Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Көшеу артындағы шешім қабылдаушы немесе кеңесші.
Powerful decision maker or adviser "behind the scenes"
Сұр эминенция (eminɑ̃s ɡʁiz) – "көшеу артында" немесе ресми емес, қоғамдық емес қызметте әрекет ететін, ықпалды шешім қабылдаушы немесе кеңесші. Бұл тіркес бастапқыда кардинал Ришельедің оң қолы болған Франсуа Леклер дю Тремблеге қатысты айтылған. Леклерк – бежевый киімдерімен танымал болған капуцин монахы, ал сол дәуірде бежевый түс "сұр" деп аталған. Католик шіркеуінде кардиналға қаратып "Ерлігі" деген сөз қолданылады. Леклерк кардинал шеніне жетпесе де, оның кардиналға деген ықпалының зор екенін ескере отырып, айналасындағылар оны "сұр" монах деп құрметпен атаған. Осыдан келіп, "сұр кардинал" деген терминде пайда болды. Леклерк туралы бірнеше танымал еңбектерде айтылады. Олдос Хаксли Леклерктің "Сұр эминенция" атты ағылшын тіліндегі өмірбаянын жазған. Сондай-ақ, Жан Леон Жеромның 1873 жылғы "Сұр эминенция" атты картинасы бар, онда ол Кардинал сарайының баспалдағынан түсіп, оған басқалардың көрсеткен құрметі бейнеленген. Леклерк Александр Дюманың "Үш мушкетер" романында Ришельедің қуатты серіктесі және қорқыныш тудыратын тұлға – Иосиф әке ретінде суреттеледі.
An éminence grise (eminɑ̃s ɡʁiz) or grey eminence is a powerful decision maker or adviser who operates "behind the scenes", or in a non public or unofficial capacity. This phrase originally referred to François Leclerc du Tremblay, the right hand man of Cardinal Richelieu. Leclerc was a Capuchin friar who was renowned for his beige robe attire, as beige was termed "grey" in that era. The style His Eminence is used to address or refer to a cardinal in the Catholic Church. Although Leclerc never achieved the rank of cardinal, those around him addressed him as such in deference to the considerable influence this "grey" friar held over "His Eminence the Cardinal". As a result, the term grey cardinal has also been used. Leclerc is referred to in several popular works. Aldous Huxley wrote an English biography of Leclerc entitled Grey Eminence. There is also an 1873 painting by Jean Léon Gérôme, L'Éminence Grise, which depicts him descending the grand staircase of the Palais Cardinal and the deference shown to him by others present. Leclerc is referred to in Alexandre Dumas' The Three Musketeers as the character Father Joseph, a powerful associate of Richelieu and one to be feared.
Тарихи мысалдар
Императрица Цзя Наньфэнь және Императрица Вдовщина Циси – Қытай императорлық династияларын тиімді басқарған әйелдердің екі мысалы. Әйелдерге өздерінен билік етуге тыйым салынғандықтан, Қытай тарихы әйелдердің саяси билікті өздерінің ер адам туыстары арқылы жүзеге асыруының көптеген мысалдарымен толы. Италиялық христиандық-демократиялық партиясының лидері Джулио Андреотти премьер-министр болмаған кезде де, үкіметтердің «көк түсті» кеңесшісі ретінде танылды. АҚШ вице-президенті Дик Чейни Джордж Буш әкімшілігінде «ұлттық қауіпсіздік және сыртқы саясат мәселелерінде президенттің құлағындағы күшті, бірақ келісімсіз саясаткер» ретінде сипатталды. Американдық дипломат және саясаткер Денис Росс Рональд Рейган, Джордж Буш, Билл Клинтон, Джордж Буш және Барак Обама әкімшілігінде онымен жұмыс істеген Таяу Шығыс сарапшыларының пікірінше, «эминенция сірі, мемлекеттік хатшылар мен президенттерге сиқыр салатын Распутин сияқты» болды. Джон Ди кейде «сұр кардинал» деп есептеледі. Ресми түрде ол Елизавета I-нің астрологы болғанмен, королеваның кеңесшісі ретінде одан да көп билікке ие болды. Иосиф Сталинді Леон Троцкий жиі «сұр елеулі» деп атаған, ол 1924 жылы Лениннің қайтысынан кейін Советтік басшылық үшін күресте жеңіске жетті. Адольф Гитлердің жеке хатшысы Мартин Борман «қоңыр эминенция» деп аталды. Михаил Суслов Бас хатшы Леонид Брежневтің артындағы «сұр кардинал» рөлін атқарды. Кремльдің «сұр кардиналы» деген лақап атпен танылған қатал саясаткер, ол Советтік Коммунистік партиясының екінші хатшысы болды, сонымен қатар КОКП-ның ресми емес бас идеологы және Брежневтің ғана емес, Хрущевтің және Сталиннің дәуірінде де маңызды шешімдерді қабылдаушылардың бірі болды. Дегенмен, басқа сарапшылар Брежнев дәуірінде «сұр кардинал» атағын Юрий Андроповқа, Дмитрий Устиновқа, Андрей Громыкоға және Константин Черненкоға берді. Ұлыбритания премьер-министрі Гарольд Уилсонның жеке хатшысы және кейін саяси хатшысы болған Марсия Уильямс оның «сұр тұлғасы» ретінде сипатталды. 