβα, kollyba, took the meaning of small pies made of boiled wheat. The sense of the ritual food is of a latter period. In Serbian it is called Koljivo (Кољиво), Кутя in Bulgarian, Colivă in Romanian, კოლიო (kolio) in Georgian, and Кутя in Ukrainian.
Рецепті
Рецептер әр түрлі болғанымен, негізгі құрамы – бидай дәндері. Олар жұмсақ болғанша қайнатылып, мұқият суы сорғытылып, ылғалды матаға жайылады да, содан кейін бал немесе қант қосылып тәттітіледі. Колива құрамына бидай, кунжут, бадам, ұнтақталған жаңғақ, корица, қант, анор тұқымы, кішміш, анис және ақшөп кіруі мүмкін. Румындар коливаны какао, шоколад немесе тәттілерден жасалған кресттермен безендіреді. Коливаны ұсыну дәстүрі Грекияда, Кипрде, Сербияда, Болгарияда, Черногорияда, Украинада, Румынияда, Молдавияда, Ресейде, Босния және Герцеговинаның кейбір аймақтарында, сондай-ақ Таяу Шығыстағы христиандар арасында кең таралған. Дайындалған колива қоспасы, сырттан қарағанда топыраққа ұқсап, қабірге еліктейтін дөңгелек пішінде қалыптастырылады. Сосын, оның үстіне қант ұнтағы себіліп, қаза болған адамның әріптерімен жазылады. Әдетте, коливаның ортасына қойылған шам, еске алу рәсімінің басында жағылып, соңында сөндіріледі. Қызметтен кейін, қатысушылар коливаны жеп, марқұм туралы әңгімелесіп, «Құдай оны кешірсін» дейді. Кейбір православие шіркеулерінде колива жасауға арнайы адам тағайындалады. Бұл, көбінесе, дұрыс дайындалмаған ашыған бидайдың денсаулыққа зиянды болу қаупімен байланысты. Кейде колива бидайдың орнына күріш немесе арпадан дайындалады. Бұл әдет Советтік Ресейде болған ашаршылық кезінде пайда болды. Сол кезде, адал жандарда колива үшін бидай болмағандықтан, олар күрішті пайдаланды. Кейбір қауымдар күрішті бүгінгі күнге дейін колива дайындау үшін қолданады. Жапон православие шіркеуінде күріш негізгі тағам болғандықтан, колива көбінесе қант қосылған күріштен жасалып, кішмішпен безендіріледі, ашаршылық туралы еске салмаусыз.
While recipes may vary widely, the primary ingredient is wheat kernels which have been boiled until they are soft, they are drained very well and spread on a cloth to be just moist, and then sweetened with honey or sugar. Koliva also contains some or all of the following: wheat, sesame seeds, almonds, ground walnuts, cinnamon, sugar, pomegranate seeds, raisins, anise and parsley. Romanians decorate the koliva with crosses of cocoa, chocolate or candy. The practice of offering koliva is traditional in Greece, Cyprus, Serbia, Bulgaria, Montenegro, Ukraine, Romania, Moldova, Russia and parts of Bosnia Herzegovina, and among Christians in the Middle East. When served, the koliva mixture, which looks like earth, is shaped into a mound to resemble a grave. The whole is then covered with powdered sugar and the initials of the deceased are outlined on the top. A candle, usually placed in the center of the koliva, is lit at the beginning of the memorial service and extinguished at its end. After the liturgy, those attending share in eating the koliva as they speak of the deceased and say, "May God forgive him/her." Some Orthodox parishes have a designated individual charged with making the koliva. This is in part due to the health risk of fermented wheat if the koliva is not prepared correctly. Sometimes koliva is made with rice or barley instead of wheat. This custom began as a practical response to a famine that occurred in Soviet Russia, when the faithful did not have wheat available for koliva, so they used rice instead. Some communities continue to use rice for their koliva to this day. In the Japanese Orthodox Church where rice is mainly eaten, koliva is commonly made from rice sweetened with sugar and decorated with raisins, without reference to famine.
