Кіріспе
Бақыланатын атмосфера – оттегі, көмірқышқыл газы және азоттың концентрациясы, сондай-ақ сақтау бөлмесінің температурасы мен ылғалдылығы реттелетін ауыл шаруашылығы өнімдерін сақтау әдісі. Құрғақ өнімдер мен жаңа жемістер, жидектер және көкөністерді бақыланатын атмосферада сақтауға болады.
A controlled atmosphere is an agricultural storage method in which the concentrations of oxygen, carbon dioxide and nitrogen, as well as the temperature and humidity of a storage room are regulated. Both dry commodities and fresh fruit and vegetables can be stored in controlled atmospheres.
Жеміс-жидек пен көкөніс
Бұл әдіс ең көп алма мен алмұртта қолданылады, онда өзгертілген атмосфералық жағдайлар мен төмендетілген температура сапаның баяу жоғалуымен ұзақ сақтауға мүмкіндік береді. Көкөністер мен жемістерді ұзақ мерзімді сақтау пісіп-жетілу және қартаю процестерін тежеуді қамтиды, осылайша дәм мен сапасын сақтайды. Пісіп-жетілу салқын камерадағы оттегі деңгейін төмендету және көмірқышқыл газ бен азот деңгейін арттыру арқымен кешіктіріледі, бұл тыныс алуды азайтады. Қалыпты атмосфера шамамен 78% азот, 21% оттек, 0,3% көмірқышқыл газ және басқа газдың шағын мөлшерлерінен тұрады. Бақыланатын атмосферада оттек 1,5–2%-ға дейін төмендетіледі, азотпен және жемістерден бөлінетін аз мөлшердегі көмірқышқыл газбен алмастырылады. Бақыланатын атмосфера жағдайында жеміс-жидек пен көкөністердің сапасы мен жаңалықтары сақталады, көптеген өнімдерді әдеттегіден 2-4 есе ұзақ сақтауға болады. Ауғанстанда солтүстік ауылдық халық жүзімді сақтау үшін қаңгинаны пайдаланады, бұл саз балшықтан жасалған ыдыс, ол табиғи түрде ішкі ортаны бақылап, жүзімнің кебуін және шіруін баяулатып, оларды 6 айға дейін жаңа күйде сақтайды.
Тарих
Кембридж университетінің Франклин Кид және Сирил Уэст 1929 жылы жемістердің тыныс алуы мен пісіп-жетілуіне қатысты негізгі зерттеулер жүргізіп, осының нәтижесінде алғашқы коммерциялық объекті құрылды. Реттелетін атмосфера (RA) әдісін Корнелл университетінің профессоры Роберт Смок жетілдірді. Ол 1930 жылдардың соңында Кид пен Уэсттің жұмысын көру үшін Кембриджге сапар шекті. Смок өз зерттеулерінде алма мен алмұрт сияқты әртүрлі жемістердің сақталу мерзімін қалай ұзарту жолдарын іздеді. Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол жергілікті алма сорттарына RA әдісін бейімдеді, әсіресе Макинтош алмаларын ұзақ сақтауға қалай жеткізуге болатынына назар аударды. Университет маңындағы қорадағы зертханасында ол алмаларды әртүрлі температурадағы және оттегі мен көмірқышқыл газының әртүрлі қоспалары бар герметикалық жабық бөлмелерге орналастырып, жемістің реакциясын зерттеу үшін әртүрлі тәжірибелер жасады. Смоктың жұмысының нәтижесінде АҚШ-тағы алғашқы RA бөлмелері 1950 жылдары Нью-Йоркте салынды, бұл алма тұтыну маусымын бүкіл ел бойынша көктемге дейін ұзартты. 1960 жылға қарай АҚШ-та 4 миллион бушель алма сақтауға мүмкіндік болды, ал 1980 жылдары бұл көрсеткіш 100 миллион бушельден асты.