Кіріспе

Тибеттің рухани жетекшісі

Он алтыншы Гьялва Кармапа, Ранджунг Ригпе Дордже (; 14 тамыз 1924 – 5 қараша 1981) – Тибет буддизмінің Карма Кагью дәстүрінің рухани жетекшісі болған. Жақтастары оны Ваджраяна буддизміндегі қайта туған ламалардың ең көне тізбегінің бір бөлігі деп сенді, бұл Кармапалар деп белгілі, олардың келуін Будда Самадхираджа Сутрасында болжаған. Он алтыншы Кармапа "тірі Будда" деп есептелді және Қытайдың Тибетке басып кіргеннен кейін Ваджраяна буддизмін Еуропа мен Солтүстік Америкаға таратуға белсенді қатысты. Оның "Йогилердің патшасы" сияқты көптеген есімдері болды және ол көптеген кітаптар мен фильмдерде тақырып болды.

Туу

XVI Кармапа Шығыс Тибеттегі Кам провинциясының Дерге аймағындағы Денхок қаласында, Дри Чу немесе Янцзы өзенінің жанында дүниеге келген. Алдыңғы Кармапа Хакхьяб Дордже (1871-1922) келесі реинкарнациясының жағдайларын баяндайтын хат қалдырған. Кармапаның көмекшісі Жампал Цултрим осы болжам хатын сақтап, ол 11-ші Тай Ситупаның 16-шы Кармапа Ранджунг Ригпе Доржені табуға бағытталған іздестірулерімен толық сәйкес келді.

Кармапа ретінде танылу және талас

Бұрынғы және болашақ Кармапалар сияқты, 16-шы Кармапаны тануда да саяси кедергілер туындады. Джампал Цултримнің хаты Лхасадағы 13-ші Далай-ламаның гелугпа басқаратын үкіметіне жеткенге дейін, Дін министрлігі Кармапаның қайта тууы министрлердің бірі Лунгшаваның Лхасадағы ұлы ретінде дүниеге келгенін ресми түрде жариялады. Лунгшава Тибетті жаңғырту жоспарының бір бөлігі ретінде ұлының Кармапа атанғанын қалады. Кармапаның лабраңы (Цурфху монастырының басқарушы органы) бұл шешімге қарсылық білдіріп, олардың нақты болжам хаты бар екенін мәлімдеді, бірақ орталық үкімет Далай-ламаның позициясы өзгертілмейтінін айтты. Өтініштер бір жыл бойы алмасып тұрды, содан кейін Лунгшаваның ұлы төбеден құлап, жамбас сүйегін сындырып, салдарынан туған аурудан қайтыс болды. Цурфху монастыры өздерінің Кармапа кандидатурасын қайта ұсынды, бірақ орталық үкімет тағы да бас тартты – бір ғана кандидатураны ұсыну Цурфху монастырының таңдауын білдіреді. Бірінші Беру Кхенце Ринпоче атасының ұлы деп бір есімді, ал анасының ұлы деп «екінші» есімді ұсыну жоспарын ойлап тапты. Орталық үкімет дұрыс тулку – анасының баласы, әкесінің баласы емес деп жауап берді.

Ерте өмір және алғашқы Қара тажы рәсімдері

Ол Палпунг монастырына жеткізілді, онда 11-ші Тай Ситупа Пема Вангчок оған үйрету рәсімін өткізіп, Бодхисаттва уәдесін берді және көптеген үйретпелер берді. Беру Кхенце Лодро Миза Пампаи Гоча оған тантраларды үйретті. Бо Канкар Ринпоче оған сутраларды үйретті. Джамгон Палден Кьенце Осер оған Махамудраны және Наропаның алты йогасын үйретті. Ол 11-ші Тай Ситупа Пема Вангчок пен 2-ші Жамгон Конгтрюл Кхенце Осерді өзінің бастапқы гурулары деп есептеді. 1931 жылы, жеті жасында, ол алғашқы Қара тәж рәсімін орындады. Он үш жасында Тхубтен Гьяцзодан, 13-ші Далай-ламадан шашын қырқыту рәсімін алды.

