Кіріспе

1966 жылғы ұшқышсыз ғарыш миссиясы, Luna 9 (Луна 9), ішкі тағайындамасы Ye 6 No.13, – Кеңес Одағының Luna бағдарламасының ұшқышсыз ғарыш миссиясы. 1966 жылдың 3 ақпанында Луна 9 ғарыш кемесі аспан денесіне қауіпсіз қонды және оның бетінен бейнелерді қайтаруға қол жеткізген әлемдегі алғашқы ғарыш кемесі болды. Ол радиожабдықтар, бағдарламалық уақыт құрылғысы, жылуды басқару жүйелері, ғылыми аппараттар, қуат көздері және теледидар жүйесі бар герметикалық контейнер болды. Ғарыш кемесі сол кезде OKB 1 деп аталған жобалау бюросында бас дизайнер Сергей Королевтің (ұшырылуға дейін қайтыс болған) басшылығымен жасалды. Алғашқы 11 Луна миссиясы түрлі себептерге байланысты сәтсіз аяқталды. Сол кезде жоба Лавочкин жобалау бюросына берілді, себебі OKB 1 Айға адамдарды жіберу экспедициясымен айналысып жатқан болатын. Луна 9 – Кеңес Одағының жұмсақ қонуға жасаған он екінші әрекеті; сонымен қатар Лавочкин жобалау бюросы салған алғашқы сәтті терең ғарыш зонды, ол кейіннен барлық совет (кейін ресейлік) ай және планетааралық ғарыш кемелерін жобалап, құрастырды.

Ұшыру және айды аралай жағалау

Луна 9 Мольния М зымыранымен, сериялық нөмірі 103 32, Қазақ КСР-індегі Байқоңыр ғарыш айлағындағы 31/6 алаңынан ұшырылды. Ұшыру 1966 жылғы 31 қаңтарда 11:41:37 GMT уақытында болды. Төрт сатылы тасымалдағыш зымыраның алғашқы үш сатысы жүк пен төртінші сатыны төменгі Жер орбитасына, 51,8° еңіс бұрышымен енгізді. Төртінші саты, L блогы, Луна 9-ды жоғары эллипстік геоцентрлік орбитаға жібермес бұрын, орбитаның перигейін жаңа апогейге көтеру үшін іске қосылды.

Төмен түсу және қону

Айдан белгілі бір биіктікте ғарыш кемесі ретроракеттерін іске қосу үшін бағытталды және қонуға дайындық кезінде айналуы тоқтатылды. Осы сәттен бастап ғарыш кемесінің бағыты оптомеханикалық жүйе арқылы Күн мен Жерге қатысты бағыттарды өлшеу арқылы сақталды. Ай бетінен жоғарыда радиолокациялық биіктік өлшегіш жақтық модульдерді бөліп шығаруды, қауіпсіздік жастықтарын (airbags) іске қосуды және ретро ракеталардың атылуын бастады. Бетке жақын, негізгі ретроракета тоқтату маневрінің жоспарланған жылдамдығына жеткенде интегратор арқылы өшірілді. Төрт қосымша қозғалтқыш (outrigger engines) кемені баяулату үшін қолданылды. Ай бетінен жоғарыда, жерге тигізгіш сенсор жерге тиіп, қозғалтқыштарды тоқтатып, қону капсуласын бөліп шығарды және оның қауіпсіздік жастығын толтырды. Капсула жерге 1966 жылдың 3 ақпанында сағат 18:45:30 GMT-де түсті. Би-би-си ғарыш кемесінің конструкторлары зондқа стандартқа сәйкес келетін жабдықты қасақана орнатып, Жодрелл Банк обсерваториясының суреттерді қабылдауына мүмкіндік берді деп болжады. Борттағы жалғыз ғылыми құрал – сәулелену детекторы күніне 30 миллирад (0,3 миллигрей) дозасын өлшеді. Миссия сонымен қатар ғарыш кемесі Ай шаңына батпайтынын және жердің қону аппаратды ұстап тұра алатынын анықтады. Ғарыш кемесімен соңғы байланыс 1966 жылдың 6 ақпанында сағат 22:55 GMT-де тіркелді.

Модельдер мен дисплейлер

Луна-9-дың толыққанды модельдері Космонавтика мемориалдық мұражайында, Циолковский атындағы Космонавтика тарихы мемлекеттік мұражайында, Космонавтика және ракета техникасы мұражайында, Париж әуе және ғарыш мұражайында және басқа да орындарда көрсетілген.

Маркалар

Луна-9 сәтті қонғаны мерекелік маркаларда бейнеленді.