Сент-Теодор сенбі күні
Ұлы оразаның бірінші аптасының соңында коливаға бата беру және оны жеу дәстүрі Юлиан Мүртадтың билік кезіндегі оқиғамен байланысты. Дәстүр бойынша, император христиандардың қатаң оразаның бірінші аптасынан кейін аш болатынын білген және олар сенбі күні Константинополь базарларына азық-түлік сатып алуға баратынын сезген. Сондықтан ол сол жерде сатылатын барлық тағамдарға түркі дінінің құрбандықтарынан қан шашуға бұйрық берді. Бұл тағамды ораза кезінде (өйткені христиандар оразада ет тағамдарын жемейді) және жалпы христиандар үшін, мұндай құрбандықтардан алынған тағамды жеуге тыйым салынғандықтан, жарамсыз етті. Бірақ, Киелі Теодор Тиро архиепископ Евдоксийге түс көріп, халыққа сол күні базардан сатып алынған тағамды жемеу керектігін, тек бал қосылған қайнатылған бидайды жеу керектігін айтты. Осыдан бастап, Ұлы оразаның алғашқы сенбісі Теодор сенбісі деп аталатын болды.
The tradition of blessing and eating koliva at the end of the first week of Great Lent is connected with an event in the reign of Julian the Apostate. The tradition states that the Emperor knew that the Christians would be hungry after the first week of strict fasting, and would go to the marketplaces of Constantinople on Saturday to buy food. So he ordered that blood from pagan sacrifices be sprinkled over all the food that was sold there. This made the food unsuitable as Lenten fare (since the Christians could not eat meat products during Lent), and in general as food for Christians, who are forbidden to eat food from such sacrifices. However, St. Theodore Tyro appeared in a dream to Archbishop Eudoxius and advised him that the people should not eat food bought at the marketplace that day, but only boiled wheat mixed with honey. As a result, this first Saturday of Great Lent has come to be known as Theodore Saturday.
Еске алу рәсімі
Реквием қызметтері кезінде (mnemósynon, славян: Panikhida, румын: parastas) марқұмның туыстары немесе достары көбінесе колива дайындайды, ол қызмет кезінде ән айтылатын ескерткіш үстелдің алдына қойылады. Православиелік христианның дүниеден өткенінен кейін үшінші, тоғызыншы және қырықыншы күндері, сондай-ақ бір жыл толуына орай еске алу рәсімдері өткізіледі. Бұған қоса, шіркеу жылында бірнеше Жан Сенбілері (көбінесе Ұлы ораза кезінде) және Радоница (Пасхадан кейінгі екінші сейсенбіде) болады, олардың әрқайсысында барлық марқұмдарды еске алу рәсімі өткізіледі.
During requiem services (mnemósynon, Slavonic: Panikhida, Romanian: parastas), the family or friends of the departed will often prepare koliva which are placed in front of the memorial table before which the service is chanted. Memorial services are held on the third, ninth, and fortieth days after the repose of an Orthodox Christian, as well as on the one year anniversary. In addition, there are several Soul Saturdays during the church year (mostly during Great Lent), as well as Radonitsa (on the second Tuesday after Pascha), on each of which general commemorations are made for all the departed.
Жерлеу рәсімі
Грек, румын, болгар, серб және украин православиелік жаназа рәсімдері барысында ол қатысушылардың барлығына ұсынылады.
During the Greek, Romanian, Bulgarian, Serbian and Ukrainian Orthodox funeral services it is offered to all who attend the funeral.
Қасиеттілерді еске алу
Сонымен қатар, славян дәстүрінде шіркеудің немесе отбасының қасиетті қамқоршысының, немесе ерекше маңызды қасиеттілердің мерекесінде колива ұсыну қалыпты жағдай. Құрбандық тілеу рәсімінен гөрі, колива қасиеттінің иконасының алдына қойылады және сол қасиеттіге молебен өткізіледі. Ливанда бұл дәстүрлі түрде Антиохиялық православие қауымы тарапынан қасиетті Барбара мерекесіне дайындалады.
It is also customary in the Slavic practice on the feast of the Patron Saint of a church or of a family, or on the feast of saints of special significance to offer koliva. Instead of serving a memorial service, the koliva is set in front of an icon of the saint and a Moleben is served to that saint. In Lebanon, it is traditionally prepared by the Antiochian Orthodox community for the feast of Saint Barbara.