Білім алу және маңызды хабарларды қабылдау

Білім алған кезінде ол Кагью дәстүрінің барлық ағымдарын алды және көп жыл бойы Сакия Тризинден оқыды. 1940 жылдың басында ол уединениеге кетті, ал 1947 жылы Үндістанға қажылық сапарына шықты, 1956 жылы 14-ші Далай-лама Тензин Гьяцзомен бірге тағы бір сапар жасады. Ранджунг Ньингма мектебінің 10-шы Миндроллинг Триченінен білімін жалғастырды, ал Гелугпа мектебінің Калачакра құдайымен аяқталды. Осылайша Ранджунг барлық маңызды тибет буддистік мектептерінің негізгі үйретімдерін алды.

Оқыту қызметі

XVI Кармапа өзінің алдыңғысының қызметін жалғастырып, Тибет, Бутан, Непал, Сикким, Үндістан және Қытайдың бір бөлігін аралап саяхаттап, оқытумен айналысты. Оның қызметіне жоғары қайта туған ламалардың қайта тууларын медитациясыз, түйсікпен табу да кірді.

Қытайдың Тибетті басып алуы мен одан қашуы

Қытайдың Тибетке басып кіруінен бұрын Кармапа Тибет халқының Үндістанға қашуға дайын болуы керектігін көрсететін бірқатар болжамдар жасаған. 1940 жылы 16 жасында Кармапа Тибеттің басып алынуын алдын ала айтқан өлең жазды. 1950 жылы Қытайдың Тибетті басып алуы Тибеттің саяси жағдайын түбегейлі өзгертті. Кармапа Далай-лама, үкімет өкілдері және басқа да жоғары ламалармен бірге Бейжіңде келіссөздер жүргізу үшін қатысты. Бұл біршама уақыт бойы сәтті болды, бірақ 1959 жылы Қытай үкіметі жер реформасын талап етті, бұл Тибет буддизміндегі тәуелсіз монастырлар жүйесін құлдыратар еді. Ламалармен рухани көшбасшылар арасындағы қақтығыс күшейе түсті. Сол жылдың ақпан айында Кармапа Цурфу монастырының 160 оқушысын алып, Бутанға қашып кетті, олармен бірге әулеттің ең қасиетті қазыналары мен реликвияларын алды. Сикким патшасы Таши Намгьял Кармапаға 9-шы Кармапа бұрын Сиккимде үш монастырдың бірін құрған, сол кезде қираған жерді ұсынды. Осы жерде 16-шы Кармапаның эмиграциядағы ордасы – Румтек монастыры салынды және 1966 жылы ресми түрде ашылды. Кармапаның дәстүрлі тибеттік ордасы, Цурфу монастыры, 1999 жылы Кармапа Огьен Тринли Дордже қашып кеткен жері әлі де бар, бірақ монахтардың саны қытай үкіметімен шектелген.

Батысқа назар аударыңыз

1970 жылдардың басында Кармапа Тибеттің тәуелсіздік алу үшін ауыр күрес жүргізетінін және тіпті алса да, босқындарға оралуға рұқсат берілмейтінін болжады. Румтек те қолайлы орын болмас еді, ал Сикким мен Бутан әлі де тұрақты болғанымен, олардың да жағдайы нашарлауы мүмкін. Дегенмен, Батыс әлемі буддизмді қабылдайды, сондықтан ол Лама Гендүнды Еуропаға жіберді. 1974 жылы Фреда Бедидің көмегімен ол өзінің алғашқы әлемдік турнесіне шықты. 15 қыркүйекте Кармапа Тенга Ринпоче, Бардор Тулку Ринпоче және Лама Джигме Ринпоче сияқты Тулкулар мен монахтардан тұратын сүйемелдемемен Румтектен кетті. 17 қыркүйекте ол Лондонға келді, оны Чайме Ринпоче, Акон Ринпоче және Ханна Нидаль мен Лама Оле Нидаль сияқты басқалар күтіп алды. Кармапа Еуропа, Канада және АҚШ-қа сапар шекті, онда оны Чёгям Трунгпа қарсы алды. 1974 жылдың қазан айында Кармапа Аризона штатындағы Хопи резервациясындағы Екінші Месаға барды. Ол Францияда Дхагпо Кагью Лингті негізгі қызмет орталығы етіп бекітті, бірнеше Қара тәж рәсімдерін өткізді және Папа Павел VI қабылдауына қатысты. 1976-1977 жылдары ол кең ауқымды турнеге шықты, кеңінен үйретті, Еуропаның дерлік барлық ірі қалаларын аралады. 1980 жылдың мамыр айында Кармапа тағы да Батысқа сапар шекті, Лондон, Нью-Йорк, Сан-Франциско, Боулдер және Санта-Фе қалаларында лекциялар оқыды және рәсімдер өткізді. XVI Кармапа Тибет буддизмін Батысқа таратуға көмектесті. Ол Будданың ілімдерін қорғау, сақтау және тарату үшін әлемнің әртүрлі жерлерінде Дхарма орталықтары мен монастырларын құрды. Тибеттік буддизмнің ұйымдарын біріктіру мақсатымен Тибеттік үкіметтің эмиграциядағы бастамасы аясында Ранджунг Ригпе Дордже Кагью мектебінің алғашқы ресми басшысы болды, дегенмен бұрынғы Кармапалар осы мектептің ең беделді және авторитетті ламалары болып ұзақ уақыттан бері есептелген.