2016 жылғы Оңтүстік Кореядағы саяси дағдарыс кезінде сыбайлас жемқорлыққа қатысты тергеулер Чхве Сун Силдің Оңтүстік Кореяның 11-ші президенті Пак Кын Хеге жасырын саяси ықпал еткендігін көрсетті. Ол Парк әкімшілігі кезінде үкіметтік саясатты және шешімдерді қабылдауды жоспарлаған деп саналды. Вильям де ла Поль Англияның Генрих VI-сына. Жан Монне Шуман декларациясын жасаудағы маңызды рөлі үшін «сұр эминенция» деп сипатталды. Жокер Арройо 1986 жылғы халық революциясынан кейін диктатор Фердинанд Маркосты құлатқаннан кейін Корасон Акиноның «сұр эминенциясы» ретінде пайда болды. Ван Хунинг үш Қытайдың ең басты басшысының – Цзян Цзэминьнің, Ху Цзиньтаоның және Си Цзиньпиннің «сұр эминенциясы» ретінде танылады. Ол үкіметте ресми лауазымды атқарамаса да, Ангела Меркель, Дональд Трамп және Владимир Зеленский сияқты шетелдік лидерлермен өкілдік ету мақсатында жиі кездесетін.
Empress Jia Nanfeng and Empress Dowager Cixi are two examples of women who essentially ruled Imperial Chinese dynasties. As women were barred from reigning in their own right, the history of China is replete with cases of women exercising political power through their male relatives. The Italian Christian Democratic leader Giulio Andreotti was often seen as the éminence grise of governments even when he was not actually Prime Minister. Vice President of the United States Dick Cheney was described as an éminence grise of the George W. Bush administration, "a powerful but uncompromising politician with the ear of the president" regarding matters of national security and foreign policy. American diplomat and policy maker Dennis Ross was "viewed as the éminence grise, a sort of Rasputin who casts a spell over secretaries of state and presidents", according to Middle East experts who worked with him during the administrations of Ronald Reagan, George H. W. Bush, Bill Clinton, George W. Bush, and Barack Obama. John Dee is sometimes considered an éminence grise. Officially, he was the court astrologer to Elizabeth I, but exercised more power as an overall advisor to the Queen. Joseph Stalin was frequently called an éminence grise by Leon Trotsky, whom he defeated in the succession struggles for Soviet leadership following Lenin's death in 1924. Adolf Hitler's private secretary Martin Bormann was nicknamed the Brown Eminence. Mikhail Suslov acted as an éminence grise behind General Secretary Leonid Brezhnev. A political hardliner aptly nicknamed the Grey Cardinal of the Kremlin, he was the Second Secretary of the Communist Party of the Soviet Union but also played the role of unofficial Chief Ideologue of the CPSU and one of the key decision makers during not only the Brezhnev, but also the Khrushchev and Stalin eras. Other observers however have given the title of éminence grise during the Brezhnev era variously to Yuri Andropov, Dmitry Ustinov, Andrei Gromyko, and Konstantin Chernenko. Marcia Williams, private secretary and later Political Secretary to British Prime Minister Harold Wilson, was described as his éminence grise. Choi Soon sil was revealed by corruption investigations during the 2016 South Korean political scandal to have had previously hidden political influence over the 11th President of South Korea, Park Geun hye. She was perceived to be responsible for masterminding governmental policy and decision making during Park's administration. William de la Pole to Henry VI of England. Jean Monnet has been described as an éminence grise given his key role in drafting the Schuman Declaration. Joker Arroyo emerged as an éminence grise to Corazon Aquino after the 1986 People Power Revolution that toppled dictator Ferdinand Marcos. Wang Huning is often considered the éminence grise of three paramount leaders of China: Jiang Zemin, Hu Jintao, and Xi Jinping. Despite no official role in government he often met foreign leaders in a representative capacity, such as Angela Merkel, Donald Trump, and Volodymyr Zelenskyy.