Кереметтер

XVI Кармапаның жасаған кереметтері туралы бірнеше әңгімелер бар, бұл оған дейінгі көптеген буддалық ұстаздардың дәстүріне сай келеді.

Балалық шақ

Кармапаның балалық шағы құпия сақталды, бірақ жақын маңдағы ауыл тұрғындары оның тууында жақсы ниетті белгілерді байқап, одан бата алуға келді. Бала кезінде Кармапа болжамдылық қабілеттерін көрсетті, және егер жергілікті шаруалар қой немесе басқа малдарынан айырылса, ол олардың қайда екенін білді.

Құстар

Құстарды жақсы көретін Кармапа олар өлгенде оларға бата беретін болған. Олар құлап түспей, бірнеше күн бойы толығымен қатып, тік тұратын. Бұл құстардың самадхи күйінде екендігін көрсетеді, ал осы процеске "тігізу арқылы құтылу" деп аталатын.

Хопи тайпасы және құрғақшылықты жеңілдету

1974 жылы Кармапа Нью-Мексикодағы Хопи тайпасына, құрғақшылықтан қиналған жерлерін емдеуді сұрап келді. Ол тиісті рәсімді өткізді, соның нәтижесінде жетпіс бес күннен кейін алғаш рет мол жаңбыр жауды. Кешкісін Хопи және Навахо халқы Қызыл Ченрезигтің иелігін алды.

Өлім

1980-1981 жылдары Кармапа өзінің соңғы әлемдік сапарын бастады, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Грецияда, Ұлыбританияда, Канадада және АҚШ-та үйретіп, сұхбаттар берді және құдайылық берді. Ранджунг Ригпей Дорже 1981 жылдың 5 қарашасында Чикагоның солтүстігіндегі Иллинойс штатының Сион қаласындағы ауруханада қайтыс болды. Ауруханадағы дәрігерлер мен медбикелер оның мейірімділігіне және өзінің денсаулығынан гөрі олардың жай-күйіне көбірек алаңдағандығына қызықты. Буддизммен байланысты дереккөздердің мәліметінше, бір дәрігер Кармапаның ауырсынуды басатын дәрілерден бас тартуына және оның жағдайындағы көптеген науқастар сезінетін қатты ауырсынудың белгілерінің болмауына таң қалды. Оның денесі Тибет дәстүріне сәйкес Румтекте өртеу арқылы кремацияланды.

Мұра

Ол өзінің алдыңғылары сияқты, негізінен рухани тұлға болғандықтан саясатқа тікелей қатыспаған. Оның орнына, Тибеттің рухани дәстүрлерін сақтап қалуға күш салып, осы арқылы Тибеттің бірегей және ерекше мәдениет ретіндегі өзіндігін сақтауға көмектескен. Ранджунг Ригпе Дордже, барлық Кармапалар мен тюлькулар сияқты, Тибет буддистері тарапынан ағартуға жеткен жандардың бірінің көрінісі ретінде мойындалады.